آزاده تران
«زه ښځه یم، چې نطفه مې په تیاره شپه کې چاودلې، د لوګو او باروتو منځ کې راټوکېدلې یم، خلکو د مړو په وینو زما تن منځلی او د اور عطر یې زما پر بدن پاشلي. د اذان اذانګۍ مې یې په غوږ کې کړې او د هوساینې نارسېدلې غوټۍ یې زما له غېږې شکولې، د مړو د کفن ټوټه مې جامې شوې او د یتیمانو ژړاوې او ماتمونه مې خواږه شوي دي.
زه د جګړې، لوګي او درد د نسل انسان یم. بدن، روح او ان درد مې د جګړې د زیاتوالي له امله درد کوي او ستړی دی. خو لا هم مینه راکې لمرینه ده او د هیلې او خپلواکۍ شعر مې لا هم په روګونو کې خوټېږي، ورو ورو مې برخلیک څيروي او ځان د سبا بې پایه سپېدو ته رسوي.»(د شلېدلي رحم کتاب د متن یوه برخه)
د «شلېدلي رحم» کتاب په همدې جملو پیودل شوی او د هغې ښځې او ښځو د کړاو او خاطرو څخه خبرې کوي، چې د جنسیت په جرم اړ شوې خپل هېواد پرېږدي او په جلا وطنۍ کې بیا راوټوکېږي او زغم وکړي.
«شلېدلی رحم» کتاب تمنا ایثار لیکلی، چې د سږ کال د جولای په ۳۰ مه په کاناډا کې د «کابل کتاب» له خوا خپور شوی دی، له دې کتابه د اګست په ۲۰مه په لندن کې د وتلو افغان لیګوالو په شتون کې مخکتنه او هرکلی وشو.
دا ۵۷۲ مخیزه کتاب د ټولو افغانانو په ځانګړې توګه د هغو افغان ښځو خاطرې بیانوي، چې د کابل له نسکورېدو او په افغانستان کې د طالبانو د بیاواکمنۍ په پیل سره د جسیت په جرم د خپلو کورنو په څلورو دېوالونو کې په بند محکومې شوې یا د کډوالۍ ستونزمنو لارو ته اړ شوې دي.
تمنا ایثار له رخشانۍ رسنۍ سره په خبرو کې وايي، هغې د دې کتاب په لیکلو سره د افغان ښخو او وګړو چې په داخل کې دي او که په بهر کې د ژوند د کلونو کړاونه او زیارکښۍ په الفاظو کې رانغښتې دي. یا په بل عبارت د «شلېدلي رحم» کتاب کې پر هغه کیسو رڼا اچول شوې، چې هر افغان وګړي د خپل هویت له امله له بېلا بېلو کړاونو سره ژوند کړی دی.
تمنا ایثار
د «شلېدلي رحم» کلمه په یوازې توګه په افغانستان کې یو سمبولیک او بدګڼل شوی نوم دی، هغه نوم چې د ښځو له هویت سره غوټه شوی او د «رحم» د کلمې ویل ان خپله د ښځو تر منځ هم شرم او بد ګڼل کېږي.
تمنا ایثار وايي، د دې نوم په ټاکلو سره یې یو له هغه بد انګېرنو سره، چې افغان مېرمنې له کلونو راهیسې ورسره مخ دي په یوازې ځان مبارزه کړې ده. هغه زیاتوي:«هغه بد انګېرنه، چې کلونه پر ښځو تحمیل شوې، دغه نوم «شلېدلی رحم» په یوازې ځان له دغې بدانګېرنې سره جګړه کوي، دا نوم خپله چیغې وهي، چې د ښځې بدن باید بد انګېرونکی ونه ساتل شي.»
هغه پر دوام وايي، «شلېدلی رحم» یعنې بیا زېږېدنه، هغه په دې لنډه جمله کې د افغانستان خلکو او مېرمنو ته نغوته کوي، چې د ستونزو، لوګیو، او باروتو په منخ کې یې ژوندي پاتې کېدل ټاکلي او ژوند یې کړی دی:«د شلېدلي رحم دویم هدف دا دی، چې افغان وګړي د ژوند د ناممکنیت په منځ کې ژوندي پاتې کېدل ټاکلي او دلته بیا زېږلي او د مرخیړي په شان بیا راپورته شوي دي.
تمنا وايي، لیکوالي یې د طالبانو په لاس د کابل تر نسکورېدو او په ۲۰۲۱ میلادي کال کې انګلستان ته په کډوالۍ سره پیل شوه. هغې د خپلو او خپلو خپلوانو د خاطرو د ټوټو په لیکلو سره چې «د کډوالو لیکنې» نوم یې پرې ایښی وو، په څلورو کلونو کې د افغان ښخو او وګړو چې په داخل کې دي او که په بهر کې، د خاطرو او ستونزو څخه د الفاظو په راټولولو سره د «شلېدلي رحم» کتاب منسجم کړی دی.
تمنا په افغانستان کې د نرواکه حکومتونو تر سیوري لاندې د ښځو ژوند په بیانولو سره ښودلې، چې افغان ښځې نه یوزاې د «طالبانو شوم» حکومت تر سیوري لاندې له خپلو انساني حقونو محرومې کړای شوې، بلکې د تولنې په جوړښت کې د اوبدل شوي او ژورو ریښو لرونکي توپیري چلند هم قرباني شوې دي.
هغې ویلي دي:«ښځې په بېلا بېلو پلمو لکه، دین، کلتور او قوم له حق او خپل ټولنیز ژوند څخه محرومې او د کور په څلورو دېوالونو کې پر بند محکومې شوې دي. یا دا چې د دین او مذهب په نوم جبري ودونو ته اړ شوې او له یوه انساني ژوند څخه لرې پاتې شوې دي.»
د شلېدلي رحم کتاب د دې تر څنګ چې د طالبانو تر بند لاندې افغان مېرمنو د ژوند کیسې یې بیان کړې، بلکې د افغانستان د ټولو ټولنیزو ډلو که په داخل کې دي او که کډوال شوي د کړاونو انځور یې هم کښلی دی:«د دې تر څنګ چې افغانستان کې مېرمنې قرباني شوې، نارینه هم یا له ښخو د ملاتړ او یا له طالبانو سره د مخالفت په دلیل د صحرايي محکمې له خوا په زندان محکوم شوي او قرباني یې ورکړې ده.»
تمنا په شلېدلي رحم کتاب کې د طالبانو د حکومت تر سیوري لاندې افغان نارینه وو ، د وضعیت په اړه داسې لیکلي دي:«نارینه وو له ځانه سپږ جوړ کړی وو، ښځو او ماشومانو ته یې د طالبانو د نېږدې کېدو مخنیوی کاوه، د طالبانو په هر برید سره موږ د یو بل پر سر لوېدلو، خو نارینه وو لاسونه سره ورکړل، ځنځیر په شان یو د بل سره ونښلېدل او غږ یې وکړ، مه پرېږدۍ چې طالبان ښځو ته ورنېږدې شي، ان که یې کمچینې خوړې هم نه یې پرېښودل چې د طالبانو نوک موږ ته راورسېږي، او څېرو کې یې هم غم هم روښنايي ښکارېده، د هغو نارینه وو مېړانه چې د تاریخ په چوپتیا کې یې د دغه رولونو بار پر اوږو اخیستی او غلي پاتې شوي دي.
تمنا د «شلېدلي رحم» کتاب له متن څخه په یوه بله برخه کې پر واټونو د کارګرو ماشومانو څخه یادونه کړې ده، چې د ماشومتوب خواږه کلونه د بېوزلۍ او نابرابرۍ تر سیوري لاندې تېروي:
«د سترګو په وړاندې مې زرګونه لاس پلورونکي ماشومان ژوند له لاسه ورکوي، هغه ماشومان، چې ما په خپل هېواد کې څو ځلې د ژوندي پاتې کېدو په هڅو لیدلي، یو یې کڅوره په لاس کې وه، بل یې په وړو تورو ګوتو سره د بوټونو رنګ او زوړ بورس له ځان سره لېږدوي، هغه بل یوه څو پاټه ژاولې پلورلې، هغه بل د روب ډبی د سپېلني د دودولو وسیله جوړ کړې وه، تر څو په پنخو یا دوه روپیو په لار تېرېدونکي پرې برکتي کړي،
پنځه- شپږ کلنې نجونې په لمر یا یخنۍ سوځولو مخونو د موټرو ښيښو تر څنګ درېدلې او له ځنډ پرته به یې د خیر په دعا پیل کاوه، ان کله به چې موټر حرکت وکړ، په داسې حال کې، چې واړه لاسونه به یې لا هم په ښيښه ایښي وو، د هیلې او تمې ړانده تعقیب سره په زاریو مخکې تللې.
د دې اثر لکیوال، د دغه کتاب د لیکلو د هدف په اړه وايي:«اړینې مې وبلله چې د هغو عام وګړو چې نه په سیاست او نه هم په دولت کې لاس لري او یوازې د دولت د سیاسي لوبو قرباني شوي دي، په اړه څه ولیکم. که چېرته زه چې د دغه خاورې کړاو او درد مې په پوست او غوښه درک کړی ونه لیکم، نور یې که ولیکي ښايي سم یې ونه لیکي.»
هغه د خپلو خبرو په پای کې وايي، د «شلېدلي رحم» کتاب د لوستونکو لپاره بېلا بېل پیغامونه لري، خو ټولیز پیغام یې، زغم، هیله او سوله ده.
