د مطبوعاتو نړیوالۍ ورځې رارسېدو سره سم د «افغان خبریالانو مرکز» او د «افغانستان له رسنیو د ملاتړ بنسټ» د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د رسنیو آزدۍ د ځپلو په شدت او د خبریالانو د پراخه نیونې پر دوام اندېښنه ښودلې ده.
رخشانه: دې دوو بنسټونو نن (شنبې د غوايي ۱۲ مه) په جلا اعلامیو کې، هېواد کې پر رسنیو او خبریالانو، د طالبانو د پراخو محدودیتونو د پایلو په اړه خبرداری ورکړی دی.
د افغانستان د خبریالانو مرکز (AFJC) مرکز په اعلامیه کې لیکلي، د ۲۰۲۵ میلادي کال د مۍ له میاشتې تر اوسه، هېواد کې د رسنیو ځپلو او سانسور پروسه په اندېښمنوونکې توګه پراخه شوې ده.
دې مرکز ویلي، په تېرو دولسو میاشتو کې یې د طالبانو له لوري د رسنیو او خبریالانو له آزادۍ د سرغړونې لږ تر لږه ۱۵۰ پېښې ثبت کړې، چې ۱۲۷ پېښې د ګواښلو او ۲۰ پښې یې د خبریالانو د نیولو دي.
د دې مرکز په وینا، په تېر یوه کال کې په اتو ولایتونو کې پر تلوېزیونونو د ساه کښو انځور خپرول بند شوي او دا بندیز د هېواد له ۳۴ ولایتونو څخه په ۲۵ هغو کې په رسمي ډول پلی کېږي.
د افغان خبریالانو مرکز وايي، د دې محدودیتونو په ترڅ کې د لږ تر لږه ۸ سیمه ییزه تلوېزیونونو، ۱۱ رسنیو یا رسنیزو بنسټونو فعالیتونه، د طالبانو د محدودونکو لارښوونو نه پلي کېدو له امله د تل یا هم د لنډ مهال لپاره بند شوي دي.
دې مرکز زیاته کړې، طالبانو په تېر یوه کال کې د رسنیو او خبریالانو ملاتړو ۱۰ بنسټونو جوازوه لغوه کړي او معلوماتو ته د لاسرسي محدودیت یې سخت کړی دی.
د افغانستان د خبریالانو مرکز ویلي، طالبانو پر رسنیو فشار زیات کړی او له خلکو سره د خپرونو جوړولو او مرکو چمتو کولو برخه کې مداخله کوي.
دغه مرکز لیکلي، په تېرو دولسو میاشتو کې، هېواد کې پر ښځینه خبریالانو محدودیتونه زیات شوي، په څو ولایتونو کې په رسمي ډول د ښځو په غږ بندیز لګول شوی او څو ځلې د طالبانو په خبري ناستو کې د ښځینه خبریالانو غږ سانسور کړای شوی دی.
د افغان خبریالانو مرکز راپور ورکړی، چې په دې موده کې ۲۰ خبریالان او د رسنیو کارکوونکي د طالبانو له لوري نیول شوي او بندي شوي دي. له دې ۵ تنه هغه کسان دي، چې ږیرې یې د دې ډلې د امربالمعروف ادارې د تایید وړ نه وې. څلور خبریالان لا هم د طالبانو په بند کې دي.
د افغانستان د خبریالانو مرکز له طالبانو غوښتي، چې په خپلو «شا ته تلوونکو» سیاستونو بیا کتنه وکړي، بندي خبریالان خوشي کړي او په هېواد کې د رسنیو آزاد فعالیت ته زمینه برابره کړي.
دې مرکز له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې د افغان خبریالانو او رسنیو سره په پیستون، د هېواد د ننه او بهر د خپلواکو رسنیو او له خطر سره مخ خبریالانو ملاتړ وکړي.
د افغانستان له رسنیو د ملاتړ سازمان (AMSO) هم په یوه اعلامیه کې لیکلي، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې آزادۍ رسنۍ خپله یوه تر ټولو سخته او تیاره دوره تېروي.
دې سازمان زیاته کړې، په هېواد د طالبانو په څه کم پنځه کلنه واکمنۍ کې، پر رسنیو سانسور او محدودیتونه زیات شوي او په محتوا د سختو محدودیتونو لګولو، د رسنیو د فعالیت ساحه د پام وړ محدوده کړې ده.
د سازمان په وینا، «معلوماتو ته د لاسرسي په وړاندې خنډونه، د ښځینه خبریالانو په وړاندې محدودیتونه او د رسنیو د خپرونو په پالیسیو کې جبري بدلونونه هغه عوامل دي، چې په هېواد کې یې د رسنیو د خپلواکۍ ستنې لړزولې دي.»
دې بنسټ «د خبریالانو په وړاندې هر ډول فزیکي او رواني تاوتریخوالی سخت غندلی» دی او د طالبانو له زندان یې د بندي خبریالانو د خوشي کولو غوښتنه کړې ده.
د دې بنسټ په وینا، بشیر هاتف، شکېب احمد نظري، حمید فرهادي، عزیز وطنوال او ابوذر سرپلي، هغه پنځه تنه خبریالان دي، چې طالبانو بندیان کړي.
د افغان رسنیو د ملاتړ سازمان له طالبانو غوښتي، چې د خپلواکه رسنیو د فعالیت خنډ نه شي او پر خبریالانو فشارونو ته د پای ټکی کېږدي.
همدارنګه دې سازمان له نړیوالې ټولنې او د خبریالانو له ملاتړو بنسټونو غوښتي، چې د افغان خبریالانو له حقونو جدي او عملي ملاتړ وکړي.
