د اګست پنځلسمې د مخکني نظام د نسکورېدو کلیزې په درشل کې، د ملګرو ملتونو یو شمېر کارپوهانو، له هغې جملې د افغانستان د بشري حقونو لپاره د دې سازمان ځانګړي استازي ریچارد بنټ، پر افغانستان د طالبانو د واکمنۍ د عادي کولو په اړه خبرداری ورکړ.
رخشانه: د ملګرو ملتونو کارپوهانو نن (پنشنبې د زمري ۲۲ مه) په یوه اعلامیه کې لیکلي، د خلکو له هغې جملې د ښځو او نجونو په وړاندې د طالبانو محدودیتونه، په تېر یوه کال کې لا هم دوام لري.
د ملګرو ملتونو د کارپوهانو په اعلامیه کې راغلي دي «په تېرو پنځو کلونو کې د نجونو یو نسل له منځنیو زده کړو محرومې شوې دي. هغه نجلۍ چې د ښوونځي په شپږم ټولګي کې وه اوس یوه ورځ هم ښوونځي ته له تلو پرته بلوغ ته نېږدې کېږي.»
له ښوونځي پاتې یوې نجلۍ د ملګرو ملتونو کارپوهانو ته ویلي دي «پنځه کاله کېږي، چې له زده کړو بې برخې شوې یم. دا ژوه مایوسي ده، چې داسې وکړې، چې تاسو پرمختګ نه شی کولی او په همغه ځای کې، چې پنځه کاله وړاندې بنده پاتې وې.»
کارپوهانو ویلي، طالبانو په تېر یوه کال کې نور بنسټیزه او د جنسیت پر بنسټ ځپنې رامنځ ته کړې دي.
د ملګرو ملتونو د کارپوهانو په وینا، د جنسیت پر بنسټ د ښځو او نجونو قصدي او هدفمنده محرومیت د بشریت په وړاندې «د جنسیت پر بنسټ ځورونه او تعقیب» جرم دی.
د دوی په خبره، له کومه ځایه چې د ځپل د جنسیت پر بنسټ تبعیض، ځپلو او سلطه د یوه بنسټیز نظام برخه ده، نو دا د «جنسیتي توپیر» په توګه هم بیانېدای شی.
کارپورهانو له هېوادونو غوښتي، چې په فعاله توګه د بشریت په وړاندې د یوه خپلواک جرم په توګه د جنسیتي توپیر د په رسمیت پېژندلو ملاتړ وکړي.
هغوی د طالبانو له خوا د زوجینو د جلاوالي او د طالبانو د جزايي محکمو اصولنامو ته په اشارې ویلي، دې ډلې د خلکو په وړاندې د ځپوونکو اقداماتو پلي کولو ته دوام ورکړی دی.
کارپوهانو ویلي، پلي کېدونکي اقدامات چې په ځینو کې یې ظالمانه او غیرانساني سزاوې هم شاملې دي لا سخت شوي. یوازې په ۲۰۲۵ کال کې په عام محضر کې په دورو د وهل شویو کسانو شمېر د طالبانو د واکمنۍ په ټولو پخوانیو کلونو کې د ټولو هغو کسانو په پرتله ډېر وو.
دوی ویلي: «ښځې د جامو اغوستو د ډول یا محرم نه لرلو له امله روغتونو ته له ننوتو راګرځول شوې او په ترڅ کې یې روغتیايي خدماتو له د لاسرسي له حق نه محرومې شوې دي. د ۲۰۲۶ کال په جون کې په هرات ولایت کې لږ تر لږه ۳۰ ښځې د طالبانو د خوښې پوښښ له مقرراتو د سرغړونو په تور زنداني شوې دي.
د کارپوهانو په وینا، هغه مهال چې د هرات د جبرییل ښارګوټي اوسېدونکو په لاریون لاس پورې کړ، طالب ځواکونو پر هغوی ډزې وکړې، چې په ترڅ کې یې لږ تر لږه دوه تنه چې یو هلک وو، و وژل شول.
کارپوهانو د جرمونو نړیوالې محکمې د ملاتړ د زیاتوالي غوښتنه وکړه او خبرداری یې ورکړ، چې «د افغانستان لپاره نوي ټاکل شوي خپلواک تحقیقاتي مېکانېزم باید یوازې د کاغذ پر مخ یوه لاس ته راوړنه پاتې نه شي، بلکې باید اړینې سرچینې په سمه او چټکه توګه تر لاسه کړي.»
همدارنګه هغوی په افغانستان کې د انساني بحران له زیاتېدو اندېښنه وښوده وايي، دا بحران په نړۍ کې یو له تر ټولو سختو بحرانونو څخه دی.
د ملګرو ملتونو کارپوهانو له هېوادونو وغوښتل، چې له افغانستان سره د بشري مرستو لپاره بودیجه زیاته کړي او د دې مرستو په وړاندې کولو او تر لاسه کولو کې د ښځو د ګډون زمینه برابره کاندي.
هغوی د افغانستان په ناامنیو او د طالبانو او پاکستان تر منځ نښتو ته اشاره وکړه او د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته یې د خلکو، په ځانګړې توګه د قومي او مذهبي لږکیو ترانس جندر کسانو د جبري ستنولو د پای ته رسولو غوښتنه وکړه.
د ملګرو ملتونو کارپوهانو خبرداری ورکړی، چې له طالبانو سره د اړیکو عادي کول، د ديپلوماتانو د منلو او د دې ډلې له چارواکو سره د لیدونو په ګډون، د بشري حقونو په تېره بیا د ښځو او نجونو د حقونو په برخه کې له پرمختګ پرته نه باید تر سره شي.
دوی ټینګار کړي، چې په تېرو پنځو کلونو کې په افغانستان کې د طالبانو له خوا په هدفمنده توګه بشري حقونه تر پښو لاندې شوي او نړیواله ټولنه باید د دې حقونو د بېرته تر لاسه کولو لپاره د افغانانو هڅې له پامه نه غورځوي.
