افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ (یوناما) دفتر په یوه راپور کې وايي، له ۲۰۰۹ تر ۲۰۲۱ پورې او د طالبانو واک ته رسېدو سره، له ۴۰ زره زیات ملکي وګړي افغانستان کې وژل وي او ۷۷ زره نور ټپیان شوي دي.
رخشانه: یوناما دا راپور نن (سه شنبه د وږي ۱۰ مه) د «هېر شوي: په افغانستان کې د لسیزو وسله والو جګړو وروسته د قربانیانو حقونه» تر سرلیک لاندې خپور شو.
یوناما په خپل راپور کې ویلي، دا راپور یې د وسله والو جګړو د ۱۹۵ قربانیانو او د هغوی د خپلوانو، ۲۳ غیردولتي سازمانونو او د طالبانو له ۲۳ غړو سره د خبرو اترو پر بنسټ چمتو کړی دی.
د یوناما په راپور کې راغلي، د کسان د پخوانيو حکومتي ځواکونو او طالبانو، داعش، نورو وسله والو ځواکونو او د حکومت د مخالینو تر منځ د جګړو په ترڅ کې وژل شوي او ټپیان شوي دي.
یوناما ویلي، په افغانستان کې د جګړې ښکېل لوري، امنیتي ځواکونه، طالبان، داعش ډله او نورې ټولې وسله والې ډلې وې.
د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ دفتر په خپل راپور کې طالبان د حکومت ضد تر ټولو «اصلي» ډله یاده کړې ده.
یوناما دا نه ده مشخصه کړې، چې په افغانستان کې د څو لسیزو جګړو له قربانیانو څومره ښځې او ماشوم دي.
دا بنسټ وايي، افغانستان کې وسله والو نښتو، پر قربانیانو اوږدمهاله، فزیکي، رواني، مالي او ټولنیزې اغېزې درلودې.
د یوناما د راپور له مخې، ۵۸ سلنه مرکه کوونکو د فزیکي، ۴۵ سلنه د ټولنیزو او ۸۴ سلنه هم د مالي زیانونو ویلي دي.
یوناما ویلي، له ۲۰۰۹ تر ۲۰۲۱ میلادي کال پورې یې د خبریالانو او رسنیزو کارکوونکو او د ماشومانو له بشري حقونو د سرغړونو جدي پېښې څارلې او مستندې کړې دي.
دې بنسټ زیاته کړې، شخړو پورې اړوند جنسي تاوتریخوالي، چې ښځې او نارینه دواړه یې اغېزمن کړي، ډېری وخت یې راپور نه ورکول کېده.
د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ دفتر په خپل راپور کې وايي، د جګړې قربانیان تر ډېره عدالت ته له لاسرسي، د زیان جبران او ان د هغه څه په رسمیت پېژوندلو چې په دوی تېر شوي، پرته پرېښودل شوي دي.
یوناما ویلي، طالبان باید د وسله والو جګړو له قربانیانو سره د هغوی د اړتیاو په اړه سلا مشورې وکړي، ملاتړي پروګرامونه جوړ کړي او د هغوی لپاره د زیان د جبران پروګرامونه هم باید په پام کې ونیسي.
دا سازمان زیاتوي، طالبان باید د نړیوالو بشري حقونو او نړیوال بشري قانون څخه د سرغړونو عاملین د خپلو امنیتي ځواکونو له لیکو وباسي.
یوناما له طالبانو غوښتي، چې د افغانستان تړونونو ته ژمن پاتې شي او د بشري حقونو نړیوال قوانین رعایت کړي. دې بنسټ پر خلکو په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو په وړاندې د طالبانو د محدودیتونو د لرې کېدو غوښتنه کړې ده.
دې بنسټ ویلي، طالبان باید د بشري حقونو د سرغړونو، غیرقانوني وژنو، خپل سرو نیونو او د قربانیانو د ربړونې او ورسره د بد چلند د مخنیوي لپاره سمدستي قانوني او عملي ګامونه پورته کړي.
یوناما په خپل راپور کې په هغو دولتونو، چې پوځي ځواکونو یې په افغانستان کې شتون درلود، غږی کړی، چې دا ډاډ تر لاسه کړي، چې په افغانستان کې د دوی د پرسونل له خوا د نړیوالو بشري حقونو او نړیوال بشردوستانه قانون څخه د سرغړنو د تورونو خپلواکې پلټنې او تعقیب د نړیوالو معیارونو سره سم تر سره کېږي.
