د ملګرو ملتونو سرمنشي آنتونیو ګوترش په خپل تازه راپور کې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د وضعیت په اړه ویلي، پر ښځو او نجونو د طالبانو محدودیتونه په نړیوال نظام کې د طالبانو د ادغام مخنیوی کړی دی.
رخشانه: ګوترش په خپل راپور کې چې نن چهارشنبې د (وږي ۱۵ مه) ماښام یې د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته وړاندې کړ، له طالبانو وغوښتل، چې پر ښځو او نجونو محدودیتونه لغوه کړي.
په راپور کې راغلي، د ښځو او نجونو پر اساسي حقونو او آزادیو محدودیتونو پر افغان ټولنه او د دې هېواد په پرمخنګ لنډ مهالي او اوږدمهالي منفي اغېزې لري.
نوموړي ویلي، د طالبانو د امربالمعروف وزارت د شریعت د تفسیر په پلي کولو کې یو مهم بنسټ دی، په ځانګړې توګه د سختو ټولنیزو محدودیتونو او د ښځو او نجونو په وړاندې د سختو محدودیتونو برخه ده.
ګوترش په خپل راپور کې ویلي، د جون د ۶ مې او ۷ مې تر منځ د طالبانو امربالمعروف ځواکونو په هرات کې لږ تر لږه ۳۰ ښځې د حجاب نه رعایت کولو په تور نیولې دي.
هغه ویلي، د روان میلادي کال د جون ۹ مه، د طابانو له لوري د ښځو د نیولو په غبرګون کې لسګونه ښځو او سړیو لاریون وکړ او طالب ځواکونو پر هغوی ډزې وکړې، چې په پایله کې یې یو هلک و وژل شو، څلور تنه ټپیان او لږ تر لږه ۱۷ نور معترضان یې ونیول.
راپور کې راغلي، طالبانو د ښځو د نیولو په غبرګون کې د اعتراضونو تر ځپلو وروسته، د حجاب نه رعایت کولو په تور هرات کې د ښځو د نیولو لړۍ یو ځل بیا پیل کړه.
د ملګرو ملتونو سرمنشي په خپل راپور کې د «زوجینو د قضايي جلاوالي قانون» ته هم اشاره کړې وايي، دې فرمان د ماشومتوب واده په رسمیت پېژندل دی.
راپور د مي له اولې د جولای تر ۳۱ مې د پخواني دولت له چارواکو او پخواني نظام د امنیتي او دفاعي ځواکونو د غړو د ۱۲ مورده قتل، ۱۳ مورده خپل سرو نیونو او درې مورده د ربړونې او ناوړه چلند پېښې مستندې کړې دي.
ګوترش په خپل راپور کې وايي، د می له اولې د جولای تر ۳۱ مې یې د طالبانو له لوري د اتو ښځو په ګډون د ۱۳ تنو د بدني سزا پېښې هم مستندې کړې دي.
د هغه په وینا، خو له دې مواردو یو یې هم د طالبانو د سترې محکمې له خوا په علني توګه نه دی اعلان کړی.
ده ویلي، په ځینو ولسوالیو او ولایتونو کې د ابتدایه محکمو له خوا د افرادو مجازات کول دوام لري.
په راپور کې راغلي، د اپریل له لومړۍ نېتې د جون تر ۳۰ مې پورې، په افغانستان کې د ماشومانو او وسله والو شخړو د څارنې او راپور ورکولو په اړه د هېواد کاري ډلې د ماشومانو د حقونو د جدي سرغړونو شاوخوا ۲۸۰ قضیې ثبت کړې دي.
د راپور له مخې، دې مواردو په افغانستان کې شاوخوا ۲۲۰ ماشومان له هغې جملې ۸۷ نجونې اغېزمنې کړې دي.
راپور کې راوړل شوي د ماشومانو وژنه او معیوب کول تر ټولو عامې سرغړونې وې، چې د قضیو ۷۷ سلنه جوړوي. چاوېدونکي توکي هم د ماشومانو د مرګ ژوبلې مخکښ لامل بلل شوی دی.
د ملګرو ملتونو سرمنشي په خپل راپور کې ویلي، دغه راز طالبانو په افغانستان کې د خبریالانو نیونې او د رسنیو بندلو ته په نامعلومو دلایلو دوام ورکړی دی.
ګوترش په هېواد کې د خوارځواکۍ وضعیت ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي، په ۲۰۲۶ کال کې به تر پنځه کلنۍ کم عمره ۳.۷ میلیونه ماشومان او ۱.۲ میلیونه امیندواره ښځې د حادې خوارځواکۍ سره مخ کېدونکي دي.
په راپور کې راوړل شوي، افغانستان کې له هرو دریو تنو یو هغه یې د خوړو له حادې ناامنۍ سره مخ دی او اټکل کېږي، چې ۱۳.۸ میلیونه خلک به په بحراني حالت کې وي.
ګوترش ویلي، د روان میلادي کال د آپریل له اولې د جولای تر ۳۰ مې پورې، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو شریکانو د طالبانو له خوا د بشري لاسرسي په اړه د محدودیتونو ۱۵۹ قضیې راپور کړي دي.
په دې لاسوهنو کې د خدماتو ځنډول، د بشري مرستو د کارکوونکو په وړاندې تاوتریخوالی، ملکیت یا تاسیساتو ته زیان رسول، د کارمندانو توقیف او د ښځینه کارکوونکو د ګډون یا مرستې ته د ښځو د لاسرسي محدودیتونه شامل دي.
د ملګرو ملتونو سرمشني له طالبانو غوښتي، چې د دې سازمان په ښځینه کارکوونکو لګېدلي محدودیتونه لغوه کړي او په هېواد کې دې د بیان د آزادۍ او رسنیو اصول رعایت کړي.
هغه له طالبانو غوښتي، بدني سزاوې پای ته ورسوي او ډاډ ورکړي، چې له زوره کار اخیستل د نړیوالو بشري قوانینو، له هغې جملې د قانونیت، اړتیا او تناسب له اصولو سره په بشپړه توګه سمون لري.
