زنی که برای درخواست طلاق به محکمه طالبان رفت، سر از زندان درآورد

زیبا بلخی

بستگان یک زن ۲۶ ساله در افغانستان می‌گویند، محکمه طالبان او را به خاطر درخواست طلاق با دو کودک کوچکش سه ماه است که به زندان انداخته است.

وکیل مدافع این زن نیز به رسانه‌ی رخشانه تایید کرده و گفته که در پرونده‌ حکم مشخص حبس صادر نشده، بلکه پس از اظهارات این زن درباره خودکشی، برای تنبیه به زندان زنانه مرکزی انداخته شده است.

خواهر بزرگ‌تر مرحبا* می‌گوید، دادگاه طالبان هیچ حکمی صادر نکرده و مرحبا را در روزی که برای درخواست طلاق رفته بود به زندان منتقل کرد.

منبع می‌گوید، مرحبا روزی که از دادگاه به زندان برده شد، به خاطر خشونت شوهرش برای درخواست طلاق مراجعه کرده بود.

 «دیگر توان و تحمل این‌قدر خشونت و لت‌وکوب را ندارم. از این قسم زندگی خسته شده‌ام. اگر حکم طلاق ندهید، خودکشی می‌کنم و از این زندگی خود را خلاص می‌کنم.»

به نقل از خواهرش، این حرفی بود که مرحبا در دیوان مدنی محکمه شهری برای قاضی طالبان گفته بود. قاضی هم پس از شنیدن حرف‌های خواهرش گفت: «زود این را ببرید در زندان بیندازید که گناهش سر ما نشود تا عقلش سر جایش بیاید.»

مرحبا چهار سال زندگی مشترکش را با لت‌وکوب، توهین و تحقیر از سوی شوهرش سپری کرده است.

منبعی که در روز رفتن مرحبا به محکمه طالبان او را همراهی می‌کرده، در مورد چشم‌دید خودش از برخورد قاضی طالبان با این زن گفته است: «اصلا نگفت همین زن بیچاره چقدر درد کشیده. هیچ حرف‌هایش را گوش نکرد، تا گفت شوهرم لت‌وکوب می‌کند، پشت شوهرش را گرفت گفت خوب می‌کند، به همین خاطر می‌خواهی از شوهرت جدا شوی؟»

مرحبا باز هم از لت‌وکوب شوهرش به قاضی  بیشتر گفت. اما حرف‌های قاضی طالبان هم‌چنان سرزنش کننده بود. «تو زن چقدر بی‌غیرت بودی [که] به خاطر یکی دو مشت و لگد وقت به محکمه آمدی. برو طلاق ملاق نیست، با شوهرت زندگیت را بساز.»

به توصیف منبع، این مرد حدود ۴۵ ساله، خشن و عصبی، با ریش بلند سیاه و عینکی بود. او بسیار با عصبانیت صحبت می‌کرد و هیچ‌یک از حرف‌هایش را با آرامش بیان نمی‌کرد.

مرحبا مدعی است که شوهرش با زن دیگری در ارتباط نامشروع بوده است.

خواهر مرحبا گفته است، وقتی هم از خیانت شوهرش گفت، قاضی گفت هر مرد حق چهار زن را دارد.

رهبر طالبان در ماه ثور ۱۴۰۵ اصولنامه تفریق زوجین را توشیح کرد؛ بر اساس این سند، زنان برای درخواست طلاق باید مسیری بسیار پیچیده و سخت را طی کنند. مثلا در بند هفتم ماده بیست‌ودوم «اصول‌نامه‌ی تفریق زوجین» طالبان آمده است که قاضی نمی‌تواند صرفا به دلیل «ظلم شوهر و درخواست زن بدون رضایت شوهر» حکم جدایی آن‌ها را صادر کند.

هنوز روشن نیست که مرحبا تا چه زمانی در زندان خواهد ماند. خانواده‌اش می‌گوید، بارها به محکمه مراجعه کرده، اما پاسخی به آن‌ها داده نمی‌شود.

از طرف دیگر، براساس اصول‌نامه جزایی محاکم طالبان، شوهر مجاز است همسر خود را مورد ضرب و شتم قرار دهد، مشروط بر این که این کار با ضربه شدید همراه نباشد؛ موضوعی که زن باید آن را در دادگاه ثابت کند.

به گفته‌ی وکیل، در صورتی‌که مرحبا بر جدایی از شوهرش تاکید کند، مدت زندانی شدنش بیشتر از این نیز طول خواهد کشید.

کودکان مرحبا که در زندان با او هستند، ده ماهه و سه ساله هستند.

وکیل مرحبا می‌گوید، محیط زندان برای کودکان مناسب نیست و پدرش حاضر نشده مسوولیت فرزندانش را به عهده بگیرد. «در جمهوریت، وقتی مادر با طفل شیرخوار یا خوردسال گرفتار می‌شد، برای خانم‌های طفل‌دار بخش جداگانه در زندان وجود داشت. فعلا هر قسم خشونت داخل زندان است که در پیش روی اطفال صورت می‌گیرد، داخل زندان مرداری و کثافات بسیار زیاد است. پاک‌کاری درست صورت نمی‌گیرد و بوی تعفن به اوج خود رسیده است. در یک اتاق که گنجایش پنج زن را ندارد، حدود ۲۰ زن نگهداری می‌شوند. چنین محیطی برای طفل شیرخوار و طفل سه‌ساله مناسب نیست.»

این وکیل گفته است، آزادی موکلش بستگی به خواست قاضی طالبان دارد و بارها درخواست او برای آزادی بی‌پاسخ مانده است. «تا زمانی که قاضی دلش به رحم نیاید و زن یا دختر را برای تعهد گرفتن پیش خود دوباره نخواهد، تلاش وکیل‌ها نتیجه نمی‌دهد.»

رسانه‌ی رخشانه موفق نشد با مرحبا صحبت کند. هم‌چنین با طالبان و شوهر این زن که متهم به خشونت است.

وکیل مدافع مرحبا می‌گوید مرحبا تاکنون حاضر نشده است از تصمیمش که درخواست جدایی است، صرف نظر کند. ‌

خواهرش هم گفته است: «می‌گوید حاضر نیستم دیگر با شوهرم به خانه‌اش بروم. تا چی وقت لت بخورم و تحقیر و توهین شوم. روزهای ملاقات که در زندان می‌روم خواهرکم زرد و زار  و لاغر شده. اولادهایش هم ۲۴ساعت مریض هستند.»

خواهر مرحبا می‌گوید که او در ۲۰ سالگی، به خواست خانواده‌اش، با مردی ۳۳ ساله ازدواج کرد. آن‌ها مدعی‌اند که آن مرد معتاد به مواد مخدر است و توان تامین هزینه‌ی زندگی‌اش را ندارد. «در پیش روی اولادهایش خواهرم را لت می‌کرد. طفلک‌ها هم از ترس چیغ زده گریه می‌کردند. عصبی می‌شد و بچه‌گک سه‌ساله‌اش را هم می‌زد. تمام پول خیاطی خواهرم را خودش می‌گرفت یک روپیه هم به خواهرم نمی‌داد.»

خواهر مرحبا گفته است، یک بار در ماه حمل امسال، شوهرش او را به‌گونه‌ای لت‌وکوب کرده که از بینی و دهانش خون آمده بود.

قبلا نیز طالبان زنانی را به خاطر درخواست طلاق یا حاضر نشدن به ازدواج اجباری زندانی کرده‌اند.

در موارد مشابه دیگر، ماه گذشته یک زن در ولایت دایکندی که در جستجوی طلاق بود، توسط شوهرش در مسیر راه دادگاه با ضرب چندین گلوله کشته شد.

شهرزاد اکبر، رییس سازمان حقوق بشری «رواداری»، می‌گوید زنان یا باید با خشونت خانگی بسازند یا از دادگاه‌های طالبان خواستار تامین عدالت شوند، جایی که «اغلب مورد سرزنش قرار می‌گیرند و به همان خانه‌ بازگردانده می‌شوند یا بدتر از آن، به دلیل “نافرمانی” از شوهران‌شان مجازات می‌شوند.»

یادداشت*: مرحبا نام مستعار  است.