سازمان دیده‌بان حقوق بشر، گفته است که ۲۵ سال پس از آغاز جنگ در افغانستان در ۷ اکتبر ۲۰۰۱، ایالات متحده امریکا و کشورهای عضو ائتلاف، هنوز جبران خسارت برای جنایات جنگی و موارد نقض حقوق بشر در افغانستان را فراهم نکرده‌اند.
رخشانه: دیده‌بان حقوق بشر، دیروز یک‌شنبه (۱۲ میزان) در مطلبی نوشته است که نیروهای ایالات متحده امریکا و کشورهای عضو ائتلاف، طی سال‌ها حضور خود در افغانستان، حقوق بشر را در این کشور نقض کرده است.
دیده‌بان حقوق بشر گفته است که پس از حملات ۱۱ سپتامبر، دولت امریکا استفاده از روش‌های بازجویی از افراد مظنون به عضویت در گروه‌های مسلح را که در حد شکنجه بود، مجاز دانست.
این نهاد نوشته است که موارد شکنجه و بدرفتاری نیروهای امریکایی در افغانستان از جمله ضرب‌وشتم، تحقیر، غرق مصنوعی، محرومیت طولانی‌مدت از خواب و اعدام‌های ساختگی را مستند کرده است.
دیده‌بان حقوق بشر گفته است بسیاری از غیرنظامیانی که در افغانستان بازداشت شده بودند، تنها پس از ماه‌ها یا سال‌ها بدون آن‌که هرگز به جرمی متهم شوند، آزاد شدند.
به گفته‌ی این سازمان، دولت امریکا هرگز درباره این موارد نقض حقوق بشر، پاسخ‌گویی کامل یا جبران خسارت ارائه نکرده است.
پاتریشیا گاسمن، معاون بخش آسیایی دیده‌بان حقوق بشر، گفته است که «۲۵ سال گذشته است، اما شهروندان افغانستان که در بازداشت نیروهای امریکایی شکنجه شدند و خانواده‌های کسانی که به‌ناحق کشته شدند، هنوز مسیر روشنی برای ثبت درخواست یا دریافت جبران خسارت از دولت امریکا ندارند.»
به گفته‌ی او، دولت‌های پی‌درپی امریکا موارد جدی نقض حقوق بشر را نادیده گرفته‌اند و کسانی را که بیشترین آسیب را دیده‌اند، بدون غرامت و عدالت رها کرده‌اند.
یک دهقان در افغانستان به دیده‌بان حقوق بشر گفته که نیروهای امریکایی در سال ۲۰۱۹، زمانی که او در حال بهبودی پس از عمل جراحی چشم بود، او را در غزنی بازداشت کردند.
او گفته پس از آن‌که سربازان امریکایی هنگام بازجویی او را لت‌وکوب کردند و مراقبت صحی لازم را ارائه نکردند، بینایی خود را برای همیشه از دست داده است.
این مرد دهقان افزوده است: «هر وقت یکی از آنها از پاسخ‌هایم خوشش نمی‌آمد، سرباز امریکایی دیگر با قنداق تفنگش به من می‌زد. می‌گفتند دروغ می‌گویم و با مشت، لگد و قنداق تفنگ مرا می‌زدند.» او هرگز به جرمی متهم نشد و تنها در آگست ۲۰۲۱ آزاد شد.
دیده‌بان حقوق بشر نوشته، ایالات متحده شماری از سربازان خود را به دلیل قتل‌های غیرقانونی محاکمه کرد، اما بسیاری از پرونده‌ها از جمله کشتار دست‌کم ۱۸ غیرنظامی در ولسوالی نرخ ولایت وردک در سال ۲۰۱۴ هرگز به مرحله دادگاه نرسیدند.
این نهاد گفته است که نیروهای دیگر کشورهای عضو ائتلاف نیز برای رسیدگی جدی به موارد نقض حقوق بشر در افغانستان توسط نیروهای نظامی خود اقدامات اندکی انجام داده‌اند.
استرالیا و بریتانیا هر دو درباره ادعاهای مربوط به اعدام‌های فوری و بدون محاکمه و بدرفتاری با غیرنظامیان توسط نیروهای خود تحقیقاتی را آغاز کرده‌اند، اما روند این تحقیقات کند بوده است.
دیده‌بان حقوق بشر گفته است افراد قدرتمندی که در دولت وقت افغانستان از حمایت امریکا برخوردار بودند، مسوول نقض‌های جدی حقوق بشر در این کشور بودند.
به گفته‌ی این نهاد، شبه‌نظامیان محلی که توسط نیروهای امریکایی تأمین مالی و آموزش داده می‌شدند و همچنین «نیروهای ضربتی» تحت مدیریت سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (CIA)، اعدام‌های فوری و ناپدیدسازی‌های اجباری انجام می‌دادند.
دیده‌بان حقوق بشر گفته طالبان و دیگر گروه‌های شورشی نیز غیرنظامیان را در افغانستان هدف قرار دادند و در جریان این درگیری هزاران غیرنظامی کشته یا زخمی شدند.
این نهاد گفته است که دادگاه کیفری بین‌المللی (ICC) در ابتدا تحقیقاتی درباره جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت احتمالی در افغانستان از اول مه ۲۰۰۳ به بعد را آغاز کرد.
این تحقیقات تمام طرف‌های درگیر، از جمله طالبان، داعش، نیروهای دولت افغانستان، ارتش امریکا و سازمان اطلاعات مرکزی امریکا را دربر می‌گیرد.
دیده‌بان حقوق بشر گفته است که شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در اکتوبر ۲۰۲۵، تصمیم ایجاد یک سازوکار مستقل تحقیقاتی درباره افغانستان را گرفت، تا شواهد مربوط به جنایات بین‌المللی گذشته و جاریِ همه طرف‌ها را جمع‌آوری، حفظ و تحلیل کند.
پاتریشیا گاسمن، معاون بخش آسیایی دیده‌بان حقوق بشر تأکید کرده است که «ایالات متحده و کشورهای دخیل در جنگ افغانستان باید درباره جنایات جنگی احتمالی نیروهای خود به‌درستی تحقیق و عاملان آن را محاکمه کنند و جبران خسارت مناسب را برای قربانیان و خانواده‌های آنان فراهم سازند.
به گفته‌ی او، بی‌تفاوتی دولت‌ها و گذشت زمان نباید مردم را از عدالت، غرامت و به‌رسمیت‌شناخته‌شدنی که حق آنان است، محروم سازد.
