شنا بر خلاف موج؛ روایت «شکریه» که در برابر محدودیت‌ها ایستاد و دلبستگی‌اش را دنبال کرد

نیلوفر زمانی

تا پیش از حاکمیت دوباره‌ی طالبان، برای زنانی مثل «شکریه» که می‌خواستند علیه محدودیت‌های جامعه‌ی مردسالار افغانستان بجنگند، همیشه روزنه‌ای از امید و مسیر موفقیت وجود داشت.

شکریه قربانی، زنی عاشق آب و شنا، توانسته بود با وجود همه‌ی موانع، به این علاقه‌اش جامه‌ی عمل بپوشاند. او به رسانه‌ی رخشانه می‌گوید: «انگیزه‌ام برای ورود به این رشته، فقط علاقه‌ی شخصی نبود. هدفی عمیق‌تر در ذهن داشتم. مبارزه با محدودیت‌های تحمیلی بر زنان در جامعه‌ی سنتی افغانستان. می‌خواستم به زن‌ستیزان و آن‌هایی که سد راه پیشرفت زنان‌اند، نشان بدهم که زنان افغانستان هم می‌توانند رؤیاهای بزرگ داشته باشند و به آن‌ها برسند.»

برای شکریه، استخر تنها یک جای تفریحی نبود؛ پناهگاهی امن بود. جایی برای رهایی از محدودیت‌ها، قضاوت‌ها و تهدیدهایی که زندگی یک دختر جوان را در افغانستان احاطه کرده است.
اما اکنون درهای استخرها توسط طالبان به روی زنان قفل شده است. شکریه می‌گوید: «شنا برایم فقط یک ورزش نبود؛ ابزاری برای رشد ذهنی بود، آرامش روانی، افزایش اعتماد به نفس، تناسب اندام و حتی درمان مشکلات جسمی و روحی.»

چهار سال پیش، شکریه همراه با گروهی از زنان جوان و پرشور، دو روز آخر هفته را در استخری در کابل روزانه پنج ساعت با شاگردانش شنا تمرین می‌کردند. با اینکه تنها ۲۰ متر با استخر مردان فاصله داشت، اما در ساختمانی جداگانه و زیرزمینی پنهان شده بود. برای ورود قوانین خاص خودش را داشت. باید زنگ در را به صدا درمی‌آوردند، از بازرسی امنیتی که توسط یک زن انجام می‌شد عبور می‌کردند و تمام وسایل تصویربرداری، از جمله تلفن همراه را تحویل می‌دادند. اما همین امکان کوچک، برایشان دریچه‌ای به سوی آزادی بود.

عکس: نیلوفر زمانی

هر دوره‌ی آموزشی سه ماه وقت داشت تا دانش‌آموزان او شنا کردن را درست بیاموزند.

شکریه برای هر دوره آموزشی خود ده نفر را انتخاب می‌کرد تا به آن‌ها بیاموزد چگونه شنا کنند. او ظرف پنج سال به حدود ۵۰ زن و دختر جوان در کابل مهارت شنا کردن را آموزش داد و هشت نفر که شناگر حرفه‌ای شده بودند در فدراسیون شنا در حکومت سابق افغانستان ثبت نام کرده بودند.

در ابتدای کار، وجود این استخر مخفیانه بود. به دلیل تهدیدهای طالبان و دیگر گروه‌های افراطی، صاحبانش نمی‌توانستند آن را در شبکه‌های اجتماعی معرفی کنند و تنها تعداد اندکی از زنان از وجودش خبر داشتند.

اما برای همان تعداد اندک زنان، استخر مکانی امن بود؛ پناهی در برابر ترس‌ها و محدودیت‌ها.

وقتی شکریه تصمیم گرفت شنا کند، خانواده‌اش از او حمایت کردند، اما نگران امنیت و آبروی خانواده بودند.

 در افغانستان، باور عمومی نمی‌پذیرد که زنی شنا کند؛ چرا که این ورزش، به صورت سنتی«مردانه» شمرده می‌شود.
اما، شکریه تسلیم نشد. می‌دانست شنا عشق اوست و باور داشت روزی کشورش را در رقابت‌های بین‌المللی نمایندگی خواهد کرد.

شکریه باور دارد شنا حق طبیعی زنان است. او متولد ۱۹۸۹ و در جامعه‌ای رشد کرد که زنان را از همان ابتدا به سکوت و انفعال دعوت می‌کرد. اما او راهی متفاوت برگزید. از میان همه محدودیت‌ها او در سال ۲۰۱۷، پس از آموزش‌های رسمی، به عنوان مربی شنای فدراسیون افغانستان منصوب شد؛ آن‌هم در کشوری که زنان به راحتی اجازه‌ی ورود به باشگاه‌های ورزشی را نداشتند.

عکس: نیلوفر زمانی

با بازگشت طالبان در سال ۲۰۲۱، همه‌چیز تغییر کرد. درهای باشگاه‌ها قفل شدند، برنامه‌های ورزشی زنان لغو شد و صدها زن ورزشکار خانه‌نشین شدند. به قول شکریه، امید جای خود را به ترس داد.

 شکریه می‌گوید: «هفت ماه قبل مجبور شدم افغانستان را ترک کنم. چون تهدیدها زیاد شده بود حتی در خانه هم احساس امنیت نمی‌کردم. انگار هر لحظه ممکن بود کسی در بزند و بپرسد چرا هنوز زنده‌ای؟»

او می‌دانست ماندن برابر است با خاموش‌شدن و تصمیم گرفت کشور و خانواده و همه‌ی وابستگی‌هایش را ترک کند.
امروز، در سکرامنتو، ایالت کالیفرنیای امریکا، زندگی تازه‌ای را آغاز کرده است. جایی که می‌تواند آزادانه نفس بکشد، شنا کند و دوباره رویا ببافد. اما این بار، نه فقط برای خودش، بلکه برای دخترانی که هنوز در کابل، در خانه‌هایی خاموش، با دل‌هایی روشن، برایش پیام می‌فرستند: «ما را فراموش نکن»

عکس: نیلوفر زمانی

شکریه هنوز مربی است؛ اگرچه از هزاران کیلومتر دورتر. شماری از شاگردانش به ایران مهاجرت کرده‌اند، بسیاری دیگر در کابل مانده‌اند، و همه در انتظار روزی هستند که دوباره بتوانند بی‌هراس در کابل در آب شیرجه بزنند.

شکریه می‌گوید: «سه تا از شاگردانم ایران هستند و چهار تا افغانستان مانده‌اند. خودم و یکی از شاگردانم امریکا هستیم.»

او می‌گوید: «صادقانه بگویم برای زن افغان، شنا فقط ورزش نیست؛ نفس کشیدن است. اثباتِ بودن است. مقاومت است.»

به گزارش نهادهای حقوق‌بشری، طالبان در افغانستان نظام آپارتاید جنسیتی برقرار کرده‌اند. ده‌ها محدودیت که به طور سیستماتیک زنان را از زندگی عمومی حذف کرده‌ است. ممنوعیت ورزش زنان از اولین اقدام‌های طالبان بود که سه سال پیش اعمال شد.

بخش زنان سازمان ملل متحد یا (UN Women) در آستانه‌ی چهارمین سال حاکمیت طالبان بر افغانستان، گزارش داد که طالبان به تحقق اهداف خود برای حذف زنان از زندگی عمومی نزدیک شده است. در این گزارش آمده بود که «موجی از دستورالعمل‌ها، زنان و دختران افغانستان را از حقوق و کرامت‌شان محروم کرده است.»

با این که شکریه می‌تواند شنا کند و زندگی آزادی دارد، اما نگران دخترانی است که در افغانستان مجبور شده‌اند از رویاهای خود دست بکشند. او بارها از خود پرسیده است که آیا جهان صدای این دختران را خواهد شنید، آیا کسی خواهد فهمید که پشت درهای قفل‌شده‌ی استخرها، رؤیاهایی بسیاری دفن شده‌ است.