آزاده تران
هوا رو به تاریکی گذاشته و مریم در پل‌سوخته منتظر موتر لینی برای رفتن به خانه‌اش است. یک مینی‌بوس مسافربری نوع مرسدیس از راه می‌رسد و ده‌ها مرد به سویش هجوم می‌برند. مریم جلو نمی‌رود، او می‌داند به آسانی جایی برای او نیست.
مریم* ۲۸ ساله پرستار است و می‌گوید، این صحنه هر شب تکرار می‌شود.
ساکنان منطقه برچی می‌گویند، تغییراتی که در مسیر حمل‌ونقل عمومی غرب کابل از سوی طالبان انجام شده، سبب دردسرهای زیادی برای مردم و دردسر مضاعف برای زنان شده است.
در ماه ثور ۱۴۰۵ وزارت ترانسپورت طالبان موترهای مسافربری نوع تونس را از چند مسیر از جمله برچی در غرب کابل جمع کرد و به‌جای آن‌ها موترهای مرسدیس از دیگر بخش‌های کابل به این مسیرها آورد. پس از آن، به گفته‌ی مسافران، تعداد موترها کم شد و بی‌نظمی بیشتر.
وزارت ترانسپورت و هوانوردی طالبان گفته بود «به منظور تنظیم و تسهیل خدمات ترانسپورت شهری» این تصمیم گرفته شده و تردد موترهای نوع «تونس» را در ۱۶ مسیر در شهر کابل متوقف کرده‌اند. مثل مسیر دشت برچی، میرویس میدان، چهار راهی قمبر، پل سوخته، پوهنتون و چند مسیر دیگر.
مریم می‌گوید، به خاطر این دردسر ممکن است کارش را از دست دهد. او که در یک کلینیک خصوصی در کوته‌سنگی پرستاری می‌کند، موظف است از هفت صبح تا پنج عصر در محل کارش بماند. «پدر و مادرم چندین بار ازم خواسته که کارم را استعفا بدم. چون من تا هفت‌بجه شام به خانه میایم که بسیار دیر است.»
او می‌گوید، ازدحام در این ساعات به قدری است که کمتر زنی فرصت می‌کند چوکی گیر بیاورد. «یا میگه که کرایه کل چوکی که چهار نفری است را پرداخت کنیم، باز بالا شویم. یا هیچ منتظر باشیم که برای یک چوکی تعداد زنان تکمیل شود…اصلا سر موتر تمام مردان هجوم میبره، خوب آن‌جا نمیشه ما هم خود را بندازیم. مجبوریم حوصله کنیم یا با تاکسی به خانه برویم.»
مریم در سال ۱۴۰۳ از یک انستیتوت خصوصی پرستاری فارغ شد و پس از یک سال بیکاری، بهار امسال کار پیدا کرده است.
دشت برچی در ناحیه‌ی سیزدهم کابل از پرجمعیت‌ترین مناطق پایتخت است. یک گزارش پژوهشی جمعیت آن را نزدیک به دو میلیون نفر برآورد کرده است که اکثر مردم با ترانسپورت عمومی رفت‌و آمد می‌کنند.
اما هیچ آماری از میزان روزانه موترهای لینی که در این مسیر رفت و آمد می‌کنند، در دسترس نیست.
فاطمه * ۳۴ ساله، در منطقه پل‌سرخ کابل دکان دارد. خانه‌اش در منطقه قلعه‌ی نو در غرب کابل است و فاصله بین خانه و محل کار بیش از یک ساعت با موتر است.
او بارها هنگام تلاش برای سوارشدن و یافتن جای در موتر این زخم زبان‌های تلخ را شنیده است. «سوار موتر نمی‌کنه، میگه زن را چکار که به این وقت شام یا شب در بیرون می‌ماند. باید در خانه باشد و آشپزی خود را کند.»
عکس: ارسالی به رسانه‌ی رخشانه
او می‌گوید، راننده‌ها بسیاری اوقات مسافر را حتا به مقصد نرسیده از موتر پایین می‌کنند. «مثلا هر راننده بعد از شام از پیش خود یک ایستگاه داره. مردم ده غم است که برای یک مسیر باید پول دو مسیر را پرداخت کند.»
در دسامبر ۲۰۲۱ وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان به رانندگان دستور داد زنان بدون حجاب «مناسب» را سوار نکنند.
نجیبه* ۳۸ ساله، بارها هنگام مواجه شدن با این وضعیت ناچار شده تاکسی کرایه کند: «مه خودم به‌خاطر که زن بودم، موتروان‌ها مرا طرفای شام سوار نمی‌کند یا باید کرایه چند نفر را پرداخت کنم.»
محمد* ۲۷ ساله، راننده‌ی لین برچی-کوته‌سنگی است. او بی‌نظمی را می‌پذیرد، اما این دلیل را می‌آورد: «شب مسافر است و سرک برچی هم نسبت به دیگه سرک‌ها تنگ است و احتمال راه‌بندی بسیار بالا است. به‌خاطر که قیمت تیل بالا است، ما نمی‌توانیم تمام مسیر را در راه بندی بمانیم.»
او همچنین می‌پذیرد که رانندگان ترجیح می‌دهند مسافران‌شان مرد باشند: «از طرف شام و صبح خواهرای ما در شار کم هستند، ازین خاطر اگر ما دو نفر از خواهرای ما را در موتر بشانیم خو مجبور در چوکی جای دو نفر دیگر خالی بمانند. ای قسم ما باز ضرر کنیم… امارت (طالبان) به ما گفته که باید زن بدون محرم در سیت پیش‌‌روی (چوکی جلو) نشیند. حتا حق نداده که یک زن بنشیند.»
صمیم* که پنج ماه است در این لین با مرسدیس کرایی رانندگی می‌کند، می‌گوید: «همی‌که ساعت پنج کارمندای ترانسپورت خانه‌شان میره، باز مه مسافرین را تا پل‌خشک می‌رسانم که اینه پنج ایستگاه زود‌تر پایین می‌کنم…تنها مه نیستم، همه همی کار را می‌کند.»
با حاکمیت طالبان، رفت و آمد زنان در بیرون دشوارتر شده است. از ده‌ها محدودیت رسمی این گروه گرفته تا بیشتر شدن تبعیض اجتماعی علیه زنان. به قول مریم: «برای ما زنان در هر گوشه افغانستان مشکلات فراوان است. اما اینجا برای زنان هیچ اهمیت داده نمیشه. هر موتر پر از مردان است. تمامی زنان و دختران در انتظار موتر ساعت‌ها ایستاده می‌مانند.»
او با اشاره به چند زن منتظر دیگر می‌گوید: «بیبینید تعداد زن‌ها اوقدر کم نیست که یک چوکی را پر نتواند، اینا (راننده‌ها) برای‌شان اهمیت نمیته.»
یادداشت: نام‌ها در این گزارش مستعار آمده و برخی از جزئیات حذف شده است.
