زیبا بلخی
با بسته شدن گذرگاههای مرزی میان افغانستان و پاکستان، روند درمان مادرش متوقف شده است. در این مدت بیشتر وقتش را با جستجو در شفاخانهها و رفتن به مطب داکتران گذرانده است. اما ادامهی درمان مادرش در شفاخانههای بلخ ممکن نیست و داروهای مورد نیاز هم کمیاب است.
با افزایش تنش میان افغانستان و پاکستان در ماههای اخیر، طالبان تصمیم به توقف واردات دوا از پاکستان گرفته و مرز میان دو کشور بسته است. این وضعیت، پیامدهای فوری برای بسیاری از مریضان که وابسته به دواهای وارداتی هستند و یا محبورند برای درمان به پاکستان سفر کنند، داشته است.
مثل سمیه نادری (نام مستعار) ۲۲ ساله که میگوید مادرش نزدیک به دوسال میشود با بیماری سرطان معده دستوپنجه نرم میکند. مادر سمیه یکبار در شفاخانهای در کابل عملیات شده، اما این عملیات نتیجه نداده و آنها ناگزیر شدهاند تا مادرش را برای درمان به پاکستان ببرند.
سمیه میگوید هربار که مادرش از درد شکایت میکند نمیتواند جلو اشکهایش را بگیرد: «هر شب و هر روز درد میکشند. نیم شب در جانشان درد میآید حتا مادرم از شدت درد گریه میکند. هیچی خورده نمیتواند جز شیر. آنقدر گریه میکنم بیحد و اندازه. نمیتوانم مادرکم را در این وضعیت ببینم پاکستان که میبردیم دواهایش را منظم میگرفت و میخورد، خوب بود حالتش به این اندازه خراب نبود.»
سمیه میگوید، در نزدیک به دوسال، هر چهار ماه یکبار مادرش برای تداوی به اسلامآباد پاکستان میرفت و این سفر تنها راه درمان مناسب مادرش بود.
سمیه میگوید نوبت درمان بعدی مادرش فرا رسیده، اما مرز بسته است و پیدا کردن دواهای مورد نیاز مادرش در داخل کشور نیز ممکن نیست. او میگوید وضعیت مادرش از دو هفته به اینسو بدتر شده است.
مرز زمینی بسته است و رفتن حتا برای بیماران از مرز زمینی ممکن نیست. برای مادر سمیه تنها راه ممکن این است که هوایی سفر کنند. سمیه میگوید، آنها به دلیل فقر و گرانی ویزای هوایی قادر نیستند از این راه اقدام کنند.
دستکم ۷۰ درصد دواهای مورد نیاز در افغانستان از پاکستان وارد میشوند. از زمان تنش مرزی افغانستان و پاکستان، طالبان به بازرگانان دستور داده که تا ظرف سه ماه تمام حسابهای تجاریشان را با طرفهای پاکستانی تسویه کنند و واردات دوا را متوقف سازند.
طالبان به دنبال داروهای جایگزین و واردات از کشورهای دیگر هستند. مقامات صحی طالبان در هفتههای اخیر به هند و ایران سفر کردهاند.
اما این راهکارهای طالبان نمیتواند در حال حاضر درد مردم را دوا کند. سمیه گفته است: «دواهای مادرم که از پاکستان میگرفتیم، در اینجا پیدا نمیشود. برادرم چندین ولایت را گشت تا پیدا بکند ولی پیدا نمیشود.»
خانواده بیماران که در این گزارش با آنها گفتوگو شده است، میگویند بسته شدن گذرگاههای مرزی میان افغانستان و پاکستان پیامدهای جدی برای دسترسی بیماران به دارو و خدمات درمانی داشته است.
بنفشه ماندگار (نام مستعار) ۳۸ ساله از دیگر ساکنان شهر مزارشریف است. او نزدیک به سه هفته است که تمام دواخانههای مزارشریف و چند ولایت همسایه را زیر پا گذاشته، اما هنوز نتوانسته دواهای پسر بیمارش را پیدا کند.
بنفشه به هر داروخانهای که سر میزند فقط با یک پاسخ مواجه میشود: «داشتیم تمام کردیم و فعلا این دوا پیدا نمیشود.»
بنفشه میگوید پسر ۱۰ سالهاش از زمان تولد با بیماری صرع یا «Eplipsy» دستوپنجه نرم میکند. سالهاست که برای کنترل حملههای عصبی او از دواهای Epival و Levetiracetam استفاده میکند؛ دواهایی که از کشور پاکستان وارد میشود.
او میگوید اگر دوای پسرش سر وقت برایش داده نشود، حملههای عصبی پسرش شدیدتر میشود. گاهی در یک روز چندین بار بیهوش میشود، بدنش میلرزد، و نفسش تنگ میگردد: «دواهایش خلاص شده. سه هفته است هیچ دواخانه نمانده که نرفته باشیم ولی پیدا نمیشد. دواهای بدیل که میگیریم برایش هیچ تاثیر نمیکند و وضعیت بچهام هیچ خوب نیست. حملاتش بیشتر شده. شب و روز ندارد هر دقیقه سرش حمله میآید و اگر زودتر دواهایش را پیدا نکنم امکان دارد وضعیتاش خیلی بدتر شود.»
بنفشه میگوید، برای تهیه دوا بهجز مزارشریف، به ولایتهای دیگر هم تماس گرفتهاند و سرانجام روز گذشته توانسته مقداری دوا از یکی از داروخانههای ولایت سرپل پیدا کند. اما با نرخ چندین برابر بالاتر از قیمت اصلیاش: «دیروز شام رفیق شوهرم زنگ زد که پیدا کردیم ولی سابق ۱۶۰ افغانی میخریدیم، حالی نرخاش به ۳۷۰ افغانی رسیده. او هم فقط یک بوتل پیدا شده که هنوز به دست ما نرسیده.»
بنفشه میگوید، باید هر هشت ماه بعد پسرش را برای تداوی به پاکستان ببرد و زمان درمان بعدی پسرش در ماه اکتبر بوده که به دلیل مسدود بودن مرز افغانستان و پاکستان آن را از دست داده است: «در افغانستان بسیار تداوی کردیم نتیجه نداد. در شفاخانه فرانسویهای کابل بردیم، هر داکتر در اینجا بردیم فایده نکرد و تنها امید ما بردن به پاکستان بود که دواهایش تاثیر میکند.»
نجلا (نام مستعار) ۴۷ ساله، مادر دیگری است که به دلیل مسدود شدن گذرگاههای مرزی میان افغانستان و پاکستان، روند درمان دختر ۱۹ سالهاش متوقف شده است.
او میگوید دخترش از کودکی با بیماری « Chronic Immune Thrombocytopenia» زندگی میکند؛ بیماریای که از همان زمان تولد همراهش بوده، اما خانوادهاش در دوسالگی به این بیماری پی بردند.
بیماری Chronic Immune Thrombocytopenia یک بیماری طولانیمدت است که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به پلاکتهای خون حمله میکند و باعث کاهش پلاکت و افزایش خطر خونریزی میشود.
نجلا میگوید بیماری دخترش در داخل افغانستان قابل تداوی نیست و باید هر سه ماه برای تداوی به پاکستان برود. زمان درمان بعدی دختر نجلا در اواخر ماه نوامبر امسال به پایان رسیده و به دلیل اقتصاد ضعیف و مسدود شدن مرز افغانستان و پاکستان، تاکنون وی قادر نشده است دخترش را برای تداوی به پاکستان ببرد.
نجلا گفته است: «ما از مریضیاش دیر خبر شدیم. تازه دو سال میشود زیر تداوی است به همین خاطر چون زودتر تداوی نشده برایش بسیار خطرساز است. نگرانی همین است که فعلا در مرحله سوم این تداوی هستیم، اگر مرز همین قسم بسته باشد و دخترم را برده نتوانیم، ترس اینکه خوناش پایین بیاید زیاد است.»
او همچنین افزود: «در افغانستان مریضی دخترم قابل تداوی نیست و دواهایش هم اینجا پیدا نمیشود که بخریم. در افغانستان یگانه راهش تزریق خون است که آن هم باید از شش مرد خون گرفته شود؛ در افغانستان فقط همین امکانات است و دیگر هیچ درمان یا تداوی برایش وجود ندارد.»
شوهر نجلا که آموزگار است، این توانایی را ندارد که دخترش را برای درمان به کشورهای دیگر ببرد.
پاکستان به دلیل نزدیکی و درمان ارزانتر مقصد بسیاری از بیماران در افغانستان است که در کشور خودشان درمان نمیشوند.
بشیراحمدی، یک داروفروش در بلخ میگوید، وضعیت بازار دوا در چند ماه اخیر و پس از بسته شدن گذرگاههای مرزی میان افغانستان و پاکستان به شدت نگران کننده شده است: «دوا، بازار سیاه واری شده. هر کسی هر نرخ دلش شد میفروشد. اگر در عموم بگویم دواهای پاکستانی پیدا میشود، ولی قیمتش بسیار بلند است نسبت به قبل. دولت هم دوای پاکستانی را دیگر در داخل کشور آمدن نمیماند.»
