سینا سعیدی و احمد
پس از حدود ده روز از زمینلرزهی مرگبار ۶.۲ ریشتری و پسلرزههای آن در ولایتهای شرقی کشور، منابع در این ولایتها میگویند که زنان و کودکان دچار اختلال اضطراب پس از وقوع حادثه یا «تروما» شدهاند.
کسانی هم که در این گزارش رسانهی رخشانه با آنها گفتوگو شده، میگویند با اضطراب، ترس و استرس شدید دست و پنجه نرم میکنند.
مرد ۲۵ سالهای که نام خود را شرافت میگوید و ساکن روستای «ستن» ولسوالی دره نور ولایت ننگرهار است، گفته است که وقوع زمینلرزه سبب رنج مداوم اعضای خانوادهی او شده است. او گفته است بویژه برادر کوچکترش حتا شبها نمیتواند بخوابد.
شرافت گفته است: «پس از زمینلرزهی یکشنبهشب هفته گذشته، تمامی اعضای خانواده بهدلیل ترس از وقوع زمینلرزه در بیرون از خانه زندگی میکنیم. شبها نیز در فضای باز استراحت میکنیم. چهار برادر کوچکترم شبها در خواب بیقراری میکنند، بهطور ناگهانی جیغ کشیده و از خواب بیدار میشوند. گرچند به آنها میگوییم که چیزی نیست، اما باز هم آنها از وقوع زمینلرزه میترسند.»
نوراسلام ۳۵ ساله، باشندهی شهر جلالآباد، مرکز ولایت ننگرهار نیز به رسانهی رخشانه گفته است که پسر خردسال و خواهر نوجوانش بهدلیل ترس از زمینلرزه، دچار بیماری روانی شدهاند. این مرد گفته که برای تداوی این دو عضو خانوادهاش به پزشک مراجعه کردهاند.
او افزوده: «اینجا هم هر شب زلزله میآید. حادثه کنر پسرم و زنان خانوادهام را آنقدر ترسانده که حتی وقتی کوچکترین صدای موتر را نزدیک خانهمان میشنویم، ناگهان در خواب شروع به جیغ زدن و دویدن میکنند. به همین دلیل پسر و خواهرم را پیش رواندرمان بردم. داکتر به من گفت که آنها به دلیل زلزله دچار بیماری روانی شدهاند و حالشان بهتر خواهد شد.»
بر اساس آمارهای ارایه شده از سوی طالبان، در نتیجهی زمینلرزهی یکشنبهشب هفته گذشته در مناطق مختلف ولایت ننگرهار، بیش از ده تن جان باخته و بیش از ۲۵۰ تن دیگر زخمی شدهاند. بیشتر قربانیان این رویداد طبیعی، زنان و کودکان هستند.
در همین حال فرشته ۴۵ ساله، باشندهی ولایت لغمان نیز در گفتوگو با رسانهی رخشانه گفته است که پس از وقوع زمینلرزهی یکشنبهشب هفتهی گذشته دچار اختلال خواب شده است.
او گفته است: «چندین روز است که احساس ناراحتی میکنم. با اندکترین صدا از خواب بیدار میشوم، خوابم به کلی مختل شده است. هر لحظه فکر میکنم که زلزله شده است و به همین دلیل نوعی صدا در سرم پیدا شده است.»
به گفتهی فرشته، اعضای خانوادهاش به دلیل ترس از وقوع دوبارهی زمینلرزه، خانهی گلیشان را ترک کرده و چندین روز است که در فضای باز زندگی میکنند و شبها نیز آنجا استراحت میکنند: «از وقتی که ما از خانههای گلی خود نقل مکان کرده و زیر آسمان (فضای باز) زندگی میکنیم؛ من نتوانستهام بهدرستی بخوابم. شبها بیدار مینشینم و صداهایی در سرم میشنوم. همانطور که بیدار مینشینم احساس میکنم که تمام زمین میلرزد. نمیدانم در نهایت چه اتفاقی خواهد افتاد؟».
هفتهی گذشته طالبان اعلام کردند که حدود ۶۰ تن در ولایت لغمان و چهار تن دیگر در ولایت نورستان در نتیجهی زمینلرزه زخمی شدند. بیشتر زخمیهای این رویداد طبیعی در این ولایت، زنان و کودکان هستند.
اما کانون اصلی تلفات جانی زلزله مرگبار اخیر در شرق کشور کنر بود که بیش از دو هزار تن جان باخته و حدود سه هزار و ۵۰۰ تن دیگر زخمی شدهاند که بیشتر آن زنان و کودکان و کهنسالان هستند.
زنان و کودکان آسیبدیده از زمینلرزهی مرگبار کنر، علاوه بر دچار شدن به اضطراب و تروما، با مصیبت از دست دادن عزیزان خود مواجه هستند. بسیاری از زنان و کودکانی که در این رویداد طبیعی زخمی شدهاند، اعضای خانوادههایشان را نیز از دست دادهاند.
محبوبه، باشندهی ولسوالی نورگل ولایت کنر که پدر و مادرش را در زمینلرزه از دست داده، به رسانهی رخشانه گفته است که پس از وقوع این رویداد طبیعی، ذهنش به درستی کار نمیکند: «ما خواب بودیم که زلزله آمد، خانه روی سر ما فرو ریخت. پدر و مادرم شهید شدند و حالا ذهنم کار نمیکند.»
نسرین باشندهی دیگر ولسوالی نورگل ولایت کنر نیز به رسانهی رخشانه گفته است که پس از گذشت ده روز از زمینلرزه، او تا هنوز لرزشهایی در بدنش احساس میکند: «گاهی اوقات ناگهان از خواب میپرم و اتفاقات همان شب (یکشنبهشب) برایم تکرار میشود. وضعیت روانیام اصلا خوب نیست.»
دکتر احمد سیر (مستعار) روانپزشک در ولایت ننگرهار گفته است که پس از زمینلرزههای پی در پی، شاهد افزایش تعداد مردان، زنان و کودکان مبتلا به بیماریهای روانی یا تروما بوده است.
او در گفتوگو با رسانهی رخشانه گفته است که زنان و کودکان چون نسبت به مردان حساستر هستند، زودتر به بیماریهای روحی- روانی دچار میشوند.
این داکتر گفته است: «کمی پس از وقوع زمینلرزه هفته گذشته، بیماران یکی پس از دیگری به شفاخانه آورده میشدند که از ترس شدید، استرس، غم و اندوه و احساس مرگ ناشی از زلزله رنج میبردند.»
او افزوده است: «تنها در یک شب، بیست کودک، زن و مرد را من معاینه کردم که هیچ آسیب جسمی نداشتند، اما قلبهایشان از شدت ترس به شدت میزدند، رنگشان سفید میشدند، دستانشان میلرزید، گریه میکردند و جیغ و فریاد میزدند که میمیرند.»
تروما یک اصطلاح روانشناسی است که از واژه یونانی زخم میآید و آن را به معنای آسیب روانی است و تروما ناشی از تاثیر حوادثی است که برای افراد رخ میدهد که فرد توانایی مواجهه و هضم آن را ندارد.
به باور این روانپزشک، در مناطقی که زمینلرزه بهطور مکرر رخ میدهد، مردم هر شوک و هر لرزه زمین را آخرین لحظهی عمر خود میدانند. کودکان، زنان و جوانان که درصد بالایی از مبتلایان به بیماری های روانی را در میان افراد آسیبدیده تشکیل میدهند، شبها از ترس نمیتوانند بخوابند.
او تاکید کرده افراد آسیبدیده از زمینلرزه به سطح بالایی از حمایت روانی و ذهنی نیاز دارند و در چنین مواردی، تنها دارو و فیزیوتراپی کافی نیست.
او گفته است که افراد آسیبدیده بهویژه زنان و کودکان به حمایتهای روانی و آگاهی عمومی نیاز دارند تا در چنین مواقعی چه کار باید بکنند.
در کنار مشکلات دیگر در زمینهی رسیدگی به وضعیت صحی زخمیها و افراد آسیبدیده از زمینلرزهی مرگبار هفته گذشته در شرق کشور، طالبان نیز محدودیتهایی بر امدادگران زن وضع کردهاند.
دکتر موکتا شارما، معاون نمایندهی سازمان جهانی صحت در افغانستان به رویترز گفته است که «مسألهی بسیار بزرگ کنونی، کمبود فزایندهی کارکنان زن در مناطق زلزلهزده است و کمبود داکتران زن، مانع دسترسی زنان آسیبدیده به مراقبتهای صحی میشود.»
او گفته است که بهشدت نگران این است که زنان در آینده بتوانند برای مقابله با آسیبهای روانی و همچنین برای کسانی که اعضای مرد خانوادهیشان را از دست دادهاند، به مراقبتهای بهداشت روان دسترسی پیدا کنند.
سازمان ملل تخمین زده که حدود ۱۱ هزار و ۶۰۰ زن باردار در ولایتهای شرقی کشور تحت تأثیر زمینلرزه قرار گرفتهاند.
مُسکا، مشاور روانی-اجتماعی تحت حمایت صندوق جمعیت سازمان ملل (UNFPA) که به مناطق زلزلهزده اعزام شده، نیز به این نهاد گفته است که بازماندگان قربانیان زمینلرزه به شدت دچار آسیبهای روحی شدهاند.
او گفته است که تیمهای مشاوره روانی در تلاشاند با ارایه حمایتهای عاطفی، دارو، بستههای صحی و سایر نیازهای ضروری، از رنج آنها بکاهند: «زنان و کودکان بهویژه بهشدت دچار تروما شدهاند. در این لحظه حساس، افراد آسیبدیده به کمک ما نیاز دارند.»
با گذشت بیش از ده روز از زمینلرزه، تاکنون از میزان دقیق خسارات مالی و تلفات جانی برجای مانده از این رویداد طبیعی، جزییاتی در دست نیست. طالبان و نهادهای امدادرسان داخلی و خارجی به عملیات نجات آسیبدیدگان و کشف اجساد از زیر آوار ادامه دادهاند.
