زحل آزاد
در قلب واشینگتن دیسی، پایتخت امریکا، در برابر یادبود لینکلن، رهگذران با نمادهایی قرار گرفته در کنارهم مواجه میشوند که کنجکاوی آنها را بر میانگیزد. سه چوکی سفید خالی ، لباس بلند سفید که روی آن واژهی «زن» نوشته شده و پیامهای دیگر در مورد زنان و دختران افغانستان.
رهگذران نوشتهها را میخوانند و به صدای ضبطشده دختران افغانستان گوش میدهند که میگویند، از داشتن یک زندگی عادی محروم شدهاند. صدای دختری که به زبان انگلیسی از جهان میخواهد آنها را فراموش نکنند. در این صدای از پیش ضبط شده، از آرزوهایی میگوید که برای بسیاری از دختران افغانستان امروز دستنیافتنی شده است؛ آموزش، کار و آزادی.
یادبود لینکلن، نماد مبارزه برای آزادی و برابری شناخته میشود؛ محل مهم و پر رفت و آمد در پایتخت امریکا.
این صحنه بخشی از کارزار ۵۰ روزه زهرا یگانه، نویسنده و فعال حقوق زنان افغانستان، در گوشهای از این مکان شناخته شده است. به گفتهی خانم یگانه حرکتی که با هدف جلب توجه جامعه جهانی به وضعیت زنان افغانستان و جمعآوری امضا برای حمایت از بهرسمیتشناختن آپارتاید جنسیتی در افغانستان راهاندازی شده است.
بحث درباره بهرسمیتشناختن آپارتاید جنسیتی به عنوان یک مفهوم حقوقی بینالمللی، در سالهای اخیر از سوی فعالان حقوق زنان، حقوقدانان و نهادهای مدافع حقوق بشر مطرح شده است.
فعالان حقوق بشر میگویند که طالبان مرتکب آپارتاید جنسیتی شدهاند و از جهان میخواهند که با بهرسمیت شناختن آن، راه مقابله و مبارزه را هموار کنند.
زهرا یگانه میگوید فکر این کارزار از مدتها قبل وجود داشت. اما او پس از چاپ کتابش و اتفاقات ماه گذشته در هرات تصمیم گرفت آن را زودتر عملی کند.
کتاب «روشنای خاکستر» اثر زهرا یگانه جدیدا با عنوان «زن» به زبان انگلیسی منتشر شده و این کتاب روایتی شخصی از تجربههای زهرا یگانه از کودکهمسری، خشونت، محرومیت از آموزش و سالهای مهاجرت در ایران است. به باور نویسنده داستان شخصی او در واقع روایت مشترک بسیاری از زنان افغانستان است.
بر روی لباس سفید، «زن» نوشته شده است. «همیشه با واژهی زن در جامعه افغانستان مسئله داشتم. هنوز هم بسیاری از مردم از گفتن این واژه پرهیز میکنند. همین نشان میدهد که نگاه تبعیضآمیز حتی در زبان و فرهنگ ما نیز وجود دارد.»
طالبان در ماه گذشته بازداشت گسترده زنان را به خاطر پوشش آنها روی دست گرفت. دهها زن بازداشت و این روند کماکان ادامه دارد. این گروه اعتراضات مردمی را علیه بازداشت زنان و دختران در منطقه شهرک جبرئیل در غرب شهر هرات بهصورت مرگباری سرکوب کرد.
خانم یگانه میگوید، این اتفاق باعث شد کمپاین «هر زن داستانی دارد» زودتر شکل بگیرد.
از نظر خانم یگانه این کار حرکتی است که روایتهای واقعی زنان افغانستان را در برابر چشم جهانیان قرار میدهد. «هدف من این است که زنان افغانستان خودشان روایتگر زندگی و تجربههایشان باشند، نه اینکه دیگران به جای آنان سخن بگویند.»
برگزاری این کمپاین در مقابل یادبود لینکلن آسان نبود. برای دریافت مجوز، جزئیات برنامه، نوشتههای روی بنرها، وسایل مورد استفاده و هدف برگزاری آن باید از قبل مشخص میشد. خانم یگانه میگوید یکی از عواملی که روند دریافت مجوز را آسانتر کرد، این بود که این حرکت یک برنامه شخصی و غیرسیاسی بود و هیچ حزب یا سازمانی پشت آن قرار ندارد.
او تأکید میکند که هدف کمپاین تبلیغ سیاسی نیست، بلکه روایت تجربه زنان افغانستان است.
این کارزار پای رهگذران زیادی را تاکنون به طرف خودکشانده است. از کارمندان نهادهای دولتی امریکا گرفته تا شهروندان عادی.
به گفته یگانه، برخی از کارمندان دولتی امریکا به او گفتهاند، پیام این کارزار را با همکاران خود شریک خواهند کرد.
اما بیشترین واکنشها از سوی مردم عادی بوده است. خانم یگانه میگوید حدود نود درصد بازخوردها مثبت بوده است.
رهگذران به صدای ضبطشده دختران افغانستان گوش میدهند. روایتهایی از دخترانی که میگویند میخواهند درس بخوانند، کار کنند و آزادانه زندگی کنند، اما طالبان مانع شده و حق داشتن یک زندگی عادی را از مردم گرفته است. به گفته خانم یگانه، بسیاری از بازدیدکنندگان پس از شنیدن این داستانها متأثر میشوند و میپرسند چگونه میتوانند از زنان و دختران افغانستان حمایت کنند.
تاکنون بیش از دو هزار نفر با امضای این کارزار، حمایت خود را از بهرسمیتشناختن آپارتاید جنسیتی در افغانستان اعلام کردهاند. خانم یگانه در نظر دارد این امضاها را در قالب یک طومار به نهادهای حقوق بشری بینالمللی ارائه کند و از آنها بخواهد آپارتاید جنسیتی در افغانستانِ تحت اداره طالبان را به رسمیت بشناسند.
خانم یگانه در مورد المانهای قرار گرفته در این کارزار میگوید، سه چوکی سفید هر کدام معنایی دارند؛ آموزش، کار و آزادی. خالی بودن این چوکیها به معنای محروم شدن زنان از این حقوق ابتدایی است. از نظر او، لباس سفید نیز نماد داستانهای ناگفته زنان افغانستان است؛ زنانی که روایت دارند، اما فرصت بیان آن را پیدا نکردهاند.
به باور برگزار کننده، بزرگترین خطری که امروز زنان افغانستان را تهدید میکند، تنها یک محدودیت فردی نیست، بلکه یک نظام ساختاری است که زنان را از بخشهای مختلف زندگی حذف میکند.
او هشدار میدهد که خطر بزرگتر، عادی شدن این وضعیت در نگاه جهان است. «وقتی هر روز یک قانون تازه علیه زنان تصویب میشود و واکنش جدی وجود ندارد، این خطر به وجود میآید که تبعیض و خشونت به یک واقعیت پذیرفتهشده تبدیل شود.»
این کارزار قرار است تا پانزدهم آگست امسال ادامه پیدا کند، اما خانم یگانه میگوید هدفش پایان دادن به این حرکت پس از پانزده روز نیست و تلاش دارد این برنامه با دریافت مجوزهای جدید ادامه پیدا کند و به یک حرکت جهانی تبدیل شود.
خانم یگانه خودش ساعتها ایستاده با رهگذران گفتوگو میکند و به پرسشهای آنها پاسخ میدهد. این کار در هوای به شدت گرم این روزهای امریکا دشوار و طاقتفرسا است. اما خانم یگانه در مورد این دشواری میگوید: «من اینجا آزادانه میتوانم راه بروم، کار کنم و حرف بزنم؛ اما دختران افغانستان از ابتداییترین حقوق خود محروم هستند. همین موضوع باعث میشود ادامه بدهم.»
پیامهای زیادی که از سوی بازدیدکنندگان دریافت شده نیز برای او انگیزهبخش بوده است. مثل پیام یک زن از شهروندان امریکا: «من در کنار دختران افغانستان ایستادهام و به همبستگی زنان در سراسر جهان ایمان دارم.»
یا این پیام دلگرم کننده دیگر از یک بازدید کننده: «شما تنها نیستید. ما در کنار شما هستیم و شما را فراموش نمیکنیم.»
