هانیه فروتن
هشدار: این گزارش در بردارنده جزئیاتی است که ممکن است برای برخیها آزاردهنده باشد.
شکوفه صفری، زنی ۲۸ ساله و عضو ارتش سابق افغانستان، مدعی است که به تاریخ ۳۱ اگست ۲۰۲۱ توسط طالبان در غرب کابل بازداشت شده و دو شب متوالی به «صورت وحشیانه» مورد تجاوز جنسی گروهی طالبان در زندان این گروه قرار گرفته است.
شکوفه پیش از بازگشت طالبان بهعنوان افسر در ارتش ملی حکومت پیشین افغانستان کار میکرد. او به رسانهی رخشانه گفت که در ماموریتهای امنیتی و عملیاتی در ولایتهای کابل، نیمروز و هلمند شرکت داشته است.
شکوفه میگوید، با تسلط طالبان، خود و خانوادهاش را از ترس انتقامجویی این گروه در خانه حبس کردند؛ اما طالبان به تاریخ ۳۱ اگست ۲۰۲۱ به خانهاش در غرب کابل هجوم بردند.
روایت شکوفه از بازداشت و زندان طالبان تلخ و تکاندهنده است. او که به صورت تلفنی با رسانهی رخشانه حرف زده، گفت که زندگیاش پس از بازداشت خشونتآمیز و تجربهی هولناک تجاوز گروهی در زندان طالبان، برای همیشه دگرگون شد و اکنون، بعد از حدود چهار سال تصمیم گرفته در مورد تجربهی خودش از زندان طالبان و پیامدهای آن بر زندگیاش صحبت کند.
زندان طالبان: قربانی تجاوز گروهی
اکنون که حدود چهار سال از آن «تجربهی وحشتناک» میگذرد، شکوفه هنوز وقتی در مورد شب بازداشت صحبت میکند، صدایش میلرزد: «ساعت یک نیمهشب بود. از شدت اضطراب و ترس بهسختی خوابم برده بود که صدای کوبیدن در خانه مرا از جا پراند. ترسیده بودم و قلبم تند میزد. وقتی در را باز کردیم، شش یا هفت مرد مسلح با چهرههای خشن، لباسهای بلند افغانی و موهای ژولیده، وارد شدند.»
شکوفه شرح میدهد که طالبان «بدون هیچ توضیحی، به من و همسرم حمله کردند. فرزندانم از وحشت فریاد میزدند، اما آنها حتی به کودکان خردسال هم رحم نکردند. با سر و صورت خونآلود از دستم کشیده، به زور داخل رنجر بردند.»
شکوفه میگوید، طالبان او را به جرم «خدمت پنجسالهاش در ارتش ملی افغانستان» بازداشت کرده بودند.
شکوفه باور دارد که این سابقه و ماموریتهایی که در دوران خدمتش در ارتش انجام داده بود، او را به هدفی برای انتقامجویی طالبان تبدیل کرده بود.
یک منبع مطلع دیگر که نمیخواهد ناماش در گزارش بیاید در مورد ماجرای بازداشت شکوفه به رسانهی رخشانه گفت: «… بچههایش از ترس میلرزیدند و با صدای بلند گریه میکردند. شوهر شکوفه در اتاقی نشسته بود که حتی از حال خودش هم آشفتهتر به نظر میرسید. خیلی لت خورده بود، خیلی.»
انتقامجویی طالبان از اعضای پیشین حکومت افغانستان، بویژه نظامیان، به رغم اعلام عفو عمومی از سوی رهبر این گروه پر رنگ است. بویژه در ماههای اول حاکمیت دوباره طالبان.
آمار دقیقی وجود ندارد؛ اما نهادهای حقوقبشری و روزنامههای بینالمللی داخلی افغانستان صدها مورد قتل، ناپدیدسازی و شکنجه نظامیان پیشین را مستند کرده است.
دیدبان حقوق بشر در گزارشی قبلا گفته است، نیروهای طالبان دهها افسر پیشین افغانستان را ربوده و کشتهاند.
سنجر سهیل، صاحب امتیاز روزنامه ۸صبح نیز در کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا در ۱۱ دلو ۱۴۰۲ در نشستی با حضور برخی از نظامیان پیشین امریکایی در افغانستان که برای بررسی ادعاهای «کشتار و شکنجه» نظامیان پیشین افغانستان برگزار شده بود، شهادت داد که دستکم ۴۹۰ مورد ادعای کشتار، شکنجه و بازداشت اعضای نیروهای امنیتی پیشین افغانستان را ثبت کرده است.
هر از گاهی خبر قتل و بازداشت اعضای نظامیان پیشین به دست طالبان در افغانستان رسانهای میشود.
شکوفه میگوید، پس از بازداشت، طالبان او را به حوزه ۱۳ امنیتی کابل منتقل کردند. جایی که به مدت پنج شبانهروز در «شرایط غیرانسانی» و داخل یک کانتینر زندانی بود.
او در نهایت با پرداخت دو صد هزار افغانی پول نقد به طالبان آزاد شد؛ اما آنچه که در زندان تجربه کرد، برای چهار سال او را به سکوت واداشت.
شکوفه جزئیات کامل نحوه تحویل پول توسط طالبان را در اختیار رسانهی رخشانه قرار داده است؛ اما به دلیل نگرانی از این که افشای این اطلاعات ممکن است افرادی را که در روند پرداخت پول و آزادی او همکاری کردهاند، در معرض تهدید قرار دهد، این جزئیات در این گزارش منتشر نمیشود.
او اکنون با سه فرزندش در یکی از کشورهای همسایه در مهاجرت زندگی میکند.
تصاویری که شکوفه در اختیار رسانهی رخشانه قرار داده، زخمهای شلاق، کبودیهای گسترده، آثار ضربات بر بدنش و کبودیهای عمیق ناشی از دندانگرفتگی در جاهای مختلف بدنش را نشان میدهد.
اما او مدعی است که «وحشتناکترین» بخش تجربهی او، تجاوز گروهی بود که در شبهای دوم و سوم زندان متحمل شد: «روزها کاری به من نداشتند، اما شبها کابوس واقعی آغاز میشد. شب اول با شلاق و ضربوشتم گذشت…اما در شبهای دوم و سوم، وحشیگری آنها حد نداشت. سه یا چهار نفر به من حمله کردند و بهصورت گروهی به من تجاوز کردند. فریاد میزدند که من یک هزاره کافر و فاحشهام و هر بلایی سرم بیاورند، حقم است.»
شکوفه صفری نفر سوم از سمت راست در لباس ارتش سابق افغانستان و درمیان همقطاران خود/ عکس: ارسالی به رسانهی رخشانه
او ادامه میدهد: «طالبان ادعای اجرای شریعت دارند اما مرا نه با حضور پولیس زن، بلکه توسط هفت مرد مسلح از خانهام ربودند.»
بر اساس گفتههای شکوفه از زندان طالبان، «در زندان، هیچ نشانی از دینداری یا انسانیت نبود. آنها گروهی به من تجاوز کردند و هیچ قانون و شریعتی جلویشان را نگرفت.»
قبلا گزارشهایی مبنی بر اعمال خشونت جنسی نسبت به زنان و دختران که بازداشتگاههای طالبان را از سر گذراندهاند، منتشر شده است.
از جمله ریچارد بنت، گزارشگر ویژهی سازمان ملل متحد برای افغانستان در گزارشی ۲۳ صفحهای که در تاریخ هفتم عقرب سال 1403 در ویبسایت سازمان ملل متحد منتشر شده است، گفته که برخی از زنان و دختران در زندانهای طالبان مورد تجاوز و تعرض جنسی قرار گرفتهاند.
همزمان، رسانهی رخشانه و روزنامهی گاردین ویدیویی از یک زن معترض اهل افغانستان را مشاهده کردهاند که در زندان طالبان توسط مردان مسلح مورد تجاوز گروهی و شکنجه قرار گرفته است. این ویدیو اولین سند مستقیم از این دست جرایم طالبان است.
پیامدهای تجاوز: فروپاشی زندگی
تجربهی تجاوز گروهی، تنها آغاز رنجهای شکوفه بود. شش ماه پس از آزادی، همسرش او را طلاق داد و با سه فرزندش تنها رهایش کرد.
شکوفه با حسرتی عمیق میگوید: «ده سال با او زندگی کردم. با تمام سختیها کنار آمدم. اما او گفت که از حرف مردم خجالت میکشد. پدر و مادرش مرا لکه ننگ خواندند و گفتند عزت خانواده را بردهام. گفت تو دیگه بدردم نمیخوری، اولادایت هم از خودت باشد.»
شکوفه میگوید، برای یک سال تحت درمان پزشکی و رواندرمانی قرار گرفت و از داروهای خوابآور و ضدافسردگی استفاده کرد تا کابوسهای شبانه را فراموش کند.
او گفته: «هر بار که بیدار میشدم، تصاویر آن شبها جلوی چشمانم بود. فقط با قرصهای آرامبخش میتوانستم بخوابم.»
این وضعیت، عمق آسیبهای روانی ناشی از تجاوز گروهی را نشان میدهد که شکوفه را در آستانه فروپاشی روانی قرار داد.
در سال دوم پس از این رویداد، شکوفه با کمک دوستانش از طریق مسیرهای قاچاق از افغانستان خارج شد و به یکی از کشورهای همسایه افغانستان پناه برد.
او میگوید که در تبعید نیز مجبور شده ماهها از داروهای ضدافسردگی استفاده کند؛ اما بهتازگی توانسته مصرف آنها را متوقف کند و حالش بهبود یافته است.
با این حال، زندگی در تبعید با ترس دائمی از اخراج همراه است. شکوفه میگوید: «اگر دوباره به دست طالبان بیفتم، زنده نمیمانم. نه من و نه سه فرزندم. این بار زندگی چندین نفر در خطر است.»
شکوفه که پس از چهار سال سکوت، برای اولین بار در مورد تجربهاش از زندان طالبان صحبت میکند، به رسانهی رخشانه گفته است: «حرف زدن در این مورد و رسانهای کردن آن، بسیار کار سختی بود، ولی زنان زیادی مثل من قربانی شدند.»
او حتا از یکی از آشنایانش نام برد که طالبان پس از تجاوز او را کشتند: «یکی از آشنایانم پس از تجاوز طالبان کشته شد. دختری در غور خودسوزی کرد. من نمیتوانستم بیشتر از این سکوت کنم.»
رسانهی رخشانه مستقلانه نمیتواند این ادعا را تایید کند. آنچه که در این گزارش آمده است، ادعای فرد قربانی است.
اما یک منبع مطلع به رسانهی رخشانه بازداشت و بدرفتاری با شکوفه را در زندان طالبان تایید کرده است. او چشم دید خود را از زمان آزادی شکوفه گفته است: «من بیرون حوزه منتظر بودم و وقتی چشمم به او خورد، او را نشناختم. او به هیچ وجه قابل شناسایی نبود و حتی لباسهایش هم سالم نمانده بود. دورش پتو پیچاندم و تا خانه آوردیم.»
این منبع در مورد ادعای تجاوز به شکوفه گفته است: «از داخل زندان تا به این لحظه که خواسته این جنایت را عمومی کند، به هیچکدام از ما حرفی نزده بود.»
اما به گفتهی منبع، شکوفه پس از آزادی از نظر روانی در شرایط دشواری بوده است. او یک بار حتا تا مرز خودکشی هم پیش رفته بود: «مرگ موش خورده بود و اگر زود به شفاخانه نمیرسید، از دستش داده بودیم.»
عکسهای از کبودی بدن شکوفه صفری که او مدعی است نشان شکنجه در زندان طالبان است/ عکس: ارسالی به رسانهی رخشانه
رسانهی رخشانه موفق نشد با خانواده این قربانی صحبت کند. به نظر میرسد آنها هنوز تحت نظر هستند. شکوفه گفته است پس از مهاجرت او از افغانستان، طالبان یکبار دیگر نیز به سراغ خانوادهاش رفتهاند.
عکسهایی که شکوفه به رسانهی رخشانه فرستاده او را در لباس ارتش سابق افغانستان و سلاح به دست نشان میدهد. همزمان تصاویری که نشان از کبودی بدن دارد و شکوفه میگوید، اینها نشانههای شکنجهی طالبان در زندان است.
براساس آمار حکومت سابق افغانستان، دستکم شش هزار و 600 زن در نهادهای مختلف امنیتی افغانستان مشغول به خدمت بودند. پیوستن زنان به صف نیروهای امنیتی پر چالش بود. از نگاه منفی اجتماعی گرفته تا تبعیض در ساختار نهادهای امنیتی علیه زنان.
شکوفه نیز به رسانهی رخشانه گفته است، در آغاز پیوستن او به ارتش، خانوادهاش مخالف بود؛ اما بعدا نظرشان تغییر کرده بود.
شکوفه گفته است، در تیم آنها چهار نفر زن حضور داشتند که یکی از آنها در امریکا به سر میبرد. او و یک نفر در یکی از کشورهای همسایه افغانستان به سر میبرند و از سرنوشت یک دختر هم خبری ندارد.
از نظر فعالان حقوق زن، رفتارهای غیرانسانی طالبان با زنان زندانی بخشی از هدف سرکوب آنها است که عمدتا با زنان صورت میگیرد.
زهرا یگانه، فعال حقوق زنان، وضعیت کنونی را «فاجعهبار» توصیف میکند. به گفتهی او: «طالبان بازداشت زنان را بهانهای برای اعمال خشونت جنسی و ارضای غرایز خود میدانند. فقدان هرگونه پاسخگویی، به آنها آزادی مطلق برای این جنایات داده است.»
تجاوز گروهی و خشونتهای طالبان، پیامدهای عمیقی بر زنان و جامعه افغانستان داشته است. به گفته خانم یگانه، ترس از تجربهای مشابه شکوفه، خانوادهها را وادار کرده تا محدودیتهای بیشتری بر زنان و دختران خود اعمال کنند.
ازدواجهای اجباری و زودهنگام افزایش یافته، زیرا خانوادهها میخواهند از «بیآبرویی» جلوگیری کنند. این وضعیت، چرخهای از سرکوب و محرومیت را تقویت کرده است.
خانم یگانه تأکید میکند که از نظر روانی قربانیان تجاوز گروهی مانند شکوفه، بهسختی میتوانند به زندگی عادی بازگردند.
طبق استدلال او: «این زنان نهتنها با آسیبهای جسمی و روانی دستوپنجه نرم میکنند، بلکه از سوی جامعه طرد میشوند. این یک فاجعه دوگانه است.»
شکوفه نیز این واقعیت را تأیید میکند: «درد جسمی زندان شاید کمرنگ شود، اما داغی که خانواده و جامعه بر دلم گذاشتند، هرگز التیام نمییابد.»
