سینا سعیدی
در صبح سرد زمستانیِ بیستوپنجم جدی، همتای ۲۵ساله از خانهاش در شهرک جبرییل هرات برای خرید پارچه و لوازم خیاطی بیرون آمد. پیش از ترک خانه، مثل همیشه مطمئن شد که «چادر مشکی بزرگ» و «ماسک سیاه» را همراه دارد؛ نه تنها برای رعایت دستور طالبان، بلکه برای آنکه بتواند سوار تاکسی شود.
بسیاری از رانندگان وسایط ترانسپورت عمومی در هرات از ترس نیروهای امر به معروف و نهی از منکر طالبان، زنان بدون چادر نماز را سوار نمیکنند. همتا میگوید حضور نیروهای امر به معروف طالبان در ایستگاهها، چهارراهیها و مکانهای شلوغ در هفتههای اخیر بهطور محسوسی افزایش یافته است: «برای اینکه به حجابم گیر ندهند، چادر بزرگ پوشیدم.»
چند دقیقه پس از حرکت موتر خط «شهرک جبرییل – دروازه ملک»، در چهارراهی «تالار بهار زندگی» طالبان موتر را متوقف کرد. یکی از مأموران از پنجره به ردیف زنان نگاه کرد و نگاهش روی دختری ماند که چادر بزرگ ندارد.
چادرهایی که زنان در ولایت هرات از آن استفاده میکنند، یک پوشش مخصوص بانوان است که معمولاً ساده به رنگ سیاه، بلند و گشاد است تا تمام بدن (بهجز صورت و دستها تا مچ) را بپوشاند.
به گفتهی همتا، مأمور راننده را پیاده میکند و در برابر مسافران توهین میکند. «به او فحش دادند و گفتند دیگر حق ندارد زن یا دختری را بدون چادر نماز سوار کند.»
از قول همتا، دختر جوان سوار بر موتر که حجاب مورد نظر طالبان را نداشت هم تهدید شد که اگر دوباره بدون چادر بزرگ دیده شود، بازداشت خواهد شد.
منابع محلی میگویند از اواسط هفته گذشته، نیروهای امر به معروف، نظارت بر پوشش و وسایل شخصی زنان را در نقاط مختلف هرات تشدید کردهاند. برخی از آنها با لباس شخصی در چهارراهیها، بازارها، کوچهها، کلینیکها و مراکز خرید گشت میزنند.
نرگس ۲۷ ساله، کارمند یک کلینیک خصوصی در شهرک جبرییل، میگوید که قبلاً هفتهای یکبار بازرسی میشدند، اما حالا هر روز.
او میگوید: «دو روز پیش آمدند، چون به حجاب ما ایرادی نگرفتند، گفتند زن و مرد باید جدا کار کنند و بیماران هم در سالن جدا منتظر باشند.» به گفتهی او، دواخانه به دلیل حضور همزمان کارمند زن و مرد مهر و لاک شد.
سیمین، کارمند صحی در مرکز شهر هرات، تجربه مشابهی دارد.
او میگوید: «پنجشنبه هفته گذشته با لباس شخصی آمدند، به بهانه مریضی. نزدیک ظهر میخواستند بیماران را به زور به نماز ببرند.»
منصوره، فروشنده لباس زنانه در شهرک جبرییل، از برخورد نیروی امر به معروف طالبان با یکی از دوستانش میگوید: «وقتی که دوستم از صنف بیرون شده و سمت خانه خود میرفت، سر کوچهی استقلال ۸، شجاعی (یکی از نیروهای امربهمعروف طالبان در شهرک جبرییل) او را ایستاد کرده و به او گفته چرا چادر نماز نداری؟»
به گفتهی منصوره، این نیروی امر به معروف طالبان، از دوست او پرسیده که از کجا آمده است و بعد از اینکه او جواب داده از صنف انگلیسی آمده، کتابهایش را ابتدا پاره پاره کرده و بعد آنها را جلوی رویش آتش زده است.
منصوره میگوید: «وقتی کتابش را نشان داده که انگلیسی است، [نیروی امر به معروف طالبان] او را فحش داده که چرا زبان کفری میخوانی و بعد به برادرش تماس میگیرد که آمده و خواهرش را ضمانت کند.»
تمنا، یکی دیگر از دانشآموزان مراکز آموزش زبان انگلیسی، میگوید چند روز پیش یک زنِ مأمور امر به معروف او را در کوچه متوقف کرد و پرسید آیا عضو «باشگاه زنان» است یا نه.
او گفت: «وقتی کتابهای انگلیسیام را نشان دادم و دید که همصنفیام فیلم میگیرد، مرا محکم هل داد و خودش رفت.» تمنا میگوید از آن روز به بعد با ترس از خانه بیرون میشود.
از زمان بازگشت طالبان به قدرت، زنان و دختران با محدودیتهای گستردهای روبهرو شدهاند. منع تحصیل، محرومیت از بسیاری مشاغل، ممنوعیت کار در نهادهای دولتی و بینالمللی، محدودیت رفتوآمد بدون محرم و بستهشدن پارکها و فضاهای عمومی به روی آنان.
بازداشت زنان بهدلیل «بدحجابی» پیشتر در شهرهایی چون کابل، مزارشریف و هرات گزارش شده است.
مدافعان حقوق بشر، سیاستهای طالبان علیه زنان را «آپارتاید جنسیتی» میدانند و خواستار بهرسمیت شناختن آن بهعنوان یک جرم بینالمللی هستند.
نظارت بر پوشش زنان از سوی نیروهای امر به معروف طالبان تنها مشکل زنان نیست. بر اساس ویدیوهایی که در رسانههای اجتماعی منتشر شده، روز گذشته (جمعه، ۲۶ جدی) محتسبان مسلح وزارت امر به معروف طالبان وارد مراسم فراغت دانشجویان دانشکده طب هرات شدند و به دانشجویان فارغشده دستور دادند نکتاییهای خود را درآورند.
در ویدیوها دیده میشود که دانشجویان در برابر اشتراککنندگان برنامه، پیش از پایان مراسم، مجبور شدند نکتاییهای خود را باز کنند.
چندی قبل نیروهای امر به معروف طالبان به شماری از زنانی که برقع نداشتند، اجازه ورود به شفاخانهی حوزوی هرات را نمیدادند.
ویدیوهایی که خبرنگار رسانهی رخشانه از این صحنه ثبت کرده بود، نشان میداد که برخی از ماموران امر به معروف طالبان، زنان بدون برقع را با شلاق میزدند.
