در گرداب نگرانی؛ افزایش بی‌پیشنه‌ی استفاده از داروهای خواب‌آور  در نزد زنان بلخی

زیبا بلخی

منابع در ولایت بلخ به رسانه‌ی رخشانه می‌گویند، استفاده از داروهای خواب‌آور در میان زنان این ولایت افزایش بی‌پیشینه‌ای یافته است.

این منابع می‌گویند، استفاده از داروهای خواب‌آور بیش‌تر خودسرانه است و ریشه در مشکلاتی دارد که زنان در زیر حاکمیت طالبان با آن مواجه هستند.

 نسیمه محمدی* از شش سال به این‌سو به عنوان روان‌شناس در ولایت بلخ کار می‌کند. این پزشک ۳۴ ساله گفته است، با آن‌که بیش‌تر زنان به خاطر فقر اقتصادی توانایی مراجعه به روان‌شناس یا پزشک را ندارند؛ اما با آن‌هم مراجعه‌ی زنان به نزد روان‌شناس نسبت به گذشته افزایش یافته است.

او گفته است که روزانه حداقل پنج تن از زنان و دختران برای مشاوره‌ی روانی به نزد او مراجعه می‌کنند. خانم محمدی هم‌چنان گفته است که در کنار مشاوره‌ی روانی حضوری برای بیماران، روزانه مصروف مشاوره‌ی آنلاین نیز برای زنان و دختران در بلخ است.

به گفته‌ی این پزشک، حدود ۹۰ درصد زنانی که به خاطر مشکلات روانی نزد او مراجعه می‌کنند، تجربه‌ی استفاده‌ی دوام‌دار و خودسرانه از داروهای خواب‌آور را دارند.

ریشه‌ی افزایش مشکلات سلامت روان زنان از نظر این پزشک، محدودیت‌هایی است که طالبان بر زندگی زنان وضع کرده‌اند: «مراجعه‌ی خانم‌ها نسبت به دوره‌ی جمهوریت زیاد شده و هم این‌که استفاده از داروهای خواب‌آور، آرام‌بخش و اعصاب گسترش یافته. خانم‌های زیادی هستند که متاسفانه به داروهای خواب‌آور متوسل می‌شوند.»

به باور خانم محمدی، استفاده‌ی خودسرانه از داروهای خواب‌آور و آرام‌بخش در نزد زنان نگران‌کننده است. او می‌گوید، این کار مشکلات زنان را بیش‌تر می‌کند: «۷۰ فیصد مشکلات روانی در میان خانم‌ها نسبت به دوران جمهوریت افزایش یافته و می‌توانیم بگوییم که ۹۰ فیصد دختران وخانم‌ها یا از طریق مراجعه به داکترهای اعصاب و روان یا به‌گونه خودسر و مراجعه به دواخانه‌ها حداقل یک نوع داروی آرام‌بخش، دوای خواب‌آور یا دوای تسکین اعصاب را استفاده می‌کنند که تمام این داورها خواص خواب‌آوری را دارند.»

در همین حال، شماری از دارو فروشان در بلخ نیز افزایش خرید داروهای خواب‌آور و آرام‌بخش توسط زنان را تایید کرده‌اند.

متین رضایی* فارغ‌التحصیل از دانشکده‌ی داروسازی دانشگاه بلخ است. او چهارسال است که در یکی از مشهورترین داروخانه‌های داخل شهر مزارشریف دارو فروشی می‌کند.

این دارو فروش ۲۶ساله گفته است، روزانه دست‌کم ۱۰ زن یا دختر برای خرید این نوع دارو نزد او مراجعه می‌کنند: «من که خودم در دواخانه کار می‌کنم، روزانه زنان زیادی پیش ما می‌آیند و دوای خواب می‌خرند. بعضی‌های شان نسخه‌ی داکتر را دارند که داکتر به دلیل این‌که فرد فشارعصبی بالا دارد، برایش این دارو را می‌نویسد، ولی بیش‌تر بانوانی که نزد ما مراجعه می‌کنند، نسخه ندارند و به ما می‌گویند، یک دوای خواب خوبش بدهید که زودتر تاثیر کند.»

در گزارش تازه‌ای که بخش زنان سازمان ملل متحد در مورد وضعیت زنان افغانستان نشر کرده است، گفته شده است که مشکلات صحت روانی در میان زنان افغانستان افزایش یافته است.

این گزارش که براساس گفت‌وگو با ۵۹۲ زن در ۲۲ ولایت کشور تهیه شده، نشان می‌دهد که ۶۹ درصد زنان افغانستان احساس اضطراب، انزوا و افسرده‌گی دارند.

متین رضایی نیز می‌گوید، شماری از مراجعه‌کنندگان زن برای خرید این نوع داروها به او گفته‌اند که داروهایی با دوز بالاتر نیاز دارند. از نظر آقای رضایی این به آن معنا است که این زنان به صورت دوام‌دار از داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور استفاده می‌کنند: «ما حق این را نداریم که قرص‌های خواب‌آور را بدون نسخه بفروشیم، ولی اگر ما ندهیم، می‌روند و از دیگر ادویه‌فروشی‌ها خریداری می‌کنند.»

«بدون دوای خواب یک ساعت نمی‌توانم بخوابم»

 فروزان* ۲۲ سال سن دارد. او دانشجوی سمستر دوم دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه بلخ بود که با فرمان طالبان و بسته شدن دروازه‌های دانشگاه بر روی زنان و دختران، خانه‌نشین شد. اتفاق ناگواری که فروزان را در گرداب افسردگی، اضطراب و انزوا فرو برد.

فروزان می‌گوید، همین محدودیت‌ها بود که او را در بهار جوانی‌اش دست به دامن داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور کرد: «از تشویش این‌که آینده‌ام چی می‌شود، شب یک ساعت هم نمی‌توانستم بخوابم. همیشه تشویش… ناگزیر شدم برای این‌که تشویش و نگرانی را از خود دور کنم و از سردردی دوام‌دار هم خلاص شوم، دوای خواب‌آور استفاده کنم. فعلا هم دور از چشم فامیل، شب‌ها از دوای خواب استفاده می‌کنم.»

قرص‌های خواب‌آور هرچند در کوتاه‌مدت به حل مشکل بی‌خوابی کمک می‌کند؛ اما به گفته‌ی پزشکان خاصیت وابسته‌گی و اعتیاد‌آور دارد که فرد استفاده‌کننده پس از مدت کوتاهی، به آن وابسته شده و دیگر بدون آن نمی‌تواند به راحتی بخوابد.

فروزان می‌گوید، در نزدیک به یک سالی که از داروی خواب استفاده می‌کند، بارها تلاش کرده است تا استفاده از این دارو را ترک کند؛ اما موفق به این کار نشده است. 

 قرص خوابی را که فروزان استفاده می‌کند، «فنوباربیتال» نام دارد. به گفته‌ی او، در آغاز هر شب نصف این تابلیت را استفاده می‌کرد؛ اما به مرور زمان و با کم شدن تاثیر آن، مقدار آن را افزایش داده است.

او می‌گوید: «استفاده از داروی خواب برای من تبدیل به عادت شده و نمی‌توانم دیگر استفاده از این دارو را ترک کنم… به روی خود نمی‌آورم، ولی می‌دانم که معتاد این دارو شدم، چون بدون آن نمی‌توانم بخوابم و اگر دارو نباشد، دیگر من شب تا صبح را بیدار می‌باشم.»

فروزان می‌گوید، تصمیم دارد تا استفاده از این دارو را متوقف کند و برای همین به گونه‌ی آنلاین از مشاوره‌ی روان‌شناس استفاده می‌کند.

 بی‌نظیر* ۴۲ ساله در یک اداره‌ی دولتی در ولایت بلخ کارمند بود که با حاکمیت طالبان‌، کارش را از دست داد.

طالبان به محض رسیدن دوباره به قدرت، کار زنان را در اداره‌های دولتی ممنوع اعلام کردند و به مرور زمان محدودیت‌های دیگری را علیه زنان اعمال کردند.

بی‌کاری از یک‌سو و از طرف دیگر، خانه‌نشین شدن دو دختر بی‌نظیر که در صنف هشتم و دهم مکتب بودند، عرصه‌ی زندگی را برای او تنگ کرد.

 بی‌نظیر گفته است، مدت پنج ماه است که برای خوابیدن از طرف شب از داروی خواب‌آوری به نام«آلپرازولام» کمک می‌گیرد. او گفته است که این دارو را خودسرانه و بدون نسخه‌ی پزشک از داروخانه گرفته است.

خرید خودسرانه‌ی دارو در افغانستان غیرقانونی است؛ اما هرگز برای خرید آن در عمل محدودیتی وجود ندارد.

 بی‌نظیر می‌گوید: «شب وقتی در بستر خواب می‌رفتم، ذهنم خیلی درگیر می‌بود و این نگرانی و تشویش نمی‌ماند به خواب بروم. تصمیم گرفتم که چند شب از دوای خواب استفاده کنم، باز دیگر استفاده نکنم؛ اما نه، وقتی‌که سه چهار شب استفاده کردم و دیدم که می‌توانم توسط آن خوب بخوابم، ادامه دادم و حالی هم استفاده می‌کنم؛ اما تاثیر روزهای اول را ندارد.»

او می‌گوید که پس از استفاده‌ی این دارو، بی‌حوصله شده است و کسالت ناشی از استفاده‌ی این دارو باعث شده است که او نتواند به درستی به کارهای روزمره‌اش رسیده‌گی کند: «تصمیم گرفتم آهسته آهسته ترکش کنم، چون تبدیل به عادت شده و این برایم ضرر دارد. فعلا یک شب یا دو شب بعد استفاده می‌کنم، ولی به صورت دایمی نتوانستم هنوز ترک کنم و شبی که استفاده نکنم، حالم بد می‌شود و تا صبح خواب نمی‌روم.»

آرامش موقتی با پیامدهای زیان‌بار

نسیمه محمدی می‌گوید، وابسته‌گی، کاهش انرژی در طول روز، خواب‌آلوده‌گی، بی‌حوصله‌گی، کاهش میزان هوشیاری و در بلندمدت افسرده‌گی از پیامدهای منفی استفاده‌ از داروهای خواب‌آور است.

از نظر این پزشک، قرص‌های خواب‌آور شبیه مواد مخدر هستند که خاصیت اعتیادآور دارند و زمانی‌که یک فرد از آن برای مدتی استفاده می‌کند، ترک دوباره‌ی این دارو برایش کار ساده‌ای نیست: «خانم‌ها بی‌حوصله می‌شوند. حال و حوصله‌ی صحبت کردن و تعاملات اجتماعی را ندارند و اگر این‌ها کارهایی داشته باشند که نیاز به دقت بالا داشته باشد، بسیار آسیب می‌بینند، چون که داروهای خواب‌آور میزان هوشیاری آن‌ها را پایین می‌آورد.»

رضوانه‌ی ۲۶ ساله یکی دیگر از روان‌شناسان در ولایت بلخ نیز افزایش‌ استفاده‌ی قرص‌های خواب‌آور در میان زنان و دختران را تایید می‌کند.

او می‌گوید، از میان مراجعه‌کنندگان‌اش دست‌کم ۴۰ درصد زنانی هستند که از مشکل بی‌خوابی شکایت دارند: «از زمانی‌که محدودیت‌ها زیاد شده، بیش‌تر مراجعین ما از بی‌خوابی شکایت دارند و یک تعداد زیاد شان می‌گویند که از داروی خواب استفاده می‌کنند. ما به عنوان روانشناس داروی خواب به مریض توصیه نمی‌کنیم، به‌جایش یک سلسله فعالیت‌هایی است که ما برای آن‌ها آموزش می‌دهیم تا قبل از خواب انجام بدهند و بتوانند راحت بخوابند، ولی داکترهای بخش عقلی و عصبی برای کسانی‌که از بی‌خوابی رنج می‌برند، ممکن است این دارو را پیشنهاد کنند.»

این روان‌شناس می‌گوید، استفاده از قرص‌های خواب‌آور معافیت بدن افراد را پایین می‌آورد و بالای سیستم عصبی شان نیز تاثیر منفی می‌گذارد: «وقتی بیش‌تر از این دارو استفاده کنند، تاثیرش روز به روز برای درمان بی‌خوابی کم می‌شود و زمانی‌که این‌ها با یک مشکل روبه‌رو ‌شوند و نیاز به استفاده‌ی دارو شود، آن وقت است که دیگر دوای خواب روی شان تاثیر ندارد.»

*یادداشت: اسم‌های مصاحبه‌شوندگان در این گزارش مستعار انتخاب شده است.