آزاده تران
خاطره، زن ۳۱ سالهای که ساکن منطقهی فقیرنشین «شهرک اتفاق» در غرب کابل است، دو هفته پیش سومین سقط جنین خود را پشت سر گذاشته است، آن هم به خاطر یک مشکل قابل درمان اما جدی برای زنان که محکوم به زندگی تحت حاکمیت طالبان در افغانستان هستند.
خاطره مشکل کمخونی دارد، اما به خاطر فقر و دسترسی محدود به خدمات صحی نتوانسته خود را درمان کند.
او به رسانهی رخشانه گفته است: «داکترا میگه که کمخونی و خون میکروبی دارم. تماماش از اقتصاد ضعیف است. هیچ غذای صحیح که ما خورده نمیتوانیم.»
خاطره مادر دو دختر هشت و چهار ساله است و نشانههای فقر از در و دیوار خانهاش، پیدا است. شوهرش از طریق دستفروشی فقط میتواند نان بخور و نمیری روی سفره خانوادهاش بگذارد.
خاطره میگوید، هر باری که به درمانگاههای دولتی مراجعه میکند، تنها نسخهای به او میدهند و به او گفته میشود که دارو را از بیرون از درمانگاه یا شفاخانه خریداری کند. اما او قادر نیست نسخهی خود را از بیرون شفاخانه تهیه کند.
منابع صحی در کابل گفته است، حاکمیت طالبان باعث فرار پزشکان و کادر درمان از افغانستان شده و قطع کمکهای بینالمللی، مشکل بزرگتری است که دسترسی زنان به خدمات صحی را محدود کرده است.
نامها در این گزارش به دلیل مصونیت منابع، مستعار آمده است.
پروین آشنا، یک پرستار در کابل به رسانهی رخشانه گفته است، با توقف کمکهای بینالمللی و کمبود تجهیزات صحی، شفاخانههای افغانستان و حتا شفاخانههای کابل با وضعیت وخیمی روبرو هستند.
او گفته است: «شفاخانههای دولتی اصلا به مریضان خود دوا به طور رایگان نمیدهند. در داخل شفاخانه، دواخانه دولتی وجود دارد که مریضان از آنجا بعد از تکمیل معایناتشان، دوا خریداری میکنند. معمولا در کلینیکها و بعضی شفاخانهها یک مقدار قرصهای مسکن برای مریض داده میشود که برای درمان کافی نمیباشد.»
در زمان حکومت پیشین افغانستان بسیاری از داروها، بویژه داروهایی مثل کمخونی و تقویتی در مراکز درمانی دولتی به طور رایگان به بیماران داده میشد.
پروین میگوید، در شفاخانهای که او کار میکند، روزانه بیش از دوصد زن مراجعه میکند که بیشتر آنها به دلیل تغذیه ناسالم و نبود غذای کافی، به سوءتغذیه مبتلا شدهاند.
او گفته است درمان این زنان از سوی کلینیک و شفاخانههای دولتی به صورت قطعی انجام نمیشود.
به گفتهی طاهره، کمکهای بینالمللی تمرکز بیشتر بر ولایات افغانستان دارد. از طرف دیگر، افزایش مراکز صحی خصوصی در کابل باعث کاهش خدمات صحی در شفاخانههای دولتی شده است.
رویترز گزارش داده که دونالد ترامپ، رییسجمهور امریکا، کمکهای بشردوستانه این کشور به افغانستان را لغو کرده است. این تصمیم به نگرانی گستردهی نهادهای امدادرسان در افغانستان دامن زده است.
از جمله کارشناسان و نهادهای بینالمللی هشدار دادهاند که بدون حمایت کافی از سیستم بهداشت و درمان، وضعیت سلامت زنان و کودکان در افغانستان وخیمتر خواهد شد.
سازمان جهانی بهداشت هشدار داده است که به دلیل پایان یافتن کمکهای ایالات متحده امریکا، ممکن است بیش از ده درصد از شهروندان افغانستان تا پایان سال روان میلادی، خدمات صحی را از دست بدهند.
نمایندهی سازمان ملل متحد برای افغانستان هم گفته است، از زمان قطع کمکهای بشری امریکا در اوایل سال جاری میلادی، حدود سه میلیون نفر به شمول زنان و کودکان با بسته شدن ۳۶۴ مرکز صحی، دسترسی به خدمات صحی را از دست دادهاند و ۲۲۰ مرکز دیگر در معرض خطر بسته شدن قرار دارند.
در حاشیهی دیگری از شهر کابل، طاهره ۴۰ ساله، زیر نور آفتاب با تن خسته و دردمندش، در حال برگشت ازیک کلینیک دولتی بود. او با صدای ضعیفی گفت: «سرم خیلی درد دارد. به این کلینیک آمده بودم که مره کمی دوا (دارو) بدهد. اینه این نسخه را داده که از بیرون (دواخانه خصوصی) دوا بگیرم. حالی اگر مه پیسه میداشتم. اینجا چهکار میآمدم؟»
طاهره از شدت کم خونی دچار سر درد شدید است و از بیحالی رنج میبرد. او بیشتر روزها در صف بیماران کلینیکهای دولتی در کابل، منتظر مراجعه نزد پزشک متخصص زنان است. اما کمبود و نارسایی خدمات صحی و بهداشتی در کلینیک و شفاخانههای دولتی برای بیمارانی که توانایی مالی مراجعه به شفاخانههای خصوصی را ندارند، به یک چالش بزرگ تبدیل شده است.
طاهره از یک سال به اینسو به بیحالی، سر درد شدید، سر گیجه و مشکل معده دچار شده است. او در این مدت بیش از دهها بار به کلینیک و شفاخانههای دولتی مراجعه کرده است، اما گاهی با یک تخته قرص مسکن و بیشتر وقتها دست خالی به خانه برگشته است.
به گفتهی طاهره، داکتران در درمانگاههای دولتی، او را به شفاخانههای خصوصی ارجاع میدهند. اما توان رفتن به بخش خصوصی را ندارد. شوهرش برای کارگری ایران رفته و آن ها فقط نان بخور ونمیری در خانه دارند: «پول ایران که صرفاش پایین است. اینجا کرایه خانه و دیگر مخارج خانه را به سختی پیدا میکنیم.»
در طرف دیگری از شهر کابل، گلبهار ۳۷ ساله با چهرهای پریشان با دختر نه سالهاش در حال برگشت از کلینیک دولتی محلهاش در غرب کابل بود. او که برای درمان پایش به کلینیک مراجعه کرده بود، با دستان خالی برگشته بود.
گل بهار گفته: «هیچ خدمتی برای مردم نمیکنند. مه همیشه اگر خودم مریض شوم و یا اولادهایم مریض شود، از خاطر که توانایی رفتن به شفاخانه شخصی را ندارم، به دولتی مراجعه میکنم. این جا هم هیچ چیزی برای ما نمیدهد، جز اینکه یک نسخه دوا بنویسد تا از بازار بخریم.»
داستان گل اندام، زن ۳۷ ساله و ساکن ناحیه ششم کابل نیز مشابه دیگران است. او که همراه با شوهرش، برای درمان خونریزیاش به شفاخانهی دولتی دشت برچی آمده بود، میگوید که شش ماه شده مدام خونریزی دارد و دچار عفونت شدید رحم شده است.
اما با هربار مراجعه به درمانگاه دولتی برای درمان، داکتران او را به بخش خصوصی ارجاع داده است؛ کاری که در توان او نیست.
بصیره رحمانی، پرستار در یکی از کلینیکهای شخصی میگوید، خدمات صحی و بهداشتی برای عموم، در حال کاهش چشمگیری است؛ اما زنان و کودکان قربانیان اصلی هستند.
او گفته: «ما شاهد کاهش کمکهای جهانی در بخش صحت هستیم. این نشانگر افت سلامت عمومی در عموم است.»
بصیره گفته که زنان افغانستان در کل به تغذیه سالم دسترسی ندارند. از این لحاظ آنان دچار بیماریهای کم خونی و ضعف در بدن میشوند، که امکانات درمان آنها در شفاخانههای دولتی محدود است و مشکلات اقتصادی نیز مانع مراجعه به شفاخانههای خصوصی میشود: «روزانه زنان زیادی که از هر رقم مریضی رنج میبرند، به کلینیک میآیند. بیشتر آنان از ضعف جسمانی به بیماری کمخونی، پوکی استخوان، مشکلات گوارشی مبتلا شدهاند. خیلی از آنها بعد از مصرف دواهای خودسرانه مسکن که نتیجه بخش نبوده، به کلینیک مراجعه میکنند. تعداد زیای از مریضان ما، به دلیل مشکلات اقتصادی، دواها را به صورت کامل خریداری و دورههای مراجعه به پزشک را تکمیل نمیتوانند. اکثر بیماران زنان و کودکان هستند.»
