رسانهی رخشانه در بیستمین جشنواره بینالمللی روزنامهنگاری در شهر پروجا کشور ایتالیا، نشستی را با موضوع گزارشدهی در دوران آپارتاید جنسیتی در افغانستان با اشتراک خبرنگاران زن برگزار کرد.
رخشانه: جشنواره بینالمللی روزنامهنگاری به تاریخ ۱۵ اپریل برای چهار روز در شهر پروجا در ایتالیا برگزار شده بود.
پنلی زیر عنوان «گزارش دهی در دوره آپارتاید جنسیتی در افغانستان» روز شنبه، ۲۹ حمل از سوی رسانهی رخشانه در این جشنواره برگزار شد.
زهرا جویا، بنیانگذار و سردبیر رسانهی رخشانه، الکس کرافورد، خبرنگار تلویزیون اسکای نیوز و امی فریس-راتمن، خبرنگار ارشد پیشین رویترز در کابل و عضو هیئت امناء رسانهی رخشانه، در این پنل صحبت کردند.
میرا سلوا، رییس بخش اروپایی اینترنیوز که مدیریت این نشست را به عهده داشت، سخنانش را با این جمله که این جایگاه باید پر از روزنامهنگاران افغان میبود تا خود داستانهای شان را روایت کنند، اما نمیتوانند، آغاز کرد.
او در ادامه گفته نمیفهمد چرا جهان نسبت به آنچه بر زنان افغانستان میگذرد اینچنین بیتفاوت است و آن را «تخریب سیستماتیک و خشونتبار حقوق نیمی از جمعیت» توصیف کرده است.
خانم سلوا توضیح داد که این پنل عمداً از اصطلاح «آپارتاید جنسیتی» استفاده میکند، زیرا جهان آپارتاید نژادی را به رسمیت میشناسد، این عمل در اساسنامهی رم جرمانگاری شده، و تبعیض ساختاری و سیستماتیک علیه زنان افغان بر اساس جنسیت نیز جنایتی مشابه است و باید چنین تلقی شود.
زهرا جویا، بنیانگذار و سردبیر رسانهی رخشانه در این پنل گفت آنچه در افغانستان میگذرد آپارتاید جنسیتی است و طالبان، پنج سال پیش این سیستم را برای حذف سیستماتیک زنان از زندگی عمومی ایجاد کردند.
جویا با اشاره به کار خبرنگاری خود در افغانستان، افزود که مجبور به ترک کشور شد، زیرا زن بودن و خبرنگار منتقد بودن، هر دو برای طالبان غیرقابلقبول است.
جویا افزود که رسانهی رخشانه اکنون بهعنوان یک نهاد خیریهی غیرانتفاعی در بریتانیا ثبت شده است و در داخل افغانستان، همکارانش که بیشترشان زن هستند، کاملاً مخفیانه و زیرزمینی کار میکنند.
سردبیر رسانهی رخشانه با اشاره به اصولنامهی جزایی محاکم طالبان، گفت که این قانون بهصراحت اجازه میدهد شوهران، برادران و پدران زنان را لتوکوب کنند. او افزود که طالبان هر قانون ممکن را علیه زنان به سلاح تبدیل کردهاند.
او علیه روایت اشتباهی که در برخی جوامع غربی رواج یافته، اینکه زنان افغانستان بهخاطر فرهنگ یا دین خود سرکوب را میپذیرند، واکنش نشان داد و پرسید: «چه کسی آزادی نمیخواهد؟ آیا میتوانید تصور کنید که چنین روایت غیرقابلباوری وجود دارد که زنان افغانستان میخواهند در خانههایشان زندانی باشند؟»
او همچنین دربارهی گزارش مشترک رسانهی رخشانه و روزنامهی گاردین صحبت کرد که نخستین مدرک ویدیویی مستقیم از آزار جنسی زنان در بازداشت طالبان را منتشر کرد؛ موضوعی که به گفتهی او تقریبا هرگز در رسانههای جریان اصلی پوشش داده نمیشود.
در پاسخ به پرسشی دربارهی زنان اقلیت، او گفت همهی زنان افغانستان زیر آپارتاید جنسیتی رنج میبرند، اما وضعیت افراد LGBT+ وخیمتر از دیگران است.
امی فریس-راتمن، عضو هیئت امناء رسانهی رخشانه و خبرنگار ارشد پیشین رویترز در کابل، رسانه رخشانه را رسانهای با دو هدف توصیف کرد، اطلاعرسانی به زنان، دختران و مردان داخل افغانستان دربارهی آنچه میگذرد و آگاهکردن جهان و سیاستگذاران.
او گفت این استدلال که زنان افغان متفاوتاند، آزادی نمیخواهند یا بهخاطر فرهنگ یا دین سرکوب را میپذیرند، دائما تکرار میشود.
خانم فریس-راتمن این روایت را نادرست دانست و آن را با توجیهات تاریخی در دورههای تبعیض نژادی مقایسه کرد.
او گفت: «تصور کنید کسی در دوران آپارتاید میگفت: بیشتر سیاهپوستان اصلا به آن رستورانت نمیرفتند، پس چرا شکایت میکنید؟ دقیقا همین را در باره زنان افغانستان میگویند. اما چون موضوع زنان است، ظاهرا پذیرفتنیتر است.»
خانم فریس-راتمن همچنین در بخشی از صحبتهایش گفت که فعالیتهای خبرنگاری زنان در افغانستان تحت کنترل طالبان هیچ شباهتی به یک دفتر خبری سنتی ندارد.
او افزود پنج سال پیش همین اتاق خبر{رسانهی رخشانه} با نامها و عکسهای واقعی فعالیت میکردند، اما اکنون به طور مخفیانه کار میکنند. به گفته خانم فریس-راتمن این تضاد نشان میدهد که چگونه یک جامعه میتواند در مدت کوتاهی برای نیمی از جمعیتش فروبپاشد.
او در این پنل همچنین به پدیدهی مردان غربی در اینترنت که طالبان را رمانتیکسازی میکنند و آنها را «تالببرو یا طالبان برادر» مینامند اشاره کرد و افزود که این مساله سبب شده که آنچه زنان افغانستان تجربه میکنند کمتر در رسانههای بینالمللی پوشش داده شود.
الکس کرافورد، خبرنگار ارشد تلویزیون اسکاینیوز با اشاره به بازگشت دوبارهی طالبان به قدرت گفت که آنچه در افغانستان رخ میدهد تنها «محدودیت» نیست؛ بلکه حذف کامل آموزش زنان، نابودکردن امکان کار، بریدن راه رشد دختران و خاموشکردن صدای آنان است.
او روایت کرد که چگونه پس از تهیهی گزارشی از بخش زایمان، جایی که با موبایلش از دختران خردسال در حال زایمان فیلم گرفته بود، عملاً از ورود دوباره به افغانستان محروم شد.
الکس گفت امروز اگر خبرنگاری اجازهی ورود به افغانستان را بگیرد، باید با همراهی یک مأمور طالبان سفر کند و فهرست گزارشهایش را از پیش ارایه بدهد.
او افزود طالبان به او گفته بودند که حق ندارد دربارهی آموزش زنان و دختران گزارش تهیه کند. او تأکید کرد خبرنگاران مردی که هنوز میتوانند وارد افغانستان شوند، وظیفه دارند از این امتیاز با صداقت و شجاعت استفاده کنند، وارد فضاهای زنانه شوند، از بخشهای زایمان گزارش بگیرند و آنچه میبینند را بیپرده روایت کنند.
الکس از اشتراککنندگان این نشست خواست مربی یک خبرنگار زن افغانستان شوند، یک گزارش بنویسند، از شبکههای اجتماعیشان استفاده کنند، با نمایندگان پارلمان حرف بزنند، و مطمئن شوند زنان افغانستان در هر جایی که دربارهی آیندهی آنان تصمیم گرفته میشود، حضور دارند.
جشنواره بینالمللی خبرنگاری یک رویداد بینالمللی است که همه ساله در شهر بروجا Perugia ایتالیا برگزار میشود که افراد فعال در حوزه رسانه، خبرنگاری و ارتباطات از سراسر جهان در آن شرکت میکنند.
در این جشنواره، برنامههایی مانند سخنرانیها، کارگاههای آموزشی و نشستهای تخصصی برگزار میشود و موضوعاتی مانند آزادی بیان، اخبار جعلی و ناقص، فناوریهای نوین و نقش رسانه در جامعه بررسی میگردد.
امسال این پلتفرم، بیستمین سال فعالیت خود را نیز تجلیل کرد.
