سکینه سادات حسینی؛ پزشکی که طب مدرن را کنار گذاشت و به گیاه‌درمانی پرداخت

الهه رسا

کاری را که او به پیش می‌برد، از نظر خودش در هیاهوی رشد طب مدرن، نام و نشان معروفی ندارد؛ اما او توانسته با تکیه بر تجربیات شخصی و تلفیق آن‌ها با برخی علوم تجربی امروز برای خودش اسم و رسمی رقم بزند.

سکینه سادات حسینی ۳۸ ساله، شغل گیاه‌درمانی را به پیش می‌برد. او روزانه پذیرای ده‌ها مراجعه‌کننده است که روش درمان سنتی را ترجیح می‌دهند.

سکینه در منطقه‌ی جبرئیل هرات زندگی می‌کند. او دست‌کم ۱۵ سال تجربه‌ی کار در بخش‌های عاجل، سوختگی، عملیات‌خانه و داخله را در شفاخانه‌ی حوزوی هرات دارد. خانم سادات می‌گوید که  درمان سنتی هم ارزان‌تر است و هم ایمن‌تر: «وقتی یک مریض نزد داکتر می‌آید، داکتر آنتی بیوتیک‌های خیلی قوی برایش تجویز می‌کند تا به زودترین فرصت شفایاب شود و بیمار بگویید که داروهای آن داکتر خوب است؛ اما بیمار از عوارض آن داروها آگاهی ندارد.»

سکینه حسینی در سال ۱۳۸۸ از رشته‌ی نرسنگ عالی فارغ‌التحصیل شده است. او می‌گوید، زمانی‌که متوجه شد داروهای شیمایی عوارض جانبی زیادی برای بیماران دارد، تصمیم گرفت که در این حرفه کار کند.

طب سنتی از گذشته‌های دور و در تمامی‌ نقاط افغانستان رواج داشته و وجود انواع و اقسام عطاری‌ها در سطح شهرها و ولسوالی ها نیز دلیل محکمی بر این ادعا است. 

با آن‌هم، طب سنتی عموما در افغانستان، به‌ویژه در هرات شغلی مردانه تلقی می‌شود. به گفته‌ی سکینه، کارش از این جهت نیز نوعی تابوشکنی بوده است.

حسینی، در شرایطی کار گیاه‌درمانی را  راه‌اندازی کرده که طی دو سال حاکمیت گروه طالبان و وضع محدودیت‌های شدید بر حقوق و آزادی‌های اساسی زنان، شمار زیادی از زنان و دختران از فعالیت‌های اجتماعی محروم و خانه‌نشین شده‌اند. 

سکینه حسینی، با مطالعه‌ی انواع کتاب‌ها در مورد گیاه و دارو‌های گیاهی و تحقیق بر روی برخی از گیاه‌هان، به اطلاعات خوبی در خصوص بیماری‌ها، علل و درمان‌ دارویی آن‌ها دست یافته است که او را در تولید داروهای گیاهی کمک می‌کند.  

او روزانه طی هشت ساعت کاری، در حدود شش بیمار را مزاج‌شناسی می‌کند و طبق مزاج آنان داروی گیاهی برای شان تجویز می‌کند. 

سکینه با کار در عرصه‌ی طب سنتی، تلاش دارد تا مردم را به زندگی ارگانیک برگرداند تا قبل از نیاز به دارو و داکتر، بتوانند از امراض پیش‌گیری کنند. 

او ادعا می‌کند، با بهره‌وری از غذاها و داروهای ارگانیک اعضای خانواده‌ی خود را با استفاده از گیاهان تداوی می‌کند، تا جایی‌که حتا یک قرص سردرد در خانه ندارد: «هر زمانی‌که بچه‌های من به سرما خوردگی، تب و شکم درد مبتلا می‌شدند، من دارو‌های گیاهی ترکیب می‌کردم.»

سکینه می‌گوید: «از آغاز به‌کار در عرصه‌ی طب سنتی با مشکلات مالی، عدم پشتیبانی و حمایت دست‌وپنجه نرم می‌کردم و حتا اطرافیان من توجهی به داروهای من نداشتند؛ اما با مشاهده‌ی تاثیر دارو‌های گیاهی، اعضای خانواده‌ام به این آگاهی رسیدند که این داروها خیلی خوب است.»

به باور سکینه حسینی، ساخت دارو از گیاه‌هان دارویی هزینه‌بر و زمان‌بر است که برای تولید آن باید سه عنصر نیروی بشری با مهارت‌های علمی و تجربی و منابع مالی هماهنگ باشند: «من به تنهایی گیاه‌هان دارویی را تولید می‌کنم؛ اما حمایت‌گر روحی و روانی نداشتم، حتا کسی من را تشویق نکرد، خیلی از اتفاق‌ها مانع کار من می‌شود. اگر این وضعیت همین قسم دوام داشته باشد، نمی‌توانم در این عرصه به کارم ادامه بدهم.»

او‌ در کارگاه کوچک‌اش در خانه داروهای گیاهی را به میزان کم تولید و به بازار عرضه می‌کند؛ اما امیدوار است تا با به‌دست آوردن پشتوانه‌ی مالی، بتواند تولیدات ارگانیک گیاهی در کشور را رشد بدهد: «دار‌وهایی که از کشورهای همسایه به افغانستان وارد می‌شوند، مصرفی آن‌ کشورها نیست و هدفم این است که در این عرصه رشد کنم تا ما مصرف‌کننده نباشیم، بلکه تولیدکننده باشیم.»

تولید داروهای گیاهی

سکینه حسینی روزانه در فروشگاه‌اش سرگرم ملاقات با بیماران است و شب‌هنگام داروهای‌ گیاهی را ترکیب و بسته‌بندی می‌کند. او می‌گوید، هر کدام از محصولات‌اش به‌گونه‌ی جداگانه برای یک مریضی خاص تولید می‌شود: «کار کردن به تنهایی برای من خیلی دشوار است، من شب‌ها تا دیر وقت یک دارو را ترکیب کرده و فردایش آن دارو را بسته‌بندی می‌کنم.»

او گیاه ‌‌وحشی کاسنی که برای درمان بیماری‌های معده، یبوست، اختلالات کبد، کیسه‌ی صفرا و سرطان موثر است را از اطراف منطقه‌اش جمع‌آوری کرده و بسته‌بندی می‌کند. 

حسینی می‌گوید: «گیاه‌هان دارویی به گونه‌ی وافر در کشور رشد و نمو می‌کنند و با یک داروی گیاهی خیلی از مریضی‌ها، بدون هزینه‌ی گزاف درمان می‌شوند؛ اما به‌دلیل عدم آگاهی، از این گیاه‌هان استفاده صورت نمی‌گیرد.»

در کنار آن، سکینه گیاه‌هان دارویی را با توجه به فاکتورهای مرتبط با سلامت، از کاشت تا برداشت و جمع‌آوری و بسته‌بندی شان را به تنهایی انجام می‌دهد.

او می‌گوید: «من یک قسمت از زمین زراعتی خود را گیاه‌ دارویی کشت کرده، سپس آن‌ها را جمع‌آوری و شستشو و خشک می‌کنم و برای بیماران عرضه می‌کنم.»

 در همین‌حال، برخی از گیاهان دارویی را که سکینه برداشت می‌کند، خواص خوراکی نیز دارند و از آن‌ها به عنوان چاشنی غذاهای مختلف هراتی استفاده می‌شود. گیاهانی مانند ریحان، سیر و نعناع که هم عطر و طعم خاصی به غذاها می‌بخشند و هم این‌که برای تسکین درد، درمان سرماخوردگی و حفظ آرامش اعصاب کاربرد دارند.

سکینه اما امکانات کمی در اختیار دارد. ماشین‌های تولیدی برای تولید روغن‌های گیاهی ندارد. به دلیل هزینه‌ی بالا توانایی خرید آن‌ها را نیز ندارد؛ اما روغن‌های گیاهی مثل روغن پونه کوهی(ارگانو) و روغن خنجک را با استفاده از دست تولید می‌کند. 

اکثریت مشتریان سکینه زنان هستند. آن‌ها برای مشکلاتی مثل عفونت‌های زنانه، تومورها و سایر بیماری‌هایی که در مورد آن‌ها نمی‌توانند به‌گونه راحت با داکتر مرد صحبت کنند، غرض رفع مشکل خود نزد او مراجعه می‌کنند.

در همین‌حال سکینه می‌گوید، زنان با فراگیری طب سنتی می‌توانند، هرکدام‌ شان برای خود تولیدکننده باشند و داروهای گیاهی را در خانه تولید کنند: «هدف من این است تا مردم را با طب سنتی آشنا کنم، سطح کاری خود را گسترش بدهم و برای زنان آموزش بدهم که قبل از همه داکتر خانه‌ی خودشان باشند.»

تلاش زنان برای خودکفایی، علی‌رغم محدودیت‌های شدید و روزافزون طالبان، در گوشه‌وکنار کشور به چشم می‌خورد. زنان همواره در تلاش اند تا در این شرایط بحرانی و تاریک‌، از طریقه‌های مختلف به خود و هم‌جنسان خود کمک کنند.