زحل آزاد
دقیق در محل سوار شدن به هواپیما در میدان هوایی استانبول، مأموران لیلا را متوقف کردند: «تو نمی‌توانی به مالیزیا بروی و باید به افغانستان برگردی.» این آخرین خوان مشکلات لیلا بود؛ دختری ۲۷ ساله از کابل که از کودکی برای حق آموزش جنگیده است.
لیلا مجیدی پنهانی مکتب‌رفتن را شروع کرد و در انفجار مرگبار مرکز آموزشی موعود، خوش شانس بود که زنده ماند.
پس از برخاستن از میان آوار انفجار مرکز آموزشی موعود و دست و پنجه نرم کردن با آسیب‌های روانی آن روز در طی پنج سال و پس از بارها پاسخ منفی شنیدن از دانشگاه‌های جهان، سرانجام لیلا دسامبر سال گذشته از دانشگاه اسلامی ملاکا در مالیزیا در رشته مدیریت و بازرگانی پذیرش گرفت.
لیلا می‌گوید، خبر «فوق‌العاده» خوشحال کننده بود. «بیش از سیزده بار پاسخ منفی دریافت کردم. بیشتر بورسیه‌های مقطع لیسانس برای محدوده سنی ۱۹ تا ۲۳ سال است و یکی از دلایل بزرگ ردشدنم همین بود. هزینه‌ی برخی دانشگاه‌ها نیز بسیار بالا و بیرون از توان مالی من بود.»
اما این پذیرش فقط بخشی از راه بود. بورسیه همه‌ی هزینه‌ها را پوشش نمی‌داد. مثل پول ویزه و بلیت و از همه بیشتر، هزینه سفر محرمش را هم باید خودش تأمین می‌کرد. «حتا به این فکر افتادم که از راه قاچاق، از مسیر پاکستان یا ایران، از افغانستان خارج شوم؛ ولی برای دختری تنها خطرهای زیادی داشت. به هر کسی که می‌شناختم رو انداختم. درست در لحظه‌ای که امیدم را کاملاً از دست داده بودم، معجزه شد و بخش بزرگی از هزینه را یکی از خیرین خوب ما از استرالیا به عهده گرفت.»
لیلا نمی‌خواهد نام فرد کمک کننده مالی به خودش را افشا کند.
گروه طالبان از ماه قوس ۱۴۰۰، سفر تنهایی زنان به بیرون از کشور را ممنوع کرد. در سال ۱۴۰۱ به شرکت‌های هوایی گفته شد زن بدون محرم را سوار هواپیما نکنند.
برای همین سفر از میدان هوایی کابل برای لیلا پرریسک بود: «خیلی تحقیق کردم که شاید بتوانم با ویزای تحصیلی از میدان هوایی کابل سفر کنم، اما ریسک آن بسیار بالا بود. نه خانواده‌ام و نه شخصی که کمکم کرده بود، این ریسک را قبول نکردند. ممکن بود طالبان بهانه‌گیری کنند و پاسپورتم قید شود.»
لیلا از طریق یک ویزای زیارتی در ۹ سنبله‌ی ۱۴۰۵ به عراق سفر کرد. در این سفر پدرش هم او را همراهی کرد، اما از عراق به مالزیا باید تنها می‌رفت.
در پرواز ترانزیتی از استانبول در میدان هوایی ترکیه، پولیس به لیلا به دلیل داشتن پاسپورت افغانستان اجازه سفر را نداد. به توصیف لیلا لحظه‌ی پر اضطرابی بود. «بسیار نگران و مضطرب شده بودم. فکر می‌کردم شاید تمام زحماتم بی‌نتیجه بماند. می‌گفتم اگر واقعاً رفته نتوانم، چطوری به روی خانواده و کسانی که کمکم کردند تا این‌جا برسم، نگاه کنم؟ به پولیس مراجعه کردم و تمام اسناد قانونی‌ام را نشان دادم. بعد از حدود یک ساعت صحبت و پیگیری، چانس یاری‌ام کرد و باز هم موفق شدم از آن بن‌بست عبور کنم و سوار هواپیما شوم.»
لیلا در کابل بزرگ شده و مکتب را در یکی از لیسه‌های دخترانه پایتخت به پایان رسانده است. او می‌گوید، اما شروع درسش پنهانی بود: «پنهانی و دور از چشم مادرکلانم به کورس سوادآموزی می‌رفتم. پدرم آن زمان‌ها ایران بود و وقتی باخبر شدند، بسیار خشمگین شدند. مادرکلانم می‌گفت دختر نباید درس بخواند و پدرم هم باور داشت که سواد خواندن و نوشتن برای یک دختر کافی است.»
لیلا سرانجام با ایستادگی مادرش رضایت پدر را گرفت و از صنف سوم رسماً وارد مکتب شد. پدرش از او قول گرفت که باید همیشه در صنف دختر ممتاز باشد. «مادرم با تمام دست‌تنگی‌اش برایم یک کتابچه، یک قلم و یک پنسل خریده بود. وقتی وارد صنف شدم و چشمم به کتاب‌ها افتاد، تمام وجودم غرق شادی شده بود. حتا تماشای حرکت گچ روی تخته‌سیاه، وقتی استاد چیزی می‌نوشت، برایم لذتی وصف‌ناپذیر داشت.»
لیلا به وعده‌اش عمل کرد و تا صنف دوازدهم شاگرد ممتاز ماند. با رویای داکترشدن فقط یک قدم فاصله داشت که انفجار مرکز آموزشی موعود رخ داد.
عصر چهارشنبه، ۲۴ اسد ۱۳۹۷ یک حمله‌کننده‌ی انتحاری وارد صنفی در مرکز آموزشی موعود در دشت برچیِ کابل شد. صنفی پر از دانش‌آموزانی بود که برای آزمون کانکور آماده می‌شدند.
در این انفجار مرگبار ۴۰ دانش‌آموز کشته و ۶۷ تن زخمی شدند. تقریبا اکثر قربانیان، دانش‌آموزان ۱۶ تا ۲۰ ساله بودند.
در آن زمان داعش مسوولیت حمله را پذیرفت.
آن روز لیلا و هم‌صنفی‌هایش سرگرم حل پرسش‌های ریاضی بودند: «بسیار ترسیده بودم و خود را زیر میز پنهان کردم. صدای تیراندازی، جیغ و فریاد بچه‌ها به گوش می‌رسید. یادم نیست چند دقیقه یا چند ساعت زیر میز مانده بودم، اما وقتی بیرون آمدم، توان حرکت نداشتم. اطرافم را گرد و خاک، دیوارهای فروریخته و بدن‌های زخمی و بی‌جان صنفی‌هایم پر کرده بود. پدرم در میان آن‌ها دنبال من می‌گشت. من حتا توان نداشتم صدایم را بلند کنم و بگویم پدر، من این‌جا هستم.»
لیلا می‌گوید، در پنج ماه نخست پس از انفجار، بی‌اختیار گریه می‌کرد، دست‌وپاهایش سرد و سفت می‌شد و از هوش می‌رفت: «همین پنج ماه پیش بود که یک حمله‌ی عصبی را تجربه کردم و خانواده‌ام مرا به شفاخانه بردند. وقتی به هوش آمدم، مادرم گفت ضربان قلبم به‌شدت بالا رفته بود و داکتران با تزریق آمپول توانسته بودند آن را کنترل کنند.»
با این همه، حدود هفت ماه پس از انفجار در آزمون کانکور شرکت کرد و در رشته‌ی روان‌شناسی دانشگاه کابل پذیرفته شد. چون علاقه‌اش به طبابت پابرجا بود، هم‌زمان قابلگی را در یک انستیتوت خصوصی آغاز کرد.
درست وقتی پس از سال‌ها محرومیت فرصتی برای ساختن آینده‌اش یافته بود، در اسد ۱۴۰۰ طالبان برگشتند و مکتب‌ها و سپس دانشگاه‌ها به روی دختران بسته شد. لیلا می‌گوید: «تصور کنید بعد از تمام سختی‌هایی که پشت سر گذاشته بودم از حرف‌های مردم که می‌گفتند شوهر نمی‌کنم و درس‌خواندن برایم عیب است، تا مخالفت خانواده و پیامدهای روحی انفجار کورس، بالاخره توانسته بودم وارد دانشگاه شوم و برای آینده‌ام برنامه بریزم. ولی یک‌شبه دوباره همه‌چیز تغییر کرد. احساس بسیار بدی داشتم و فکر می‌کردم تمام زحماتم بی‌نتیجه مانده است.»
اما سماجت و عشق لیلا به آموزش و هدفش او را کمک کرد راه خود را ادامه دهد.
لیلا سه سال در یک نهاد صحی که به ملاحظات امنیتی نمی‌خواهد نامش برده شود، به‌عنوان قابله کار کرد و در کنار آن، داوطلبانه دختران افغان را برای دریافت بورسیه‌های تحصیلی مشاوره می‌داد و خودش پیوسته به دانشگاه‌های جهان درخواست می‌فرستاد.
حنیفه، مادر ۵۶ ساله‌ی لیلا، زنی است که امروز به دخترش افتخار می‌کند. او می‌گوید رضایت شوهرش را با التماس گرفت و سال‌های اول، رفتن دخترش به کورس سوادآموزی را از مادرکلان پنهان می‌کرد: «از خوراک و پوشاک خود می‌گذشت، اما از درس نه. لیلا نصف روز قالین‌بافی می‌کرد و شب‌ها تا دیروقت درس می‌خواند. من سواد ندارم و امروز به دخترم افتخار می‌کنم.»
به گفته‌ی حنیفه، امروز پدر لیلا که اول با رفتن به مکتب مخالف بود، به دخترش افتخار می‌کند.
حنیفه با بغض ادامه می‌دهد: «دخترم برای درس‌خواندن بسیار زحمت کشید، اذیت شد و حرف‌های ناحق شنید. حتا تا همین امروز خویش و قوم به من می‌گویند، چرا دخترت شوهر نمی‌کند؟ سنش بالا رفته. وقتی عمه‌هایش از رفتن لیلا خبر شدند، آمدند و دعوا راه انداختند که دختر جوان را نامزد کنید، به‌جای خارج روان‌کردن.»
لیلا سرانجام در ۱۲ سنبله‌ی ۱۴۰۵ به مالیزیا رسید و قرار است به‌زودی ثبت‌نامش را در دانشگاه نهایی کند و درس‌هایش را رسماً آغاز کند. او از نخستین شبش در خوابگاه می‌گوید: «وقتی به خوابگاه رسیدم و کلید اتاقم را گرفتم، خودم را روی تخت انداختم و یک دل سیر گریه کردم. من به‌خاطر تحصیل این‌قدر اذیت شدم، در حالی که در هیچ جای دنیا کسی چنین رنجی را برای رسیدن به حقش متحمل نمی‌شود. برای خواهرم که در کابل است گریه کردم و برای تمام دخترانی که حسرت مکتب و دانشگاه رفتن در دل‌شان مانده است، اشک ریختم.»
افغانستان تنها کشور جهان است که آموزش دختران را پس از دوره‌ی ابتدایی رسماً ممنوع کرده است و برآورد یونسکو نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۶ حدود ۲٫۴ میلیون دختر از آموزش متوسطه محروم مانده‌اند.
