سازمان‌های یونسکو و یونیسف در گزارشی مشترک نوشته‌اند که در هر سال تحصیلی حدود ۳۹۷ هزار دختر در افغانستان به دلیل محدودیت‌های طالبان از آموزش باز می‌مانند.
رخشانه: در اين گزارش که به تازه‌گی تحت عنوان «وضعیت آموزش در افغانستان در سال ۲۰۲۶» منتشر شده، آمده است که ۵۳ درصد کودکان افغانستان در سن آموزش ابتدایی به آموزش رسمی دسترسی ندارند.
یونسکو و یونیسف در گزارش مشترک خود نوشته‌اند که پس از بازگشت دوباره‌ی طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱ و وضع محدودیت بر آموزش دختران، حدود ۲.۶ میلیون دختر در افغانستان از آموزش متوسط محروم مانده‌اند.
در گزارش این دو نهاد آمده است که ۹۳ درصد کودکان افغانستان در پایان دوره ابتدایی آموزشی‌شان، توانایی خواندن یک متن ساده متناسب با سن خود را ندارند.
گزارش آورده است که کمبود معلمان آموزش‌دیده به‌ویژه معلمان زن، کمبود مواد درسی، محدودیت‌های طالبان بر آموزش دختران و کاهش سرمایه‌گذاری از عوامل اصلی بحران آموزش در افغانستان می‌باشند.
در گزارش مشترک یونسکو و یونیسف آمده است که آموزش متوسطه در افغانستان زیر سلطه‌ی طالبان با چالش‌های «ادامه‌ی محرومیت دختران از آموزش و کاهش مشارکت پسران» روبرو می‌باشد.
یونسکو و یونیسف در گزارش خود به آموزش دینی در افغانستان زیر سلطه‌ی طالبان نیز اشاره کرده و گفته است که شمار شاگردان مدارس دینی به ۲.۶ میلیون رسیده است.
به گفته‌ی این دو نهاد، شمار مدارس دینی پس از بازگشت دوباره‌ی طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱ تاکنون به‌طور چشم‌گیری افزایش یافته است.
براساس آمار، شمار نهادهای آموزش دینی از هزار و ۱۲۷ نهاد در سال ۲۰۱۹، به ۱۷ هزار و ۸۳۲ نهاد در سال ۲۰۲۳ و حدود ۲۰ هزار و ۷۰۰ نهاد در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
براساس این آمار، شمار شاگردان نیز از ۳۶۱ هزار و ۶۸۷ نفر در سال ۲۰۱۹ به حدود ۲.۴۶ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ رسیده است. دختران حدود ۷۱۶ هزار نفر، معادل ۲۹ درصد از مجموع فراگیران ثبت‌شده را تشکیل می‌دادند.
سازمان ملل در حالی گزارش «وضعیت آموزش در افغانستان در سال ۲۰۲۶» را منتشر کرده است که گسترش مدارس دینی در افغانستان پس از بازگشت طالبان، نگرانی‌های نهادهای حقوق بشری را در پی داشته است.
این دو نهاد در گزارش خود به مشارکت دانشجویان در دانشگاه‌های افغانستان اشاره کرده و گفته‌اند که پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت، میزان مشارکت دانشجوان پسر در دانشگاه‌ها به‌صورت قابل توجهی کاهش یافته است، در حالی که میزان مشارکت دختران صفر است.
گزارش آورده است که مجموع دانشجویان پسر و دختر پیش از تسلط طالبان بر افغانستان در سال ۲۰۲۱ میلادی به حدود ۴۲۵ هزار دانشجو می‌رسید.
براساس گزارش، شمار دانشجویان دختر در سال ۲۰۱۹ از حدود ۱۱۹ هزار نفر به حدود ۸۹ هزار نفر در سال ۲۰۲۲ کاهش یافت؛ سپس در سال ۲۰۲۳ به نزدیک صفر رسید و از سال ۲۰۲۴ به این‌سو صفر بوده است.
سازمان ملل متحد گفته است که «کاهش توانایی مالی خانواده‌ها برای تأمین هزینه‌های تحصیلات عالی، ضعیف‌ترشدن چشم‌انداز اشتغال فارغ‌التحصیلان و فشارهای مالی بر نهادهای خصوصی از عوامل کاهش مشارکت دانشجویان» بوده‌اند.
یونیسف و یونسکو در گزارش خود برآورد کرده‌اند که در صورت تداوم تعلیق دسترسی زنان به تحصیلات عالی در افغانستان، ضرر اقتصادی آن ممکن است تا سال ۲۰۶۶ به حدود ۹.۶ میلیارد دالر امریکایی برسد.
این دو نهاد در گزارش خود به کاهش مجموع استادان و اعضای کادر تدریسی دانشگاه‌های افغانستان پس از تسلط طالبان اشاره کرده و گفته‌اند که شمار مجموع استادان و اعضای کادر تدریسی با کاهش یک سوم روبرو بوده است، یعنی از حدود ۱۸ هزار و ۹۰۰ نفر در سال ۲۰۱۹ به حدود ۱۲ هزار و ۷۰۰ نفر در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است.
گزارش تاکید کرده است که شمار اعضای کادر علمی زن در دانشگاه‌های افغانستان از حدود دو هزار و ۶۰۰ نفر در سال ۲۰۱۹ به حدود هزار و ۱۰۰ نفر در سال ۲۰۲۳، ۸۰۰ نفر در سال ۲۰۲۴ و کمی بیش از ۱۰۰ نفر در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است.
گزارش سازمان ملل به تغییر برنامه‌های درسی دانشگاه‌های افغانستان نیز اشاره کرده و گفته است که در سال ۲۰۲۵ طالبان به دانشگاه‌های دولتی و خصوصی دستور دادند که ۶۷۹ کتاب و مواد آموزشی را حذف کنند.
این گروه هم‌چنین تدریس ۱۸ رشته‌ی تحصیلی، از جمله رشته‌های مرتبط با حقوق بشر، دموکراسی، جنسیت، حکومت‌داری و سایر حوزه‌های علوم اجتماعی در دانشگاه‌های دولتی و خصوصی را متوقف ساختند.
