مکانیزم تحقیقی مستقل در مورد نقض حقوق بشر در افغانستان، از سوی شورای حقوق بشر سازمان ملل بدون هیچ رأی مخالف تایید شد.
رخشانه: نصیر احمد اندیشه، سفیر دایمی افغانستان در جینوا، امروز (دوشنبه، ۱۴میزان) گفت که قطعنامهای که در راستای ایجاد یک مکانیزم تحقیقی مستقل در مورد نقض حقوق بشر در افغانستان، به شورای حقوق بشر سازمان ملل در جینوا پیشکش شده بود، بدون رأیگیری و مخالفت تصویب شد.
آقای اندیشه در صفحهی ایکس خود نوشته است که طالبان در هیچ کشوری برای حمایت از خود در عرصهی بینالمللی، جای باقی نگذاشتهاند.
او گفته است: «تعاملات کاملاً معاملهای و کوتاهمدت هستند. به همه همکاران، شرکا و نهادهایی که به ایجاد این سازوکار تحقیقاتی مستقل کمک کردند، تبریک میگویم. روز بزرگی است.»
دیدبان حقوق بشر نیز در اعلامیهای اعلام کرد که شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در تاریخ ۶ اکتبر ۲۰۲۵ قطعنامهای تاریخی را به تصویب رساند که بر اساس آن، سازوکار مستقلی برای تحقیق درباره نقضهای حقوق بشری گذشته و جاری در افغانستان ایجاد میشود.
سازمان دیدهبان حقوق بشر (Human Rights Watch) امروز اعلام کرد که این قطعنامه پیامی روشن به طالبان و سایر عاملان جنایات جدی در افغانستان میفرستد، مبنی بر اینکه شواهد در حال جمعآوری و آمادهسازی است تا روزی آنان در برابر عدالت پاسخگو شوند.
در اعلامیه دیدبان حقوق بشر آمده است: «این قطعنامه که به ابتکار اتحادیه اروپا ارائه شد، [با اجماع و حمایت گستردهای از سوی کشورهای مختلف از تمامی مناطق و گروههای سیاسی] به تصویب رسید.»
بر اساس این قطعنامه، مکانیزم جدید بر نقضهای جاری طالبان علیه زنان و دختران که بهمنزله آزار و اذیت مبتنی بر جنسیت (gender persecution) تلقی میشود، تمرکز ویژه خواهد داشت.
این نهاد وظیفه دارد شواهد مربوط به جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و سایر نقضهای شدید حقوق بشر را جمعآوری و حفظ کند، افراد مسوول را شناسایی کرده و پروندههایی تهیه نماید که بتوان از آنها برای تعقیب قضایی در دادگاههای ملی و بینالمللی استفاده کرد.
در اعلامیه دیدبان حقوق بشر آمده است که این قطعنامه دوره مأموریت گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان را تمدید کرد؛ مأموریتی که نظارت و گزارشدهی آن همچنان حیاتی بوده و مکمل سازوکار جدید به شمار میرود.
در اعلامیه آمده است: «کشورهای عضو شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، با این اقدام پیام قاطع و مشترکی مبنی بر عزم خود برای اطمینان از این امر فرستادند که عاملان جنایات بینالمللی جدی در افغانستان – چه در گذشته و چه در حال حاضر – روزی در دادگاه پاسخگو خواهند شد.»
فرشته عباسی، پژوهشگر افغانستان در سازمان دیدبان حقوق بشر گفت: «بسیار حیاتی است که سازوکار جدید هرچه سریعتر آغاز به کار کند تا بتواند جمعآوری، آمادهسازی و حفظ شواهد را آغاز کرده و پروندههایی درباره افراد مسوول جنایات بینالمللی در افغانستان تشکیل دهد.»
دیدبان حقوق بشر گفته که این قطعنامه پاسخی به درخواستهای نهادهای حقوق بشری افغان و بینالمللی برای مقابله با مصونیت ریشهدار از مجازات در افغانستان است.
در آگست ۲۰۲۵، ائتلافی به رهبری دیدبان حقوق بشر، شبکه مدافعان حقوق بشر افغانستان، با حمایت ۱۰۸ نهاد افغان و بینالمللی، پس از چهار سال تلاش، بار دیگر خواستار ایجاد این سازوکار تحقیقی شدند. طی سال گذشته نیز کارشناسان سازمان ملل و کشورهای مختلف به گروههای جامعه مدنی پیوستند و از اتحادیه اروپا خواستند این اقدام را پیش ببرد.
براساس اعلامیه این مکانیزم تحقیقی، همانند سازوکارهای مشابه برای سوریه و میانمار، رویکردی جامع در بررسی جنایات بینالمللی خواهد داشت و همه افرادی که در اجرای فرامین و سیاستهای ناقض قوانین بینالمللی طالبان، مانند «قانون امر به معروف» نقش دارند، تحت تحقیق قرار میگیرند و مدارک مربوط به آنان جمعآوری و برای پیگردهای آینده حفظ خواهد شد.
دیدبان حقوق بشر گفته که دامنهی تحقیقات این نهاد فقط به طالبان محدود نیست و شامل مقامهای حکومت پیشین، فرماندهان جنگی، نیروهای بینالمللی، گروههای مسلح غیردولتی و سایر افرادی که در نقضهای جدی حقوق بشر نقش داشتهاند نیز میشود.
دادگاه کیفری بینالمللی (ICC) پیشتر حکم بازداشت رهبر و رییس دادگاه عالی طالبان را به اتهام «جنایت علیه بشریت از نوع آزار جنسیتی» صادر کرده بود.
