سرگردان میان مرزها؛ گزارشی از بی‌سرنوشتی دختران افغانستان پشت دروازه سفارت آلمان و خطر اخراج از تاجیکستان

آزاده تران

صدای بغض‌کرده‌اش از پشت تلفن می‌لرزد. گریه‌اش را نمی‌تواند پنهان کند. مژده از روزهایی می‌گوید که در زادگاهش، زیر سایه‌ی سنگین محدودیت‌های طالبان، کارد به استخوان‌اش رسیده بود و مجبور شد راه مهاجرت را در پیش بگیرد. اما این مسیری نبود که مژده انتظارش را داشته باشد: «بیش از یک سال است که پشت دروازه سفارت آلمان در ایران و تاجیکستان منتظر نوبت مصاحبه ماندیم. اما کشور‌های همسایه از مجبوریت ما استفاده می‌کنند و ما را مهاجر گفته، مثل توپ به هر سو می‌راند. بخدا خیلی خسته شدیم و مشکل مهاجرین بیش از حد زیاد است.»

این گفته‌های مژده حلیمی (نام مستعار) است، دختر ۲۵ ساله‌ای که این روزها در تاجیکستان، چشم‌به‌راه پذیرفته شدن پرونده مهاجرتی‌اش از سوی آلمان است.

اما خبر تصمیم اخراج مهاجران از تاجیکستان، مژده و شمار دیگری از زنان و دختران افغانستان را که به خاطر ترس و محدودیت‌های طالبان افغانستان را ترک کرده‌اند، نگران کرده است.

دولت تاجیکستان به تاریخ ۱۷ سرطان ۱۴۰۴ سال روان به مهاجرین افغانستانی ساکن این کشور، ۱۵ روز فرصت داده است که خاک این کشور را ترک کنند.

هرچند جزئیات دقیق این تصمیم هنوز خیلی روشن نیست؛ اما این تصمیم تاجیکستان، نگرانی جدیدی را میان مهاجرین در تاجیکستان ایجاد کرده است که تعدادی زیادی از آنان با اقامت قانونی در این کشور زندگی می‌کنند.

گفته می‌شود، حدود ۱۳ هزار مهاجر افغانستانی در شهر‌های وحدت و رودکی تاجیکستان زندگی می‌کنند که اکثر آنان در انتظار پاسخ به پرونده‌های پناهندگی‌شان در کشور‌های اروپایی و کانادا هستند.

مژده به رسانه‌ی رخشانه گفته است، از طریق ازدواج با یک شهروند افغانستانی- آلمانی می‌خواست به آلمان مهاجرت کند. او ابتدا برای پیگیری پرونده‌اش به ایران رفت. پس از سه ماه انتظار درخواست او از سوی سفارت آلمان در تهران رد شد.

مژده به تنهایی مجبور شد به افغانستان برگردد و این بار از طریق خرید ویزای تاجیکستان از بازار سیاه به مبلغ ۱۸۰۰ دالر امریکایی قصد رفتن به این کشور را کرد.

 سرگردانی مژده به قول خودش همین‌جا تمام نشد. او گفته است: «بعد از تهیه‌ی تکت آماده‌ی مسافرت به تاجیکستان شده بودم. آن شب که فردایش قرار پرواز داشتم، از طرف شرکت برایم تماس گرفته شد که به دلیل نداشتن محرم از سوی طالبان پرواز من لغو شده است. مثل این بود که از آسمان به زمین افتاده باشم. با آن‌که من اجازه خط سفر بدوم محرم را از دفتر امر به معروف طالبان داشتم. اما سفرم را لغو نمودند.»

پس از لغو پرواز مژده توسط طالبان، او همراه با برادرش به صورت زمینی خود را به تاجیکستان رساند. حالا شش ماه از ورودش به تاجیکستان گذشته و هنوز پرونده‌اش بی‌سرنوشت است.

نظر به قانون سفارت آلمان، کسانی که تصمیم به درخواست مصاحبه دارند، باید دست‌کم شش ماه از اقامت‌شان در کشور میزبان گذشته باشد.

مژده به تازگی در حال سپری کردن شش ماه اقامت‌اش در تاجیکستان می‌باشد. نظر به قانون سفارت آلمان حالا می‌تواند برای مصاحبه و پیگیری کار‌های پرونده‌ی پناهندگی‌‌اش درخواست بدهد. اما خبر اخراج مهاجرین افغانستانی از تاجیکستان، مژده را شوکه کرده و در یک‌ بی‌سرنوشتی مجدد قرار داده است. مژده می‌گوید: «اگر کار ما در تاجیکستان جور نشود  خوب ما کجا برویم؟»

این سرگردانی میان مرزها و بی‌سرنوشتی پشت دروازه سفارت آلمان قصه‌ی تلخ و مشترک دختران و زنان زیادی است که می‌خواهند از سایه محدودیت‌های طالبان فرار کنند.

مرضیه حیدری ۲۷ ساله (نام مستعار)، یکی دیگر از مهاجرین افغانستانی در تاجیکستان است.

او که سه ماه شب و روز در انتظار شنیدن خبر خوب بود، همین روزها دو خبر کام‌اش را تلخ کرده است؛ خبر تصمیم اخراج مهاجران از این کشور و رد درخواست‌اش توسط سفارت آلمان. مرضیه می‌گوید، سفارت به او خبر داده است که کار‌های پرونده‌ی مهاجرین افغانستان در سفارت آلمان از تاجیکستان دیگر انجام نمی‌شود.

مرضیه که متولد کشور ایران است، بیش از ۲۶ سال را به صورت قانونی با خانواده‌اش در کشور ایران زندگی کرده است. مرضیه فارغ‌التحصیل از رشته‌ی روان‌شناسی از یکی دانشگاه‌های ایران است.

او در جنوری سال ۲۰۲۲ میلادی، با یک شهروند افغانستانی-آلمانی نامزد کرد. او با سوزاندن کارت آمایش‌اش، در اواخر سال ۲۰۲۲ میلادی، با کمک پدر دوست‌اش به عنوام «محرم» وارد افغانستان شد.

مرضیه به دلیل نداشتن تذکره‌ی الکترونیکی هیچ‌ یک از اعضای خانواده‌اش، مجبور به پرداخت ۵ هزار افغانی برای گرفتن تذکره‌ی الکترونیکی شد. همزمان او مدعی است که به دلیل توقف صدور پاسپورت توسط طالبان مجبور شده به قیمت ۲۸۰۰ دالر امریکایی از بازار سیاه خریداری کند.

مرضیه درباره‌ی این‌که در کشور خودش برای گرفتن تذکره و پاسپورت هزینه‌ی بالایی را پرداخت کرده است، چنین می‌گوید: «وقتی بعد از ۲۶ سال عمر به کشوری که متعلق به آن بودم رفتم. برای گرفتن سند هویتم که حق ملی و بین‌المللی من است، من چندین برابر پول پرداخت کردم. این یعنی من در کشور خودم از مهاجر بدتر بودم و با من از مهاجر کرده بدتر رویه می‌شد. طالبان با نگاه‌های‌شان مرا می‌خورد. به هر طرف با هزاران ترس قدم می‌گذاشتم. من در کل عمرم یک ماه در افغانستان ماندم. ولی هیچ امنیتی نداشتم. افغانستان برای زنان جای زندگی نیست.»

مرضیه پس از دریافت تذکره و پاسپورت با هزینه‌ی هنگفت به ایران برگشت. او ابتدا به سفارت آلمان در تهران درخواست مصاحبه داد که اکنون ۲۹ ماه از آن گذشته و هنوز خبری نیست. برای همین حالا او سرگردان پشت دروازه سفارت آلمان در تاجیکستان است.

به قول مرضیه، پس از تصمیم اخراج مهاجرین افغانستانی توسط دولت تاجیکستان، او و دیگر مهاجرین راه‌شان را گم کرده و حتا نمی‌دانند به کجا بروند. مرضیه می‌گوید، او با چهار دختر دیگر که همه مهاجر افغانستانی هستند، کرایه خانه را هر کدام آنان با هزینه‌ی ۱۵صد دالر امریکایی به مدت یک‌سال به صورت پیش‌پرداخت انجام داده است.

هرچند هیچ‌یک از افرادی که در این گزارش با آن‌ها گفت‌وگو شده، تأیید نکرده‌اند که به‌طور رسمی دستور ترک خاک تاجیکستان را دریافت کرده‌اند، اما همگی نگران‌اند که این تصمیم ممکن است شامل حال آن‌ها نیز شود.

مرضیه پس از شنیدن خبر اخراج مهاجرین از تاجیکستان با نگرانی و ناامیدی می‌گوید: «دو سال می‌شود که دنبال نوبت گرفتن برای مصاحبه در دو کشور هستم. اما هیچ نهاد و اداره‌ای به داد ما نرسید. حالی تاجیکستان به ما ۱۵ روز مهلت داده. خوب حالی ما کجا برویم؟»

از سوی‌هم حنیفه سلطانی، رییس شورای زنان مهاجر افغانستان در تاجیکستان، به رسانه‌ی رخشانه می‌گوید، اخراج مهاجرین از تاجیکستان،  به ویژه اخراج زنان فعال در عرصه‌های مختلف اجتماعی، آن‌ها را در معرض تهدید طالبان قرار می‌دهد. 

او گفته: «اکثر زنان مهاجر در تاجیکستان، زنان و دختران تنها و بدون سرپرست استند. اگر این‌ها به افغانستان اخراج شوند، اول‌تر از همه در مرز نیرو‌های طالبان از آن‌ها می‌پرسند، محرم‌ات کجا است؟ چرا یک دختر و یک زن تنها بدون محرم سفر کردید و یا چرا تنها زندگی می‌کردید. از طرفی زنان و دختران مهاجر در تاجیکستان همه کارمندان دولت پیشین هستند و بازگشت آنان منجر به دستگیری و مرگ آنان از سوی طالبان می‌شوند.»

حنیفه سلطانی می‌گوید، در حدود ۱۰ هزار مهاجر افغانستانی در شهرهای دوشنبه، وحدت و رودکی تاجیکستان زندگی می‌کنند که شمار زیادی از این  زنان و دختران تنها و دور از خانواده هستند.

سحر ۲۸ ساله (نام مستعار) یک مهاجر دیگر در تاجیکستان است که حدود چهار ماه در انتظار نوبت برای مصاحبه در سفارت آلمان است. سحر حدود چهار ماه قبل با تهیه ویزای تاجیکستان با هزینه‌ی ۱۸صد دالر از ایران راهی تاجیکستان شد.

سحر که با کمک برادرش که یک شهروند افغانستانی -آلمانی است، می‌خواهد به آلمان درخواست پناهندگی بدهد. اما سفارت آلمان درخواست مصاحبه سحر را رد کرده است.

سحر با ناراحتی می‌گوید، به هر جایی که می‌رود دروازه‌های امیدواری به رویش بسته می‌شود. او پس از سه سال انتظار در ایران راهی تاجیکستان شد به امید این‌که پرونده‌ی پناهندگی‌اش به آلمان را از آن‌جا پیگیری کند. اما درخواستش جواب رد گرفته است و خودش همانند دیگر مهاجرین در آستانه اخراج قرار دارد.

سحر با خانواده‌اش قبل از حاکمیت طالبان در شهر مزار شریف زندگی می‌کرد و دانشجو بود. آن‌ها از ترس طالبان به ایران مهاجر شدند.

سحر می‌گوید، به صورت قانونی در تاجیکستان زندگی می‌کند که هر ماه برای تمدید اقامت‌اش دوصد سامانی پرداخت می‌کند و برای یک‌سال ۱۰ هزار دالر امریکایی به صورت پیش پرداخت خانه کرایه کرده است.

اما او نگران است که اگر دولت تاجیکستان تصمیم به اخراج مهاجرین گرفته و آن را عملی کند، روشن نیست چه بر سر زندگی‌اش می‌آید: «اگر تاجیکستان ما را اخراج کنند، ما به ایران برگشته نمی‌توانیم و در افغانستان هیچ‌کسی نداریم. فقط به جرم زن بودن اسیر دست طالبان می‌شویم.»

سحر با اندوه و گریه می‌گوید، جهان باید صدای مهاجران بی‌پناه افغانستان را بشنود: «هر جای دنیا به جرم این‌که افغانستانی هستیم، هیچ همکاری با ما نمی‌کنند. هر تبعیض، ظلم و به زور پول گرفتن از دست شان بیاید، انجام می‌دهند.»