آزاده تران
ذکیه احمد حدود سه سال است که به صورت رسمی وارد حرفهی کوهنوردی شده است. او حالا تمام هدفش را روی فتح اورست بلندترین قله جهان گذاشته است.
ورود به دنیای کوهنوردی، فقط از علاقهی شخصی ذکیه سرچشمه نمیگیرد. به قول خودش، میخواهد اورست را بهنام دختران افغانستان فتح کند. «همه فکر میکنند که دختران افغانستان ضعیف هستند. اما من این را ثابت میکنم که دختران و زنان افغانستان قابلیت هر کاری را دارند.»
ذکیه هنگام کوهنوردی هرجا نفسش کوتاهی میکند، به سرنوشت دختران افغانستان فکر میکند. جایی که به قول او، طالبان سرنوشت دختران را به زنجیر کشیده است.
در نزدیک به پنج سال حاکمیت طالبان، این گروه دهها محدودیت علیه زنان و دختران در افغانستان وضع کرده است. فعالان حقوقبشر میگویند، آنچه بر زنان افغانستان میگذرد آپارتاید جنسیتی آشکار است.
ذکیه ۳۱ ساله، زادهی ولسوالی جاغوری ولایت غزنی افغانستان است. او در رشتهی روابط بینالملل تا مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه بینالمللی نویدا در کشور هند تحصیل کرده است.
ذکیه میگوید، داستان کشیده شدن پایش به کوهنوردی شاید متفاوت از هرکس دیگری باشد. او در ۱۴ سالگی از سوی خانوادهاش تحت فشار گذاشته شد که مکتب را ترک و ازدواج کند. «هر روز خواستگارها به خانهی ما میآمد و مه خیلی خود را تحت فشار و ناامید از زندگی فکر میکردم. تنها جایی که برایم امن بود، فقط کوه بود. مه هم برای فرار از عروسی (ازدواج) یک کوه نزدیک خانهی ما بود، ۴۰۰ متر ارتفاع داشت، آنجا میرفتم و بالای سنگها میشیشتم و کتابهای مکتب و رمان میخواندم.»
یک کتاب رمان که ذکیه برای فرار از ازدواج و روزها نشستن در کوه خواند، رمان بینوایان اثر معروف ویکتور هوگو بود. «پناه روزهای سخت من کوه و کتاب شده بود. با آنکه آن زمان ورزشی بنام کوهنوردی را نمیشناختم، اما علاقهای به کوه ماندن را در سرم داشتم.»
پیش از طالبان، یک تحقیق نشان داد که بیش از ۶۰ درصد دختران در افغانستان قبل از پانزده سالگی ترک تحصیل میکردند. این نظرسنجی که از سوی نهاد تحقیقاتی حقوق زنان و اطفال صورت گرفت، در مورد دلایل ترک تحصیل دختران گفته بود که برای ۶۴ درصد این دختران مردان خانواده تصمیم ترک تحصیل را میگیرند.
اما ذکیه تسلیم نشد و در سال ۱۳۹۰، در لیسه شهدا در منطقهی «سنگماشه» ولسوالی جاغوری غزنی مکتب را به پایان رساند. یک سال در دانشگاه کابل خبرنگاری خواند و در سال ۱۳۹۲ برای تحصیل به خارج از افغانستان، به هند رفت.
دختر کوهنورد
سفر به هند به ذکیه بیشتر فرصت داد، به سمت آرزویی که در دل داشت، قدم عملی بردارد. او گفته است، زمانی که در دانشگاه «بینالمللی نویدا» کارشناسی ارشد میخواند، به تمرین آزاد کوهنوردی پرداخت.
از این زمان به بعد، او خودش را بیشتر یک دختر کوهنورد میداند. او در اولین تجربه به صورت رسمی، کوه «ناندا دوی (Nanda Devi) با ارتفاع هفت هزار و ۸۱۶، در شمال کشور هند را فتح کرد.
از سویی هم در سال ۲۰۱۷ میلادی، ذکیه در سفری به افغانستان که برای دیدار خانوادهاش آمده بود، قله «نو شاخ، (Noshakh) در ولایت بدخشان را همچنان بدون رکورد رسمی به صورت آزاد فتح کرد.
«نوشاخ» بلندترین قله افغانستان است. این قله در ولسوالی «واخان» ولایت «بدخشان» ۷ هزار و ۴۰۲ متر از سطح بحر ارتفاع دارد.
تمرین و فتح کردن این قلهها برای ذکیه بدون حمایت خانواده آسان نبود. او گفته است، حتا تا امروز که میخواهد به عنوان اولین زن از افغانستان قله اورست را فتح کند، حمایتی نشده است.
ذکیه در زمان تحصیل شبانه کار میکرد، روزها دانشگاه میخواند و در آخر هفتهها به کوهنوردی میپرداخت. «من شبانه از ساعت ۸ شب الی ۴ صبح در شرکت بیمه کار میکردم و درآمدم، فقط ۱۲ هزار کلدار هندی بود که همچنان خانوادهام را در افغانستان حمایت مالی میکردم. با این وضعیت مه هدفم را فراموش نکردم، از پول ناچیزی که داشتم برایم وسایل کوهنوردی میخریدم. با آنکه وسایل کوهنوردی خیلی قیمتش بالا هم بود، من از پول لباس و غذایم میزدم، به راه هدفم مصرف کردم.»
توصیه اطرافیان ذکیه همواره به او این بوده که به جای کوهنوردی آشپزی یاد بگیرد و این بیشتر به دردش میخورد. «ولی من همیشه سختیها را به جان خریدم و مقاومت کردم.»
در سال ۱۴۰۱ در افغانستان ورق برگشت. حکومت پیشین افغانستان سقوط کرد و حاکمیت طالب برقرار شد. گروهی که از همان ابتدا سیاستهای زنستیزانه را روی دست گرفت.
در این زمان ذکیه هنوز در هند در حال تحصیل و تحقیق در زمینه توانمندسازی زنان بود. او هرگز نمیخواست زیر حاکمیت طالبان زندگی کند.
ذکیه به عنوان پناهنده در سال ۲۰۲۲ میلادی با خانوادهاش به استرالیا مهاجرت کرد. وضعیت افغانستان، مهاجرت و چالشهای زندگی شخصی و خودکشی برادر جوانش روزهای سختی را برای ذکیه رقم زد. او گفته است، دستکم برای یک سال با افسردگی شدید دست و پنجه نرم کرد.
در آغاز سال ۲۰۲۴ میلادی، ذکیه برای اینکه از حالت افسردگی دور شود، دوباره به تمرینهای کوهنوردی پناه برد. در روزهای اول سال ۲۰۲۴ میلادی، او پل بندر هاربر، ( Sydney Harbour Bridge) را در شهر سیدنی استرالیا فتح کرد.
این پل ۱۳۴ متر از سطح آب ارتفاع دارد. «بعد از یک سال افسردگی، وقتی بالای برج سیدنی بالا شدم و فتح کردم. احساس آزادی میکردم و به یاد زنان افغانستان افتادم که آنها آزدیشان را از دست دادهاند و حق انتخاب هیچچیزی را ندارند. من آنجا با خودم عهد بستم که با استفاده از فرصتی که دارم باید برای زنان افغانستان و خودم باید افتخار بدست بیاورم.»
ذکیه میگوید، بعد از آن در گروه تمرینی کوهنوردی، به صورت حرفهای تمرینهایش را آغاز نمود و همچنان با یک شرکت خصوصی کوهنوردی در استرالیا برای سفرهایش در کوهنوردی در سراسر جهان قرارداد بست.
در تدارک فتح قله اورست
ذکیه پس از شش ماه تمرین طاقت فرسا در سال ۲۰۲۴ موفق به فتح کوه «مون بلان، (Mont Blanc) یکی از بلندترین قلههای کشور فرانسه و اروپای غربی شد. قله مون بلان، یکی از بلندترین قلههای کوههای آلپ در اروپای غربی است. این قله دارای ۴ هزار و هشتصد و هشت متر از سطح دریا ارتفاع دارد، در مرز کشورهای فرانسه و ایتالیا موقعیت دارد و به دلیل برف دایمی بنام «کوه سفید» معروف است.
به گفتهی ذکیه، کوه «مون بلان» را در ماه جون سال ۲۰۲۴ میلادی پس از دوهفته کوهنوردی فتح نموده است.
همچنان او پس از یک سال تمرین طاقت فرسا در آغاز سال ۲۰۲۶ میلادی، بلندترین کوه استرالیا را بنام کوه کُشیشکو (Mount Kosciuszko) با ارتفاع ۲ هزار و دو صد و بیستوهشت متر فتح نمود.
در ۲۸ مارچ امسال، پس از ۹ روز کوهنوردی کوه «مرا پیک»(Mera Peak) واقع در کشور نپال را فتح نمود. پس از فتح کوه مراپیک هدف بعدی برای ذکیه، بلندترین قله جهان (اورست) است.
ذکیه به رسانهی رخشانه گفت، برای فتح قله «اورست» آمادگی کامل دارد و میخواهد به جهان نشان دهد که زنان افغانستان توانایی فتح بلندترین و سختترین جاهای دنیا را دارد.
اگر ذکیه قله اورست را فتح کند، اولین زنی از افغانستان خواهد بود که چنین کاری را میکند.
اورست، مرتفعترین قلهی کرهی زمین است. صعود به این قله آسان نیست. تاکنون کوهنوردان زیادی جان خود را در این راه از دست دادهاند.
ذکیه میگوید، برای اینکه بتواند قله اورست را فتح نماید سال ۲۰۲۵ را به صورت مداوم تمرین کرده است.
ذکیه گفت که برای فتح قله اورست بدون هزینه تجهیزات کوهنوردیاش، به یکصد هزار دالر امریکایی نیاز دارد که تا حالا او فقط ۵۰ هزار دالر را به یک شرکت ورزشی در استرالیا برای فتح قله اورست پرداخت نموده است و برای مقدار باقیمانده، پلتفرم «گوفند می» یا فاندرایزینگ برای جمعآوری کمک راه اندازی کرده است.
او گفته است، یک شرکت ورزشی چینایی به ارزش ۲۲ هزار دالر امریکایی برایش تجهیزات کوهنوردی اهدا کرده است.
بهگفتهی ذکیه، طبق هدف تعین شده از سوی مربیان کوهنوردی او، در اواخر ماه می امسال، او باید بر قله اورست بیاستد. «باور کنید وقتی با مردم خود ما از کوهنوردی میگم. چه زن و چه مرد باشد، همهیشان مرا میگه او دختر دلت است که خودکشی کنی؟»
معمولا کوهنوردان از سوی هیچ سازمان دولتی مورد حمایت قرار نمیگیرند و کوهنوردی یک ورزش آزاد است. ذکیه امیدش کارزار جمعآوری کمک آنلاین است که او در پلتفرم گوفندمی راه انداخته است.
ذکیه در کنار اینکه کوهنوردی میکند، همچنین در یک رادیو در شهر ملبورن استرالیا مجری برنامههای سرگرمی است.
دختری که سختیهای زیادی را پشت سر گذاشته و هدف دشواری مثل فتح قلهی اورست را پیش روی خود دارد، پیامش به دختران افغانستان ایستادگی است.
ذکیه گفته است: «کاری که میکنم هر دقیقهاش سختی است…شما هم میتوانید روزی جهالت را فتح کنید و به روشنی برسید.»
