زیبا بلخی
«اگر دخترها اجازه رفتن به پوهنتون را میداشتند حالا من باید در دانشگاه میبودم و سال دیگر فارغ میشدم.» هر بار از برادرانش که دانشگاه میروند و از سالهایی که او خانهنشین شده حرف میزند، دوباره همین حرف را تکرار میکند.
مادرش میگوید، دخترش افسردگی گرفته و گاهی آنقدر غرق افکارش میشود که با یکی دوبار صدا زدن متوجه نمیشود.
فاضله* ۲۲ ساله و باشنده شهر مزارشریف است. او سال ۱۴۰۱ صنف دوازدهم را تمام کرد و پس از آن دروازههای ادامه تحصیل به رویش بسته شد و نتوانست در امتحان کانکور شرکت کند و به دانشگاه برود.
مادرش میگوید، یک روز پس از اعلام نتایج کانکور امسال، فاضله از شدت ناراحتی دست به خودکشی زد. «سر و رویش پندیده و بیهوش شد. دواهای من هم در اتاقش بود، فهمیدم حتمن کاری کرده چون همیشه میگفت از این زندگی خسته شده.»
پریسا* ۴۵ساله مادر فاضله میگوید، سر وقت او را به شفاخانه رساند و دخترش زنده ماند.
وقتی گروه طالبان در ۲۴ اسد ۱۴۰۰ برای بار دوم در افغانستان به قدرت رسیدند، در نخستین اقدام مکاتب دختران بالاتر از صنف ششم در کابل و شماری از ولایتها را بستند. اما در ولایتهای شمالی، از جمله بلخ، دختران برای مدت بیشتری توانستند به مکتب بروند.
در مزارشریف نیز با وجود نگرانی از بسته شدن مکاتب دختران بالاتر از صنف ششم، فاضله توانست مکتب را تا صنف دوازدهم ادامه دهد. «زندگی من به رفتن مکتب، دانشگاه و رسیدن به آرزوهایم معنا پیدا میکرد. حالا که روزهایم در چهاردیواری خانه بدون هیچ هدف و برنامهای میگذرد برایم زندگی معنایی ندارد. اگر زنده هم باشم مثل یک مرده متحرک هستم.»
فاضله تصور میکرد وقتی دختران در بلخ توانستهاند تا صنف دوازدهم درس بخوانند، شاید فرصت شرکت در کانکور و رفتن به دانشگاه نیز برای آنان وجود داشته باشد.
در سرطان ۱۴۰۲، زمانی که روز برگزاری آزمون کانکور اعلام شد، مشخص شد که دختران اجازه شرکت در این آزمون را ندارند. این نخستین باری بود که فاضله به گفته خودش ناراحتی عمیق ناشی از محرومیت از دانشگاه را تجربه کرد.
صحبت کردن در بارهی مکتب، دانشگاه و محرومیت او از تحصیل برای فاضله آسان نیست. هنگام صحبت کردن مدام اشک میریزد. «روزی که خبر شدم دخترها اجازه شرکت در کانکور را ندارند مثل اینکه کسی یک چاقو را بگیرد د قلبت بزند همانقدر درد را احساس کردم.»
مادرش گفت: «روزی که خبر شد از دخترها امتحان کانکور نمیگیرند بیهوش شد و از همان روز تا حالا وضعیت روحیاش هیچ خوب نیست. همیشه کانکور و دانشگاه میگوید.»
به گفته پریسا، تا حالا بارها دخترش را به روانشناس برده، اما افسردگیاش بر طرف نشده است.
فاضله دوست داشت در رشته حقوق و علوم سیاسی تحصیلاتش را ادامه دهد و در آینده وکیل مدافع شود.
پیش از این، بخش زنان سازمان ملل متحد (UN Women) گفته است که حدود ۸۰ درصد زنان جوان در افغانستان به دلیل محدودیتهای طالبان از آموزش، اشتغال و آموزشهای حرفهای محروم هستند.
این نهاد با نشر پستی در صفحه ایکس خود خواستار حمایت از آموزش و اشتغال زنان و دختران در افغانستان شده است. بخش زنان سازمان ملل متحد تاکید کرده است که آیندهی زنان و دختران باید در اختیار خودشان باشد.
بهگفتهی پریسا هنگامی که دخترش صنف ۱۲ را به پایان رساند دو پسرش از نظر صنف از او عقبتر بودند اما حالا هر دو وارد دانشگاه شدند و همین موضوع برای فاضله بسیار سنگین تمام میشود. «پسر خوردم سمستر اولش است، او دیگرش سمستر پنج است. فاضله با دیدن همین همیشه ناراحت است و میگوید چرا من نمیتوانم دانشگاه بروم.»
پریسا میگوید در آزمون کانکور سال جاری، کوچکترین برادران فاضله نیز شرکت کرد. هنگامی که نتیجه آزمون کانکور برادر فاضله اعلام شد به گفتهی پریسا وضعیت روحی دخترش از همیشه بدتر شد: «برای برادرش خوشحال شده بود ولی دوباره محرومیت خودش از تحصیل یادش آمد، ایقدر ناراحت شده بود که سرش شوک میآمد، چیغ میزد و بلند گریه میکرد.»
پریسا میگوید نمیداند برای بهتر شدن وضعیت دخترش چه کاری میتواند انجام دهد: «محفل نمیرود، تفریح نمیرود. نمیدانم چی کنم که دخترم خوب شود. همیشه تشویش میکنم که اگر دوباره اقدام به خودکشی کند، چه کنم. اگر دخترم را از دست بدهم چی؟ همیشه این فکر در سرم است و تلاش میکنم هیچ وقت تنهایش نمانم.»
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه ملل متحد در امور حقوق بشر افغانستان، سال گذشته در پیامی به مناسبت «روز جهانی سلامت روان» گفته بود، زنان و دختران، بهخاطر بحران حاصل از دههها جنگ، رویدادهای طبیعی و سرکوب نظاممند از سوی طالبان با مشکلات گسترده سلامت روان مواجه هستند.
به تازگی بخش زنان سازمان ملل متحد (Un Women) در افغانستان گفته است که از هر ۱۰ زن در افغانستان، ۷ زن با وضعیت نامساعد روحی دستوپنجه نرم میکنند. بخش زنان سازمان ملل متحد نوشته است که سالها محرومیت از آموزش، اشتغال و حضور در زندگی عمومی، آسیب عمیقی بر سلامت روان زنان و دختران افغانستان وارد کرده است.
ملل متحد خواستار حمایت از زنان و دختران افغانستان تحت سلطهی طالبان شده است.
یادداشت*: نامها مستعار است
