یادداشت: این روایت‌ها، قصه‌ی دخترانی است که امسال از صنف ششم بازمانده‌اند. محرومیت از آموزش، عریان‌ترین شکل خشونت سازمان یافته است که آینده‌ی یک نسل را می‌گیرد. رسانه‌ی رخشانه این روایت‌های دست‌اول را به مناسبت ۲۵ نوامبر، روز جهانی رفع خشونت علیه زنان، منتشر می‌کند.
یونیفورم مکتبم هنوز در گوشه‌ی الماری، میان لباس‌هایی که هر روز می‌پوشم آویزان است. مادرم بارها گفته آن را جمع کنم. بارها گفته دیگر به کار نمی‌آید. اما من نتوانسته‌ام.
هر بار که در الماری را باز می‌کنم، بی‌اختیار دستم روی آستین‌هایش می‌لغزد. هنوز مرا به یاد روزهایی می‌اندازد که صبح‌ها با عجله بند کفش‌هایم را می‌بستم، کیفم را روی شانه می‌انداختم و نگران این بودم که مبادا دیر به مکتب برسم.
من ساجده هستم، دختری ۱۴ ساله که آخرین روز مکتبش را خیلی زودتر از آنچه تصور می‌کرد تجربه کرد. وقتی صنف ششم را تمام کردم، فکر می‌کردم پس از تعطیلات دوباره به همان صنف، همان نیمکت و همان کتاب‌ها برمی‌گردم. فکر می‌کردم سال تحصیلی بعدی هم مانند سال‌های قبل آغاز خواهد شد و من یک قدم دیگر به رویاهایم نزدیک‌تر خواهم شد. اما آن بازگشت هیچ‌وقت اتفاق نیفتاد.
امروز بیش از ۱۶۴ روز می‌شود که مکتب نرفته‌ام. روزهایی که یکی پس از دیگری گذشته‌اند، اما هیچ‌کدام آسان نگذشته. گذر این زمان برای من آن‌قدر سنگین است که نمی‌توانم دردش را در کلمه‌ها جا بدهم.
بسته شدن دروازه‌های مکتب شاید برای خیلی از دختران سرزمینم رنج‌آور باشد، اما برای من این درد، سنگین‌تر از هر روایت غمگین دیگری است. مادرم همیشه باور داشت اگر من و خواهر کوچکم درس بخوانیم، می‌توانیم آینده‌ی هر سه‌مان را تغییر بدهیم.
من فقط هفت سال داشتم که پدرم را بر اثر بیماری قلبی از دست دادم. خواهر کوچکم سه ماه بعد از مرگ پدر به دنیا آمد و سال‌ها با سوءتغذیه دست‌وپنجه نرم کرد. به خودم و مادرم قول داده بودم خوب درس بخوانم و داکتر شوم. مادرم توانایی پرداخت درمان خواهرم را نداشت و اگر کمک اقارب ما نمی‌بود، او زنده نمی‌ماند. همان‌جا با خودم عهد کردم داکتری شوم که برای چنین کودکانی خدمت کند.
اما امروز وقتی به این فکر می‌کنم که شاید دیگر به آرزوهایم نرسم، احساس می‌کنم قلبم از شدت درد مچاله می‌شود. نمی‌توانم به چشم‌های مادرم نگاه کنم، چون فکر می‌کنم امیدش را از دست داده است.
شش سال مکتب را با پولی که مادرم از کار در خانه‌های مردم به دست می‌آورد، خواندم. همیشه نمرات عالی می‌گرفتم و هیچ‌وقت به این فکر نمی‌کردم که شاید نتوانم بیشتر از صنف ششم ادامه بدهم. با خودم می‌گفتم تا صنف ششم که برسم، شاید شرایط تغییر کند و اجازه ادامه‌ی درس خواندن برای دختران دوباره داده شود.
با اینکه هر بار با وضع شدن یک محدودیت تازه روبه‌رو می‌شدیم، ذره‌ای ناامید نشدم. با اشتیاق به مکتب می‌رفتم، در صنف‌های جبرانی شرکت می‌کردم تا بیشتر یاد بگیرم و در زمستان‌ها کنار درس مکتب، زبان انگلیسی هم می‌خواندم. چون باید خیلی درس می‌خواندم، نه فقط برای خودم، بلکه برای تسلی دل مادرم.
یادم می‌آید یک روز مادرم گفته بود: «خدا اگر پدرت را از ما گرفت و برادری هم ندارید، مشکلی نیست؛ در عوض دخترم آن‌قدر لایق است که با دیدنش به خودم افتخار می‌کنم و غصه‌هایم را فراموش می‌کنم. انشاالله تو و خواهرت دانشگاه می‌خوانید و زندگی مستقلی خواهید ساخت. بخیر از خدا دخترایم رنجی که مادرشان کشیده را تجربه نمی‌کنند و با سواد می‌شوند.»
تشویق‌های استاد زبان دری را هم فراموش نمی‌کنم. همیشه می‌گفت: «تو شاگرد بااستعدادی هستی.» این را بارها تکرار می‌کرد، حتی روز آخر مکتب، وقتی برای گرفتن نتایج امتحان سالانه رفته بودیم، با گریه گفته بود: «متأسفم که استعدادهایی مثل تو قرار نیست بیشتر از این شکوفا شوند. هر بار که یادم می‌آید، اشکم جاری می‌شود.»
هنوز عادت زود بیدار شدن از سرم نپریده و هر صبح، بعد از تمام کردن کارهای خانه، به خواهرم که تازه صنف دوم است کمک می‌کنم تا تکالیف مکتبش را انجام بدهد. با اینکه این کار برایم سخت است، دیدن کتابچه‌ها، کتاب‌ها و قلم‌های رنگی‌اش گلویم را پر از بغض می‌کند.
اما با همه‌ی این‌ها، هنوز در دل من امیدی زنده است. امیدی که هر صبح با من بیدار می‌شود و نمی‌گذارد کاملاً تسلیم شوم. شاید امروز مکتب برایم فقط یک خاطره باشد، اما در ذهنم هنوز همان دختر روی نیمکت نشسته‌ام که به آینده نگاه می‌کند. آینده‌ای که هرچند دور شده، اما من دعا می‌کنم تا دوباره به من برگردد.
