تمنا تابان
همین شش ماه قبل یکی از ساکنان منطقهی «تیکو» مربوط به ولسوالی میرامور دایکندی بر سر ولادت جان خود را از دست داد. نزدیکان این قربانی میگویند، هیچگونه خدمات صحی در دسترس آنها نبود و گرنه او زنده میماند.
ساکنان این منطقه میگویند، تراژیدی مرگ محسنه [نام مستعار] مشت نمونه خروار دهها مورد مرگ و میر زنان در طول سالیان گذشته است.
ساکنان منطقه رویدادهای زیادی را به یاد دارند که مردم، بویژه زنان به خاطر عدم دسترسی به خدمات صحی جان خود را از دست دادهاند. مثل محسنه که به دلیل خونریزی و در مسیر راه دشوارگذر هنگام انتقال به یک مرکز صحی در منطقه دورتر جان خود را از دست داد.
یا رویداد دیگری که هنوز به روشنی به خاطر کامله [نام مستعار] ۳۳ ساله مانده است. «سه سال پیش در همسایگی ما یک خانم که شوهرش حدود ۶ ماه پیش از ولادت خانم فوت کرده بود، هنگامی که او را درد ولادت گرفت، خانوادهاش از خاطر تنگدستی و بیچارگی نتوانستند به موقع موتر بگیرن و او ره به کلینیکهای نزدیک برسانن، همی باعث شد فوت کنه. او زن پس از تحمل دو شبانهروز درد زایمان فوت کرد.»
افغانستان دارای بالاترین آمار مرگومیر مادران در جهان است. صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در ۱۱ ثور سال گذشته، در پیامی اعلام کرد که ۹۰ درصد مرگومیر مادران در افغانستان قابل پیشگیری هستند.
کامله همچنین مرگ رابعهی [نام مستعار] ۱۸ ساله را از سه سال قبل به خاطر دارد. دختری که دچار آپاندیس شد و چون دسترسی به مرکز صحی نداشت، جان خود را از دست داد. «شما تصور کنید مردم ما با چه مریضیهای عادی جانهای شیرین خوده از دست دادهاند، هر وقت یاد رابعه میافتم قلبم تکه تکه میشه.»
به تعبیر بسیاری از ساکنان منطقهی «تیکو» مرگ برای آنها از زندگی نزدیکتر بود و کارد به استخوان مردم رسیده بود. برای همین، آنها برای ساختن ساختمان یک آشیانه صحی، دست به کار شدند.
حواگل [نام مستعار] ۴۱ ساله گفته است: «اگر مریضی عاجل میبود تا او را داکتر میرساندیم، در مسیر راه تلف میشد، از همی خاطر مردم از پنج سال پیش تصمیم گرفتند خودشان یک آشیانه صحی را از جیب خود جور کنند، یک مرکز صحی خامه و گِلی که فقط چهار اتاق است.»
ساخت این مرکز صحی، هزینهی زیادی نداشت. حدود پنجصد هزار افغانی، اما برای ساکنان فقیر که کشاورزی منبع اصلی درآمدشان است، هزینهی زیادی بود. به گفتهی حواگل: «مردم یکی گاو خود را فروخت، یکی گوسفند خود را، یکی هم قرض کرد ولی با هر سختی که بود این آشیانه را جور کدیم.»
ولسوالی میرامور در ولایت دایکندی در مرکز افغانستان یک جغرافیای کوهستانی است. مناطق این ولسوالی مثل منطقهی «تیکو» دور افتاده و دشوارگذر است. ساکنان این منطقه میگویند، در سالهای گذشته، هیچ پروژهی صحی دولتی در این منطقه ساخته نشده است.
شکایت ساکنان مناطق مرکزی از تبعیض در ساختوساز تازگی ندارد. برای همین، درمانگاه، مکتب، بند آب و پروژههای زیر بنایی دیگر در سالهای اخیر به هزینهی مردم ساخته شده است.
مردم منطقه تیکو با بنای گلی یک مرکز صحی، قدم بعدی را برداشتند. آنها به نهادهای زیادی درخواست حمایت و فعالسازی این آشیانه را فرستادند.
حواگل در این مورد میگوید: «بعد از درخواستهای زیاد، موسسه موف(MOVE) حاضر شد این مرکز کوچک ما را حمایت کنه، البته در حد خدمات ابتدایی، همو هم کلان کمک بود برای مردم ما.»
درمانهای بسیار ابتدایی در این آشیانه صورت میگرفت. اما به گفتهی حواگل، خوبی ماجرا اینجا بود که یک قابله مدام آنجا حضور داشت و به زنان کمک میکرد. «دیگه ناچار نبودیم به خاطر یک پاکت گولی (تابلیت) پراستامول یا دل دردی راه طولانی و سخت را طی کنیم، همینجه با تشخیص داکتر گولی میگرفتیم. رقم قابلهای که اینجه بود در بخش ولادت، خیلی کمک میکرد.»
به دلایل نامعلوم برای مردم، در اوایل حمل سال ۱۴۰۴ این موسسه صحی فعالیت خود را در این آشیانهی کوچک صحی پایان داد.
یک منبع آگاه به رسانهی رخشانه گفته است، این موسسه به دلیل نداشتن بودجه، این مرکز را ترک کرده است.
دونالد ترامپ، رییس جمهور امریکا، در روز نخست ریاست جمهوری خود فرمان تعلیق موقتی کمکهای توسعهای ایالات متحده امریکا را امضا کرد.
نمایندهی سازمان ملل متحد برای افغانستان در ماه ثور سال گذشته خورشیدی گفته است، از زمان قطع کمکهای بشری امریکا در اوایل سال جاری میلادی، حدود سه میلیون نفر به شمول زنان و کودکان با بسته شدن ۳۶۴ مرکز صحی، دسترسی به خدمات صحی را از دست دادهاند و ۲۲۰ مرکز دیگر در معرض خطر بسته شدن قرار دارند.
گفتنی است که مرگ محسنه نیز در جریان قطع حمایت موسسه موف از این آشیانهی صحی رخ داده است.
بسته شدن این آشیانه صحی دوباره به نگرانیهای زیادی دامن زده است.
اما اخیرا دوباره این آشیانه صحی با کمک یک زن با تمرکز بر ارائه خدمات صحی به زنان و کودکان فعال شده است.
آمنه رضایی خارج از افغانستان زندگی میکند. او در گفتوگو با رسانهی رخشانه گفته است، او یک قابله را استخدام کرده و داروهای مورد نیاز را هم تامین کرده است. «مردم محروم ما از یک بیماری ساده جان خود را از دست میدهند و یا دچار بیماری مزمن و دایمی میگردند، در این شرایطی که ما میتوانیم از هر طریق ممکن به مردم خود کمک کنیم، چرا دست بالای دست بگذاریم و کاری نکنیم؟»
آمنه رضایی گفته است، تاکنون حدود ۱۳۰هزار افغانی هزینهی فعالسازی دوباره این آشیانه صحی شده است و او متعهد است که به صورت دوامدار این مرکز را حمایت مالی کند.
از چه راهی؟
آمنه میگوید، زنان و دختران منطقهی تیکو صنایع دستی خود را به او فرستاده و او با فروش آن در جشنوارههای رسمی، بخشی از این بودجه را تامین کرده است. «دخترا برای مه تعدادی از صنایعدستی مورهبافی روان کرده بودند که به شکل گوشواره درست شده بود. من این گوشوارهها را همراه با تهیهی غذاهای افغانی در جشنوارههای مختلف که اینجا برگزار میشه فروختم و از این طریق برای این آشیانهی صحی بودجه فراهم کردم، این کار وقت زیادی از من گرفت، با وجودی که من اینجا شغل رسمی دارم و مصروفیتم زیاد است ولی از وقت خالی خود استفاده کردم و این مورد ره انجام دادم.»
برای ادامه این کار، آمنه رضایی میگوید، او تلاش میکند، از طریق فروش صنایعدستی و به دست آوردن کمک از نهادهای خیریه این آشیانهی حیاتی را برای مردم را سرپا نگهدارد. «ما نباید محرومیت مردم خود را فراموش کنیم.»
برای مردم هم فعال شدن دوباره این آشیانه حکم یک امید بزرگ را دارد. دستکم آنها زمستانی را پشت سر گذاشتند که زنی به خاطر یک بیماری ساده جانش را از دست نداده است. بهاره ۲۵ ساله و از ساکنان این منطقه با خوشحالی میگوید: «اگر همی آشیانه فعال نمیشد، خدا میدانه ما در این زمستان چقدر سختی میکشیدیم.»
صابره [نام مستعار] ۵۱ ساله از بستگان نزدیک محسنه که قربانی محرومیت از خدمات صحی شده میگوید، اگر این آشیانه فعال بود، شاید محسنه زنده بود.
اما نگرانیها از دسترسی زنان به خدمات صحی در تمام افغانستان در حال افزایش است. بخش زنان سازمان ملل گفته است، چهار سال پس از تصرف افغانستان توسط طالبان خطر مرگومیر مادران افزایش یافته است.
