زیبا بلخی
پس از موج بازداشت دختران توسط نیروهای امربهمعروف طالبان در کابل، منابع محلی در ولایت سرپل از وضعیت مشابه و بازداشت دختران در این ولایت خبر میدهند.
شماری از باشندگان ولایت سرپل گزارش دادهاند که چهار دختر جوان بعدازظهر روز یکشنبه (۲۰جولای) از منطقه «امام خرد»، شهر سرپل توسط نیروهای اداره امربهمعروف طالبان بازداشت شدهاند.
خبرنگار رسانهی رخشانه با چهار منبع و شاهد عینی در سرپل، در رابطه به بازداشت دختران از سوی نیروهای امربهمعروف طالبان صحبت کرده است.
به گفتهی منابع، دختران بازداشت شده توسط نیروهای امربهمعروف طالبان ظاهرا بین ۲۰ الی ۲۷ سال سن داشتهاند.
شاهدان رویداد میگویند که این دختران حجاب مورد نظر طالبان را داشتهاند و به دلیل نامعلومی بازداشت شدهاند. منابع میگویند که در جریان بازداشت این دختران از سوی امربهمعروف طالبان، هیچ نیروی زن حضور نداشته و آنها توسط نیروهای مرد بازداشت شدند.
احمد (مستعار) ۲۲ ساله یکی از شاهدان عینی این رویداد میگوید: «مصروف کار خود بودم که یک دفعه صدای سر و صدا را شنیدم. دیدم که چپن سفیدهای طالبان دخترها را به زور در رنجر بالا میکردند و دخترهای بیچاره هم گریه میکردند و چیغ و سر و صدا داشتند؛ اما هیچ کس از ترس طالب نزدیک شده نمیتوانست که خلاص بکند. اگر نی دخترها حجاب صحیح داشتند، چپن سیاه دراز، ماسک و این چیزها داشتند، فقط کمی چپنشان فیشنی بود از یکیشان را که متوجه شدم دوطرفش چاک داشت اگر خاطر او برده باشند نمیفهمم دیگر.»
محمد (مستعار) ۳۲ ساله یکی از فروشندگان در نزدیکی محل این رویداد میگوید: «این منطقه از مناطق بسیار بیروبار سرپل است و گشتوگذار زنان زیاد است. همان روز امربهمعروف در شهر گشتزنی داشتند که از همین منطقه دخترها را در رنجرهایشان بالا کردند. حجاب صحیح داشتند، ماسک داشتند، مچم چرا بردند. یگان وقتها بهانهگیریشان بگیرد، بهخاطر نداشتن محرم هم سختگیری میکنند شاید به همان خاطر برده باشند. دخترها گریه میکردند ولی نیروهای طالبان دشنام داده میگفتند بالا شوید.»
در فضای کنونی ولایت سرپل، اکثر مردم از صحبت درباره این موارد خودداری میکنند. بسیاری نگران هستند که اظهارنظر یا اعتراض به رفتار طالبان ممکن است پیامدهایی برای خود یا خانوادهشان داشته باشد.
به گفته منابع، در یک رویداد نگران کنندهی دیگر، یک دختر جوان که از ولسوالی بلخاب ولایت جوزجان به سرپل آمده بود، به روز پنجشنبه (۱۷ جولای) حوالی ساعت ۵ عصر از سوی نیروهای امربهمعروف طالبان در ساحه امامخرد ولایت سرپل مورد بازجویی قرار گرفته و نیروهای امربهمعروف طالبان قصد بازداشت این دختر را داشتند که با پادرمیانی مردم از دست طالبان رها گردید.
نظیفه (مستعار) که شاهد این رویداد بود، میگوید این دختر جوان صرفا به دلیل نداشتن همراه محرم، مورد بازپرسی و برخورد خشن نیروهای امربهمعروف طالبان قرار گرفت.
او میگوید: «نمیفهمم که این دختر را تعقیب کرده بودند یا در بین شهر سرش شک کردند که بیمحرم است. مقصد از موتر پایین کرده و بسیار تحقیق کردن که از کجا آمدی، با کی میروی، کجا میروی. دختر هم جوابهای شان را داد، من خودم همان روز شهر رفته بودم و به چشم خود دیدم. این گروه امربهمعروف خلاصه زیاد پشتش را گرفته بودند و رهایش نکردند و دشنام دادند که خودت بیشرم هستی، خانوادهات بیغیرت هستند و فحش میدادند برایش. حتا نزدیک یکش سرش حمله کرده بود که ما زنها آنجا زیاد بودیم و پادرمیانی کردیم.»
بهگفتهی نظیفه، طالبان با وجود اعتراض مردم، همچنان به دنبال بردن دختر بودند و از او شماره خانوادهاش و آدرس دقیق محل سکونتش را میخواستند، دختر تلفونی با خود نداشت و از ترس قادر به یادآوری آدرس خانهاش نبود.
نظیفه میگوید، در لحظاتی که دختر در آستانه بازداشت از سوی امربهمعروف بود، چند نفر از مردم بلخاب که در نزدیکی رویداد حضور داشتند وارد ماجرا شدند. آنها سعی کردند با پادرمیانی، طالبان را قانع کنند که دختر مهمان است و در این ولایت تنها نیست.
او میگوید: «بسیار زیاد تحقیق کردند، گفتند شماره خانوادهات را بده دختر تلفون با خود نداشت گفت تلفون ندارم، آدرس خانوادهاش را خواستند، دختر از ترس، بیچاره از گپ زدن مانده بود، حتا آدرس خانه فراموشش شده بود، به همین خاطر زیاد سرش شکی شدند تا اینکه مردم و چند نفر موی سفید جمع شدند و چند نفر که از بلخاب بودند در آنجا گفتند از اقارب ما است و این قسم پس از چقدر گفتوگو از گیر امربهمعروف خلاص کردند.»
پسلرزههای بازداشت دختران توسط طالبان
بازداشتهای خودسرانه، بهویژه در ولایتهایی چون سرپل، نشاندهندهی گسترش فشار روزافزون طالبان بر حضور زنان در فضاهای عمومی است. این فشارها نهتنها آزادیهای فردی را محدود کرده، بلکه ترسی عمیق را در میان مردم ایجاد کرده است.
شماری از باشندگان ولایت سرپل میگویند که نیروهای امر به معروف طالبان بهصورت منظم در بازارهای مرکزی، فروشگاهها و حتی کوچههای شلوغ شهر گشتزنی میکنند و تمرکز اصلی آنان بر نظارت حجاب زنان است.
این گشتزنیهای امربهمعروف طالبان سبب نگرانی روزافزون زنان و دختران در سرپل شده و حس امنیت را از آنان گرفته است.
عایشه (مستعار) یکی از باشندگان سرپل میگوید: «داخل فروشگاه، شهر هرجای بروی هستند و واقعا وقتی میبینمشان میترسم، کوشش میکنم داخل فروشگاه اصلن نشوم و یا راه خود را تغییر بدهم. از دست ترس من خودم شهر چادری کرده میروم حتا اگر چادری داشته باشم میگویم نشود سر یک چیز دیگر بهانه گرفته من را تحقیر بکنند یا بازداشت بکنند.»
ولایت سرپل یکی از ولایتهای سنتی افغانستان بهشمار میرود که ساختار اجتماعی آن بهشدت بر پایه دیدگاههای مردسالارانه و کنترل سختگیرانه بر آزادی زنان شکل گرفته است. در گذشته نیز میزان مشارکت اجتماعی زنان در این ولایت محدود بود؛ اما پس از حاکمیت دوباره طالبان و بهویژه پس از بازداشتهای اخیر دختران جوان در مرکز این ولایت، ترس و اضطراب عمیقی در میان خانوادهها شکل گرفته و بهشکل محسوسی محدودیتها بر زنان و دختران از سوی خانوادهها افزایش یافته است.
شماری از زنان در این ولایت میگویند که خانوادهها برای «حفظ آبرو» و جلوگیری از «گپ مردم» ترجیح میدهند دخترانشان را خانهنشین کنند و هرگونه احتمال مواجهه با نیروهای امربهمعروف را از بین ببرند.
بیگم (مستعار) ۲۲ساله که در یکی از کارگاههای خیاطی مصروف آموزش و یادگیری بود، پس از بازداشت دختران از سوی طالبان و سختگیری این گروه در شهر و بازار بر زنان، اکنون دیگر اجازه رفتن به کارگاه خیاطی را ندارد.
بیگم میگوید هرچند او با حجاب مورد نظر طالبان که شامل رویبند، چپن سیاه بلند و دستکش است، همه روزه از خانه به کارگاه میرفت؛ اما حتا این شکل از پوشش نیز نتوانسته خانوادهاش را قانع کند که امنیت او تضمین شده است.
بیگم میگوید: «پدرم گفت دیگر کارگاه نرو و گفتند اگر تو را دستگیر بکنند تو میتوانی باز از دست گپهای مردم ما را نجات بتی؟ سرپل خورد است و گپ بسیار زود به دیگرها میرسد؛ گفتند اگر طالب ببرد، آبروریزی میشود و بیعزت میشویم. هیچ خیاطی نرو یک لقمه نان است مه برتان میتوانم بدهم.»
بیگم در ادامه میگوید: «هرقدر گفتم حجابم منظم است. ماسک، دستکش، رویبند هر چی بگویی میپوشم. حتا به پدرم گفتم چادری را قبول دارم میپوشم ولی اجازه بده بروم، اما گفت نیاز نیست در این شرایط از خانه برآیی، گفتند در خانه باشی بهتر هستند.»
گوزل (مستعار) ۳۲ ساله از دیگر باشندههای ولایت سرپل است. او نیز میگوید از وقتی که شوهرش از بازداشت دختران در این ولایت و ولایت کابل آگاه شده است، بر گشتوگذار او در شهر محدودیت وضع کرده است.
گوزل میگوید شوهرش گفته است از این پس باید با چادری به شهر برود در غیر آن اجازه بیرون شدن از خانه را ندارد.
گوزل میگوید: «شوهرم گفت وضعیت در شهر و بازار خراب است دخترها را طالبان میبرند؛ دیگر کوشش کو زیاد بیرون نروی و اگر رفتی هم چادری کرده برو چون اگر سر تو گپ بزنند و یا اگر یک روز بگیرنت، مردم میگویند زن بیناموس بود و شوهرش غیرت نداشت که زنش را ای قسم اجازه داد از خانه بیرون شود مردم ما را ملامت میکنند.»
بیبیگل، مادر سه دختر نوجوان است او در این مورد میگوید: «سرپل یک محیط سنتیتر و خوردتر است و همگی در معرض دید هستن است. اکثریت زنان برقع و رویبند استفاده میکنند. در اینجا اگر زنی را طالب ببرد، حتی اگر بیگناه باشد، مردم دیگر سرش مهر بیناموسی میزنند، دیگر آبروی او دختر و خانوادهاش میرود. کسی به حقیقت اهمیت نمیدهد. فقط همینکه برده شدی، کافیست که تمام فامیل را زیر سوال ببری و سر زبان مردم بیافتی.»
بیبیگل همچنین میافزاید: «در این رقم شرایط که بردن بردن است، هیچکسی به زن و دخترش اجازه نمیدهد بیرون بروند و حق هم دارند، کی میخواهد نام بد شود؟ حالی هیچ معلوم نیست کی را میبرند، حجاب درست هم داشته باشی گپ میزنند و میبرند. من دخترهایم را نمیمانم شهر برود هر چی نیاز شد خودم میروم برایشان میخرم.»
در هفتههای گذشته، کابل نیز شاهد بازداشت گسترده زنان و دختران بود. طالبان دستکم در سه نوبت دهها زن و دختر را بازداشت کردهاند.
