آزاده تران
کابل به یک شهر بیروح تبدیل شده است؛ این توصیف هما* از روزهایی است که حضور زنان به خاطر ترس از طالبان به ندرت در خیابانها به چشم میخورد. «اصلا زن و دختر جوان در بیرون نیست. شهر کاملا بیروح و به شهر وحشت تبدیل شده است و ما دختران سیاهترین روزهای زندگی خود را تجربه میکنیم.»
هما ۲۷ ساله، سه روز است که به دلیل ترس از دستگیری توسط نیروهای امر به معروف طالبان به محل کارش نرفته است.
هما، ساکن غرب شهر کابل است. او در یک مرکز تجارتی، فروشگاه صنایعدستی دارد. هما سه ماه شده بود فروشگاه خود را راهاندازی کرده بود. «از درس خو ماندیم. به بسیار سختی دکان خود را سه ماه میشه سرپای کردم، حالا این وضعیت را ببین. از یک سو فشار طالبان و از سوی دیگر خانواده. هر آرزوی ما به خاک یکسان میشه. تا سر بلند میکنیم پس ما را سختتر زمین میزند. حالا طالب ما را حتا با حجاب قبول ندارد و از آن طرف خانواده میگه کار نکن و خانه باش. دیگر واقعا صبر ما لبریز شده. تمام روزمان با ترس و نگرانی میگذرد.»
گروه طالبان در هرات از ۱۰ روز پیش، موج دستگیری گسترده زنان را به اتهام «بیحجابی» روی دست گرفته. دهها زن را بازداشت کردهاند و از سرنوشت آنها خبری نیست.
عفو بینالملل گفته است، بازداشت زنان در هرات ادامهی سرکوب حقوق زنان و دختران در افغانستان است.
ترس از بازداشت و ارعاب زنان تنها در هرات محدود نمانده. وضعیت در ولایتهای دیگر، از جمله کابل هم تغییر کرده است.
هما به رسانهی رخشانه گفته است: «[خانواده] برایم گفته که اگر طالب مرا ببرد، پس به خانه نیایم. میان دو راهی قرار دارم و نمیدانم چکار کنم؟»
جورجت گانیون، معاون نماینده ویژه دبیر کل سازمان ملل متحد و سرپرست یوناما در افغانستان، به تاریخ ۱۸ جوزا گفت که حدود ۳۰ زن در هرات به اتهام رعایت نکردن حجاب، توسط طالبان بازداشت شدهاند.
اما آماری که شاهدان عینی ارائه کردهاند، بسیار بیشتر است.
شکریه* ۱۸ ساله ساکن غرب کابل گفته است، به خاطر ترس از دستگیری، چهار روز شده که از خانه قدم بیرون نگذاشته است. «چهار روز است که حتا تا کوچه نرفتم و مثل زندانیها زندگی میکنم. حتا نتوانستم به کورس انگلیسی بروم. از خاطر اینکه ده صنف ما کلا دخترا بود، صنف برای چند روز تعطیل شد. واقعا نمیتوانم بگویم که زندگی با این ترس و محدودیت برای ما چقدر سخت میگذرد.»
باشندگان هرات در نامه به والی طالبان در هرات گفته است، اعمال محدودیتها بر زنان هرات، بیعدالتی و رفتار کینهجویانه است.
هرچند که دامنهی محدودیتهای جدید طالبان که از هرات شروع شده، به این شهر محدود نمانده است.
زحل*، زنی ۲۲ ساله میگوید پس از اعمال محدودیت توسط طالبان در کابل، به خاطر ترس از بازداشت، حتا نتوانسته دختر بیمارش را برای درمان به شفاخانه ببرد. او گفته است، شوهرش در مسافرت است. «بیرون وحشتناک است. از مه هم دخترم یک هفته میشه خیلی مریض است، از ترس طالبان تا حالا داکتر برده نتوانستم.»
زحل میگوید، این روزها حتا برای خریداری ضروریات خانه به دشواری به بیرون میرود و تمام راه را به هراس و ترس طی میکند: «کسانی مثل مه که ده خانه تنها باشه، حیران میماند چطور یک قرص نان خشک از نانوایی برایش بیاره. بخدا قسم تا نانوایی با حجاب کامل از پسکوچهها میروم.»
نجیبه* ۲۴ ساله، که از یک ماه به اینسو به عنوان «بازاریاب دارو» در کابل کار میکرد، از وقتی این اوضاع پیش آمده، به کارش برنگشته است. «بعد از یک سال بیکاری تازه یک ماه میشد کار پیدا کرده بودم که شنیدم باز طالبان دخترا را جمع میکند. واقعا ترسیدم و خانواده هم نماند. گفت پیش ازی که طالبا مره ببره، بهتره که به کار نروم و خانه باشم.»
نجیبه گفته است، طالبان با آنکه میدانند دستگیری و زندانی کردن زن و دختر در افغانستان، بدترین برچسب اجتماعی را بر آنها میزند، اما باز هم از دستگیری و ستیز با زنان و دختران دست بر نمیدارد.
از نظر او، این یعنی دشمنی آشکار با زنان و دختران افغانستان.
از سویی هم پروین* پرستار در یک شفاخانه دولتی در کابل گفته است، روزها شده با ترس زیاد به محل کارش میرود و خانه بر میگردد. «این چند روز در کابل همه چیز تغییر کرده است. از خانه تا وظیفه میرسیم، نصف جان ما آب میشه.»
او گفته است، همکاران دیگرش نیز مثل او با ترس شدید از دستگیری توسط طالبان بر سر کار میآیند.
در ادامهی واکنشها به بازداشت زنان در افغانسان از جمله هرات، ریچارد بنت، گزارشگر ویژهی سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان گفته است که بازداشت زنان در هرات غیرقانونی و غیرقابل قبول است.
افغانستان هفته گذشته شاهد دستکم یک مورد تظاهرات مردمی علیه طالبان بود. شماری از ساکنان منطقه جبرئیل در غرب شهر هرات شامل مردان و زنان دست به تظاهرات زدند.
این اقدام به سرکوب خشن طالبان انجامید. دستکم دو معترض شامل یک کودک و یک مرد کشته شد و چندین نفر نیز زخمی شدند.
طالبان هنوز در جستجو و شناسایی معترضاناند و گزارش میرساند که بازداشتها ادامه دارد و طالبان با بازرسی تلفنهای همراه و گسترش حضور نظامی در مناطق مسکونی در تلاش شناسایی معترضان هستند.
با همه شواهد و گزارشهای رسمی، وزارت امر به معروف طالبان در واکنش به گزارشهای بازداشت خودسرانهی زنان و دختران جوان در هرات گفته است که این گزارشها به دور از حقیقت است و «واقعیت» ندارد.
شورای علمای شیعه در افغانستان بازداشت زنان در هرات را تایید کرده است.
*یادداشت: نامهای آمده در این گزارش مستعار است.
