زهرا جویا، زیبا بلخی و تام لویت
براساس اصولنامه جزایی محاکم طالبان شوهر مجاز است همسر خود را مورد ضرب و شتم قرار دهد، مشروط بر این که این کار با ضربه شدید همراه نباشد؛ موضوعی که زن باید آن را در دادگاه ثابت کند.
سطح تکاندهندهای از خشونت فیزیکی علیه زنان که طبق قوانین جدید طالبان مجاز شمرده میشود، این هفته با افشای پروندهی زنی در شمال افغانستان برجسته شد. او میگوید توسط همسرش با کیبل مورد ضرب و شتم قرار گرفته و قاضی به او گفته است: «فقط برای همین طلاق میخواهی؟… کمی قهر و چند ضربه شلاق تو را نمیکشد.»
فرزانه (مستعار) میگوید همسرش تندخو است و اغلب او را لتوکوب میکند. به گفته فرزانه، همسرش همیشه به دلیل اینکه پای راستش کمی کوتاه تر از پای چپ است، او را تحقیر کرده و «معلول» صدا میکند.
فرزانه به خاطر فرزندانش سالها این آزار و اذیتها را تحمل کرد، اما میگوید که یک شب خشونت او از حد گذشت.
فرزانه گفت: «یک روز خیلی مریض بودم و نمیتوانستم از جایم برخیزم که غذا برای شب پخته کنم. وقتی او از سر کار آمد، گفت: حالا دیگر حتی کارهای خانه را هم انجام نمیدهی؟ به او گفتم مریضم، اما او مرا با کیبل چارجر مبایل لتوکوب کرد. جای کبودیها روی کمر و بازوهایم تا چند روز باقی بود، اما به ذهنم نرسید که عکسی بگیرم که شاید روزی در محکمه به دردم بخورد.»
پس از این لتوکوب، او تصمیم گرفت با درخواست طلاق به این خشونت پایان دهد. اما فرزانه میگوید وقتی پروندهاش به دادگاه طالبان رسید، قاضی نه تنها درخواست او را رد کرد بلکه ادعاهای او مبنی بر سو رفتار از سوی شوهرش را نیز بیارزش خواند.
فرزانه میگوید: «وقتی گفتم او مرا لتوکوب و مدام تحقیر و توهین میکند و به این دلیل طلاق میخواهم، قاضی پرسید: فقط برای همین طلاق میخواهی؟ دلیل دیگری نداری؟» وقتی فرزانه لتوکوبی که اخیراً تجربه کرده بود را به قاضی شرح داد، قاضی از او پرسید که آیا سندی برای این آزار و اذیت دارد یا خیر. وقتی گفتم نه، او به من گفت: وقتی جوان بودی از شوهرت از زندگی با او لذت میبردی، حالا که او پیر میشود بهانه میآوری تا از او طلاق بگیری و با فرد دیگری ازدواج کنی. برگرد خانهات، تو شوهر خوبی داری و با او زندگی کن. کمی قهر و چند ضربه شلاق تو را نمیکشد. اسلام به مرد اجازه میدهد در صورت نافرمانی زن، او را تأدیب کند. برو و دیگر برای چنین چیزهایی درخواست طلاق نکن.»
شهرزاد اکبر، رییس سازمان حقوق بشری «رواداری»، میگوید چنین مواردی اکنون در افغانستان عادی شده است. به گفته او، زنان یا باید با خشونت خانگی بسازند یا از دادگاههای طالبان خواستار تامین عدالت شوند، جایی که «اغلب مورد سرزنش قرار میگیرند و به همان خانه بازگردانده میشوند یا بدتر از آن، به دلیل “نافرمانی” از شوهرانشان مجازات میشوند.»
فعالان حقوق زنان، کارشناسان سازمان ملل و حقوقدانان مدتها است استدلال میکنند که شرایط تحمیل شده بر زنان در افغانستان، از جمله منع آنها از تحصیل، اکثر مشاغل و صحبت کردن در اماکن عمومی، مصداق آپارتاید جنسیتی است.
اما قانون جزای جدیدی طالبان که سال گذشته به محاکم ابلاغ و در ماه جنوری رسانهای شد، با مجاز شمردن خشونت علیه زنان و جلوگیری از دادخواهی آنها، وضعیت را خیلی بدتر کرده است. طبق این قانون، مردان اجازه دارند تا همسران خود را لتوکوب کنند به حدی که از« ضربِ مُبَرِّح» که منجر به شکستگی، جراحت یا کبودیهای مشهود شود، استفاده نکنند؛ مواردی که زن باید آنها را در دادگاه ثابت کند.
برای این جرم، مرد ممکن است تنها به ۱۵ روز حبس محکوم شود. خانم اکبر میگوید که این قانون در واقع به شوهران «جواز خشونت خانگی و تنبیه همسران، تا زمانی که استخوانها شکسته نشود» میدهد.
ملاله یوسفزی، برندهی جایزه صلح نوبل، این هفته در سخنرانی خود در سازمان ملل درباره این قانون گفت: «این فرهنگ نیست. دین نیست. این یک سیستم جداسازی و سلطه است. ما باید رژیم افغانستان را با نام واقعیاش صدا بزنیم: آپارتاید جنسیتی.»
فرزانه میگوید پس از حکم دادگاه، مجبور شده به نزد شوهرش بازگردد که اکنون خشنتر از قبل با او برخورد میکند. او به من میگوید «یا تحمل کن یا بمیر. او حتی اجازه نمیدهد به خانه پدرم بروم.» قاضی همچنین به فرزانه گفته است که او نمیتواند به ازدواج مجدد شوهرش (گرفتن زن دوم) اعتراضی داشته باشد.
سوزن فرگوسن، نماینده ویژه بخش زنان سازمان ملل در افغانستان، میگوید: «اگر اجازه دهیم که صدای زنان و دختران در افغانستان خاموش شوند و صرفاً به دلیل زن بودن مجازات شوند، این پیام را مخابره میکنیم که حقوق زنان و دختران در همه جا امری مصرفی و دور ریختنی است. این یک رویه بسیار خطرناک است.»
* اسم مصاحبه شونده تغییر داده شده است.
این گزارش در همکاری با روزنامهی گاردین منتشر شده است.
