تمنا تابان
تهاجم کوچیهای مسلح به ولسوالی پنجاب ولایت بامیان، خسارات گستردهای بر جان و مال ساکنان این منطقه وارد کرده است. منابع محلی از کشته، زخمی و شکنجه شدن غیرنظامیان، نابودی کشتزارها و تخریب علفچرها در نتیجهی ورود دهها هزار رأس مواشی کوچیها خبر میدهند.
منابع گفتهاند، کوچیها همگی مسلح بودهاند. رسانهی رخشانه به صورت دقیق آماری ندارد که شمار کوچیها چقدر بوده است.
اما براساس گفتههای منابع، در مجموع حدود ۷۰هزار گوسفند به شمول مواشی دیگر مثل شتر مربوط به کوچیها برای مدت ۴۵ روز در مناطق مختلف پنجاب چرانده شده است. در پی این کار، حدود ۶۰ هزار جریب زمین مزارع للمی، آبی و علفچرها «نابود شده است.»
مردم میگویند که در این تهاجم، اقلام زراعتی زیادی نابود شده است. بیشتر این خسارات به زمینهای للمی وارد شده که در آنها گندم و جو کشت شده بود. همچنین، کشتزارهای کچالو، گندم، رشقه، جو، مشنگ، چمن (تاله)، بلدرغو و سایر علوفهجات حیوانی توسط کوچیها چرانده و از بین رفتهاند. افزون بر این، علفهای خشکشدهای که مردم برای خوراک زمستانی حیوانات جمعآوری کرده بودند که به «قوده» معروف است، نیز توسط کوچیها نابود شده است.
منابع محلی در ولسوالی پنجاب بامیان در گفتوگو با رسانهی رخشانه گفتهاند، مدتی پیش ولسوالی پنجاب شاهد «یک واقعه دلخراش و نگرانکننده بود»، حملهای مسلحانه از سوی کوچیها که زندگی روزمره و امنیت این منطقه را به خطر انداخته است.
این گزارش به بررسی جزئیات این حادثه، واکنش مردم و نهادهای محلی طالبان و پیامدهای آن میپردازد.
زورگویی و لتوکوب مردم
به گفتهی منابع محلی، حدود یک ماه قبل موجی از کوچیها که مسلح هم بودهاند، از سوی ولسوالی بهسود ولایت میدان وردک وارد ولسوالی پنجاب بامیان شده و در مسیر راهشان تا توانستند خرابی کردند و به مزارع و کشت و کار مردم آسیب رساندند.
محمد (مستعار) ۳۵ ساله یکی از ساکنان ولسوالی پنجاب ولایت بامیان میگوید، اولین بار کوچیها به تاریخ ۳۰ جوزا به این ولسوالی هجوم آورده و با خود رمههای زیاد گوسفند که تعداد آن به هزاران گوسفند میرسید به مناطق مختلف این ولسوالی آوردند.
به گفتهی محمد، کوچیها که همگی مسلح بودند تمام موانع سر راه خود را بر میداشتند و مردم را با زور تهدید و لتو کوب از سر راه خود کنار میزدند: «وقتی روز جمعه (۳۰ جوزا) کوچیها به پنجاب آمدند، مردم کوشش کردند جلویشان را بگیرند تا به کشت و کارشان ضرر نرسه، ولی کوچیها مردم محل را لت و کوب کردند، توهین کردند و علناً زور گفتند.»
به گفتهی این منبع محلی، کوچیها در مسیر راه خود کشت و زراعت مردم را توسط مواشیشان تخریب کردند و زحمات یک ساله مردم این مناطق که همگی فقیر و زراعتپیشه هستند را نابود کردند: «ما مردم از اول سال تا تیرماه (پاییز) سال یک سره زحمت میکشیم تا خورد و خوراک خود و گاو و مال خوده تهیه کنیم، ولی امسال هر جایی که دم راه کوچی برابر شده، نه علف مانده و نه گندم و کچالو.»
محمد از پیامدهای اقتصادی حملات کوچیها بسیار نگران است، او میگوید که کوچیها شاید نمیدانند که کشت و زراعت مردم در پنجاب تنها امید زنده ماندن شان هستند: «تنها راه زنده ماندن مردم مناطق ما کشت و زراعت ماست، ولی کوچی مستقیم روی همی نقطه دست گذاشته، شاید اونا نمیفامن که اگر کشت و زراعت این مردم نابود شوه امید زندگیشان هم نابود میشه.»
این منابع همچنین میگویند که تنها در یک روز جمعه، تاریخ ۳۰ جوزا، حدود ۱۰ رمه گوسفند که عموما هر رمه شامل ۵۰۰ رأس میشود، از سمت کوه بیرون بهسود به سمت «سر درازقول» و کوتل «غَوگردو» وارد مناطق ولسوالی پنجاب شدند.
منابع از این کار کوچیها به نام تهاجم تعبیر میکنند.
موسی (نام مستعار) ۳۳ ساله یکی دیگر از باشندگان محل نیز میگوید که در نتیجه این برخورد، شش نفر از اهالی محل زخمی شدهاند. او از قربانیان به نامهای باقر فرزند سرور از قریه «ناوه»، زمان فرزند جمعه از قریه «پیره»، حسن فرزند باقر از قریه «غرغره»، علیرضا فرزند محمد حسین از قریه «پیره»، نعمت الله فرزند احمد از قریه «غرغره» و اسحاق فرزند موسی از قریه «توپ درازقول» نام میبرد.
عکسها و ویدیوهایی که مردم از هنگام انتقال این زخمیها در اختیار رسانهی رخشانه قرار داده، صحنههای دلخراشی دارد. نشانههای شکنجه شدید در بدن افراد دیده میشود که مردان سالخورده نیز در میان آنان است.
به گفتهی موسی این افراد به وسیله سنگ، چوب و حتی مرمی تفنگ زخمی شدند و وضعیت مردی به نام «اسحاق کربلایی»، پیرمرد محاسن سفید از قریه توپ درازقول، به شدت وخیم بوده و پس از ناکامی شفاخانههای محلی در درمان او، به کابل منتقل شده است.
موسی همچنین میگوید که حملات کوچیها باعث ایجاد یک وضعیت نظامی در مناطق درازقول شده بود، کوچیها با موترها و موتورسایکلهای مسلح به این مناطق وارد شده و هر کسی را که در مسیرشان قرار گرفته تهدید، توهین و لت و کوب کرده است.
در نامهی سرگشادهای به آدرس ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل برای افغانستان که توسط مردم بامیان نوشته شده و در شبکههای اجتماعی دست به دست میشود آمده است: «به تعداد ۱۰ نفر تا سرحد مرگ مجازات گردیده و وضعیت دو تن آنان وخیم میباشد.»
موسی میگوید، ادعاهای کوچیهای مسلح مبنی بر این که «این زمینها و علفچرها از ما است» نشاندهنده نیت واقعی آنها برای تصرف زمینهای مردم بومی هزاره در این مناطق است.
همچنین کوچیها به تاریخهای ۱۵ و ۱۶ سرطان با ۲۶ هزار رأس گوسفند به منطقه «مُهر» ولسوالی پنجاب هجوم برده و علفچرها و کشت و زراعت مردم در روستای «نَو جانی» از مربوطات منطقهی «شخالا» را کاملا نابود کردند، آنها سربند آب قریه «شخالا» را بسته نموده و زمانیکه ۵ تن از مردم قریه برای مذاکره و گفتوگو نزد آنها رفتند تا آب را باز کنند، کوچیها به مردم حمله نموده و بالای آنان فیر نمودند.
منابع مردمی رسانهی رخشانه گفتهاند، کوچیهای مسلح این پنج نفر را تعقیب و با گیر انداختن دو نفر، آنها را تا سرحد مرگ لتوکوب کردهاند. منبع از این دو فرد با نامهای «پاینده علی» و«ظاهر» از ساکنان منطقهی «شخالا» یاد میکنند.
به گفتهی موسی، پس از این رویداد زمانیکه ۱۵ تن از مردم قریهی «شخالا» برای آوردن این دو تن که به شدت توسط کوچیها زخمی شده بودند رفتند، کوچیها با تیراندازی مانع این کار شدند: «کوچیها بالای این ۱۵ نفر تیر اندازی کردند، اگر چه خودشان ره مستقیم هدف قرار ندادند، ولی پیش پای آنان تیر اندازی کردند تا نزدیک آنان شده نتوانند.»
به گفتهی موسی، این موضوع پس از مداخله استخبارات طالبان، حل شد و دو نفر زخمی منتقل شدند تا تحت تداوی قرار گیرند.
به گفتهی موسی این افراد تا زمانیکه بیهوش نشده بودند مورد لت و کوب و شکنجه قرار گرفته بودند، بنابر وخیم بودن وضعیت صحی این دو نفر در بامیان امکان تداویشان وجود نداشت و آنان برای تداوی به کابل منتقل شدند که پس از گذشت حدود ۱۵ روز هنوز هم در وضعیت وخیم صحی قرار دارند و حال شان بهتر نشده است.
عکسهایی که از این زخمیها منتشر شده، نشان میدهد که تمام بدن این افراد از شدت لت و کوب سیاه و کبود شده است.
تصویری از فرد شکنجه شده توسط کوچیها در منطقه «شخالا»/ منبع: رسانههای اجتماعی
نابودی زراعت مردم
موسی اضافه میکند که حملهی کوچیها به پنجاب، مردم فقیر این مناطق را در وضعیت بسیار بد اقتصادی قرار خواهد داد و آنان را فقیرتر و بیچارهتر خواهد ساخت: «کوچی و رمههایشان برای مردم کشت و زراعت نمانده، در زمستان سال مردم چه بخورند؟، گندم و کچالوی مردم ره رمه و شترهای کوچی خورد، مالچر(علفچر) مردم ره مال کوچی خورد، چیزی برای مردم شخالا، قفقول و درازقول نمانده، مردم دربدر بود با ای حمله دربدرتر شد.»
بامیان از ولایتهای فقیر افغانستان است. زندگی مردم به صورت عموم به زراعت و مالداری وابسته است.
در همین حال منبع دیگر مردمی که در اینجا از او با نام مستعار ریحانه که یک زن ۲۹ ساله است یاد میشود، گفته است، کوچیها کشت و زراعت مردم در «درهی خشکک» از مربوطات منطقهی «قفقول» را به صورت کامل نابود کرده است. به گفتهی او، کوچیها با هزاران گوسفند حدود ده روز تمام در این منطقه مسکن گزین بوده و مواشی شان را از طریق کشت و زراعت مردم سیر میکردهاند: «کوچیها دره خشکک ره کامل چراندند و چیزی برای مردم باقی نگذاشتند.»
ریحانه همچنین میگوید که کوچیها در منطقهی «درازقول» و در روستای «مرکه» در زمان تهاجم خود یک فرد را کشته است و فرد دیگری را نیز از ناحیه سر به شدت زخمی کرده است که احتمال زنده ماندناش بسیار کم است، او در مورد شهرت این افراد چیزی زیادی نمیداند.
در همین حال ریحانه میگوید که کوچیها پس از خرابی بسیار و ظلم «بیحد» بر مردم موقتا ازین ولسوالی رفتهاند: «بعد ازی که کوچیها با مردم خیلی بدی کردند، موسفیدای مناطق مختلف پنجاب ده مرکز پیش ولسوال رفتند و دادخواهی کردند که اگر این مشکل حل نشود، حتما قتلها و جنگهای بدی صورت میگیره، مردم گفته بودند که اگر جلو کوچیها گرفته نشوه و اونا به تجاوز خود ادامه بده، ما مجبوریم از خود دفاع کنیم که احتمال تلفات دو طرف بالا خواهد بود، اگر وضعیت از کنترل خارج شوه باز از ما شکایت نکنید.»
به گفتهی ریحانه پس از دادخواهیهای مکرر مردم، مقامات محلی طالبان دست به کار شدند: « والی طالبان در بامیان فعلا موقتا کوچیها ره از مناطق مختلف پنجاب بیرون کرده است؛ اما خطر بازگشت این متجاوزین برای همیشه وجود داره و منازعهی کوچیها و مردم بومی متاسفانه ریشهای حل نشده، از طرفی هم کوچیها با زور طالبان میتازه و تمام افراد شان کاملا مسلح هستند و بسیار بیباکانه بالای مردم فیر میکنه.»
در همین حال ریحانه از پیامدهای اقتصادی این حملهی «تجاوزکارانهی» کوچیها ابراز نگرانی کرده گفته است: «مردم ما دو راه درآمد دارند؛ یکی زراعت است و دیگری هم مالداری، کوچیها علفچرهای مردم ره چرانده و نابود کرده و در مناطقی که قبلا گفتم زراعت شان ره هم از بین برده، پس گفته میتوانیم که اقتصاد او مناطق ره بلکل فلج کرده است.»
این اولین بار نیست که ورود کوچیها به محل زندگی دهنشینان در پنجاب بامیان دردسرساز میشود. چندی قبل نیز کوچیها مردم منطقهی «قرغنهتو» از مربوطات مرکز بامیان را از کشت و زراعت منع نموده و زمینهای اجدادی شان را مورد ادعا و دعوا قرار داده بودند. آنان ادعا کرده بودند که چندین روستا و ایلاق جاهای مردم «قرغنهتو»در زمانهای سابق میله جای آنان بوده است.
همینطور حدود چهل روز قبل در روز عرفه نیز در قریه «دهن کره» درازقول پنجاب نیز سه تن از باشندگان محل به نامهای محمد فرزند احمد، محمد فرزند رمضان و امیر فرزند محمدجمعه توسط کوچیها به شدت لت و کوب شده بودند. مردم محل موفق شده بودند عاملان این ضرب و شتم را به پوستهی نظامی محلی طالبان تسلیم کنند، اما طبق گفتههای منابع آگاه هیچ پیگیری از سوی اداره محلی طالبان در بامیان انجام نشده و عاملان فرار داده شدهاند.
طالبان همدست کوچیها است؟
از قرار معلومات منابع، عبدالله سرحدی، والی طالبان در بامیان، چندین بار برای حل و فصل این منازعات به پنجاب سفر کرده و جلساتی را با مردم مناطق مختلف پنجاب برگزار کرده است، او در این جلسات گفته است: «کوچیها حق حمل سلاح و استفاده از آن را بالای مردم ندارند» و وعده داده است که با مردم محل همکاری خواهد کرد، اما منابع مردمی میگویند، واقعیت نشان میدهد که کوچیها همچنان با سلاح تهدید میکنند و کشتزارهای مردم را پامال مینمایند.
دفتر مطبوعاتی والی طالبان در بامیان به تاریخ ۲۲ سرطان با نشر خبرنامهای از اخراج ۵۰ رمهی گوسفند کوچیها از علفچرهای ولسوالی پنجاب خبر داده بود.
در همین حال به تازگی شورای علمای ولسوالی پنجاب در فیصلهنامهای که یک نسخهی آن در اختیار رسانهی رخشانه قرار داده شده، آمدن کوچیها در مناطق دهنشین را تهاجم نامیده و گفته است، گلهداران مسلح بودهاند. در این سند آمده است: «خسارات مالی و جانی وارده بر مردم محروم مناطق، نسبتا گسترده و غیر قابل اغماض است.»
شورای علما از طالبان خواسته است که جلو این خود سری کوچیها را بگیرد و در این غیر صورت مردم ناچار به دفاع از خود خواهند شد.
در بخشی از این فیصلهنامه آمده است: «چراگاههای این مناطق، نیاز مردم منطقه را بر آورده نمی تواند و مردم خود بر اثر خشکسالیها در مضیقه قرار دارند؛ سرازیر شدن هزاران گله و گوسفند کوچی فقط باعث رنج بیشتر مردم می گردد.»
اما در نامه سرگشاده مردم به گزارشگر سازمان ملل ضمن این که از او خواسته شده این موضوع را در اولویت بررسی خود قرار دهد، آمده که با حاکمیت طالبان این مشکل هر ساله بزرگتر شده است و طالبان ارادهای برای حل آن ندارند: «مردم وقت به طالبان مراجعه کردهاند، حکومت محلی طالبان در بامیان و ولسوالیهای پنجاب و ورس هیچ کاری انجام نداده و حتا با رنجرهایشان برای کوچیها مهمات و اسلحه توزیع نمودهاند، کمیسیون نام نهادی که به نام کوچی و ده نشین توسط والی طالبان در بامیان ایجاد گردیده، زمینه را برای ظلم و تجاوز بیشتر کوچیها مساعد میسازد.»
