گفت‌وگوی ویژه؛ هیدر بار: تلاش‌ها برای وادار کردن طالبان به احترام به حقوق زنان از طریق راه‌های دیپلماتیک یا«تعامل»، یک شکست کامل بود (پایانی)

یادداشت: هیدر بار، معاون بخش حقوق زنان سازمان دیدبان حقوق‌ بشر و یکی از چهره‌های شناخته‌شده در دفاع از حقوق زنان افغانستان است. او دست‌کم از زمان برگشت دوباره‌ی طالبان به قدرت، به گونه‌ی صریح و روشن از سیاست‌های زن‌ستیزانه‌ی طالبان انتقاد کرده است. خانم هیدر بار معتقد است که دنیا زنان افغانستان را تنها گذاشته و از طرف دیگر، طالبان همه چیز را از زنان افغانستان گرفته‌اند.

 رسانه‌ی رخشانه به مناسبت ۸ مارچ گفت‌وگوی ویژه با خانم هیدر بار انجام داده است. این گفت‌وگو در دو قسمت نشر می‌شود که به جنبه‌های مختلف وضعیت زنان در سایه‌ی حاکمیت طالبان پرداخته است.

بخش دوم

رسانه‌ی رخشانه: طالبان اخیرا به بازداشت گسترده‌ی زنان به خاطر پوشش آن‌ها دست زده‌اند. بررسی‌های شما در این مورد نشان‌دهنده‌ی چه چیزی است؟ به‌ویژه این که بدرفتاری‌های زیادی با زنان بازداشتی صورت گرفته؟

هیدر بار: هر بار که فکر می‌کنیم طالبان همه چیز را از زنان و دختران افغان گرفته‌اند، چیز دیگری برای گرفتن پیدا می‌کنند. هر روز قیودات بیش‌تری وضع می‌شود و شرایط را برای دختران و زنان افغان تنگ‌تر و مشکل‌تر می‌سازد.

این سرکوب اخیر طالبان بسیار نگران‌کننده است. واضح است که این فقط بهانه‌ای برای ایجاد وحشت در میان زنان و دختران است. واضح است که یک عقده‌ی قومیتی نیز در سرکوب‌های اخیر وجود دارد و این بی‌نهایت نگران‌کننده است. این ربطی به لباس زنان و دختران ندارد؛ به نظر می‌رسد که هدف آن‌ها ترساندن زنان، دختران و خانواده‌ها است، در حدی که زنان و دختران به طور کامل از بیرون رفتن دست بردارند و زندگی خود را فقط در چهاردیواری خانه‌ی خود بگذرانند. گزارش‌های مربوط به آزار و اذیت زنان و دختران دستگیرشده نیز عمیقاً نگران‌کننده است؛ اما متأسفانه آن‌قدرها هم تعجب‌آور نیست.

دید‌بان حقوق بشر قبلاً مستند کرده بود که زنان معترض به‌طور خودسرانه بازداشت شده‌اند، مسایل حقوقی در نظر گرفته نمی‌شود، شکنجه می‌شوند و به‌خاطر عدالت‌خواهی و به‌دست آوردن آزادی شان، توهین و تحقیر می‌شوند. اگر زنان معترض هرگونه تخلف بعدی را مرتکب شوند،‌ خانواده‌های شان مجبور به تحویل اسناد دارایی و اموال خود بوده و به مصادره‌ی اموال شان تهدید می‌شوند.

رسانه‌ی رخشانه: از نظر شما، لازم است چه سیاستی از سوی جامعه‌‌ی جهانی در برابر طالبان به خاطر مساله‌ی زنان روی دست گرفته شود؟

هیدر بار: برای همه باید کاملاً واضح باشد که تلاش‌ها برای وادار کردن طالبان به احترام به حقوق زنان از طریق گفتگوی دیپلماتیک یا«تعامل»، یک شکست کامل بوده است. بنابراین، نباید متعجب شویم که مدافعان حقوق زنان افغان به دنبال گزینه‌های دیگری هستند. برخی از این گزینه‌ها قانونی هستند. مردم همچنان منتظر هستند تا دادگاه کیفری بین‌المللی(ICC) اتهاماتی را در افغانستان مطرح کند که می‌تواند و باید شامل اتهامات علیه مقامات طالبان به دلیل آزار و اذیت جنسیتی باشد. دادگاه کیفری بین‌المللی از سال ۲۰۰۶ به بررسی وضعیت افغانستان پرداخته است، بنابراین این انتظار بسیار طولانی است و مدافعان حقوق زنان اعتماد خود را به دادگاه از دست داده‌اند؛ اما ]دادگاه کیفری بین‌المللی[ وظیفه دارد که اقدام کند.

راه دیگر، پیگیری این مساله از طریق دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه‌ی هلند است. همه‌ی ما دیدیم که چگونه آفریقای جنوبی اخیراً در آن‌جا پرونده‌ای را علیه اسرائیل مطرح کرد و اسرائیل را به ارتکاب نسل‌کشی در غزه متهم ساخت. این دادگاه همچنین می‌تواند به پرونده‌هایی که توسط یک کشور علیه کشور دیگر به دلیل نقض کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد رفع همه‌ی اشکال تبعیض علیه زنان(CEDAW) مطرح شده است، رسیدگی کند.

بحث در مورد این‌که چگونه یک دولت یا دولت‌ها،‌ فقط یک دولت هم کافی است، طالبان را به دلیل نقض کنوانسیون رفع کلیه‌ی اشکال تبعیض علیه زنان به دادگاه بکشاند، جریان دارد. این‌طور می‌شود که علیه عادی‌سازی روابط و سوء‌استفاده‌های طالبان مخالفت کرد. این اقدام باید فورا صورت بگیرد.

راه‌برد دیگری که بسیاری از مدافعان برجسته‌ی حقوق زنان افغان آن را تایید کرده‌اند، تلاش برای تبدیل آپارتاید جنسیتی به عنوان یک جنایت بر اساس قوانین بین‌المللی است. زنان ایرانی نیز از این تلاش حمایت می‌کنند، از جمله نرگس محمدی، مدافع حقوق زنان ایرانی که امسال برنده‌ی جایزه‌ی نوبل شد و آن را از درون زندان که به دلیل فعالیت‌های خود در آن‌جا اسیر است، به‌دست آورد.

در حال حاضر با افزودن مسوده‌ی معاهده‌ی جنایات علیه بشریت که توسط سازمان ملل در حال بررسی است، فرصت منحصر به فردی وجود دارد. من فکر می کنم که ما در ۸ مارچ چیزهای زیادی در مورد آن تلاش خواهیم شنید. دو مورد دیگر که در راه است و مهم است، دو گزارش است که به زودی به شورای حقوق بشر سازمان ملل ارایه خواهد شد.

در ماه جون ۲۰۲۴، گزارشگر ویژه‌ی حقوق بشر در افغانستان، ریچارد بنت، گزارشی را در مورد«پدیده‌ی سیستم نهادینه شده‌ی تبعیض، جداسازی، بی‌احترامی به کرامت انسانی و طرد زنان و دختران» به شورا ارایه خواهد کرد. اصرار بر یافته‌ها و توصیه‌های قوی در این گزارش و اجرای کامل آن توصیه‌ها بسیار مهم خواهد بود. گزارش دوم در سپتامبر ۲۰۲۴ ارایه خواهد شد. این یک گزارش از کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل است که باید شامل«فهرستی از گزینه‌ها و فرآیندهای پاسخ‌گویی در مورد نقض حقوق بشر در افغانستان» باشد.

در حال حاضر تقریباً هیچ پاسخ‌گویی برای نقض حقوق بشر در افغانستان وجود ندارد. این گزارش باید -امیدوارم- از خواسته‌ای که فعالان برای سال‌ها برای میکانیزیم جدید سازمان ملل متحد با دستور و منابع برای جمع‌آوری شواهد در مورد همه‌ی نقض‌های حقوقی که در افغانستان اتفاق می‌افتد، از جمله علیه زنان و دختران، و ارایه‌ی پاسخ‌گویی، حمایت کند.

رسانه‌ی رخشانه: آیا شما هم مثل زنان افغانستان نگران هستید که جامعه‌‌ی جهانی در حال عادی‌سازی روابط خود با طالبان هستند. بدون توجه به وضعیت زنان در افغانستان؟

هیدر بار: کاملا. من فکر می‌کنم که ]عادی‌سازی روابط با طالبان[ قبلاً به میزان بسیار نگران‌کننده‌ای اتفاق افتاده است. ما کشورهای منطقه را می‌بینیم که تقریباً به طور کامل روابط خود را عادی کرده‌اند و کشورهای دورتر که به طور فزاینده‌ای از این روند پیروی می‌کنند، زیرا می‌ترسند که نفوذ خود را از دست بدهند. متاسفانه این یک روش بی‌رحمانه است که سایر منافع ملی به‌طور مداوم بر حقوق زنان غلبه می‌کنند.

رسانه‌ی رخشانه: اگر بر فرض، این اتفاق بیافتد- روابط کشورها با طالبان عادی شود- چه سرنوشتی در انتظار زنان افغانستان است؟

هیدر بار: هر گامی مثل استقبال طالبان بر روی فرش قرمز، فرستادن سفیر جدید و ملاقات طالبان با چهره‌های خندان خارجی‌ها، برداشته می‌شود، این پیام را به طالبان می‌فرستد که کاری که آن‌ها با زنان و دختران انجام می‌دهند، خوب است و می‌توانند با خیال راحت ادامه بدهند. می‌توانید ببینید که حالا چقدر جسور هستند. آن‌ها جسور شده‌اند، زیرا تقریباً به هر چیزی که می‌خواهند، می‌رسند. دولت‌های خارجی و سازمان ملل تقریباً هر آنچه را که می‌خواهند، به آن‌ها می‌دهند و این شرم‌آور است.

رسانه‌ی رخشانه: اگر جامعه‌ی جهانی آپارتاید جنسیتی را در افغانستان به رسمیت بشناسد، فکر می‌کنید که یک گام مثبت در راستای تامین حقوق زنان در جهان برداشته می‌شود؟

هیدر بار: یک واکنش بین‌المللی قوی‌تر به بحران حقوق زنان در افغانستان پیشرفت مهمی برای حقوق زنان در سطح جهان خواهد بود. اگر یک معاهده‌ی جدید جنایات علیه بشریت تصویب شود که حمایت از زنان و دختران را تقویت کند، پیامی قوی در سطح جهانی ارسال خواهد کرد و نشان‌دهنده‌ی یک اعتراض و مخالفت واقعاً مهم در برابر فشارهایی است که علیه حقوق زنان در سطح جهانی شاهد آن هستیم.

رسانه‌ی رخشانه: چرا فکر می‌کنید، به‌رغم شواهد روشن، هنوز جامعه‌‌ی جهانی، به‌ویژه سازمان ملل متحد موضوع آپارتاید جنسیتی را تحت حاکمیت طالبان به رسمیت نشناخته و در این زمینه تعلل وجود دارد؟

هیدر بار: بیش‌تر رهبران سیاسی جهان مرد هستند. بسیاری از کشورهای قدرتمند شکست نظامی تحقیرآمیزی در افغانستان داشتند و مایل اند تا این اتفاق را فراموش کنند. بحران‌های دیگر توجه جهان را به خود جلب کرده است – اوکراین، غزه و غیره. افغانستان احساس می‌شود که فراموش شده است؛ اما برخی از کشورها وجود دارند که به طرح موضوع حقوق زنان در افغانستان ادامه می‌دهند – من صدا بلند کردن فرانسه در شورای امنیت و جاهای دیگر در ماه‌های اخیر را تحسین می‌کنم.

رسانه‌ی رخشانه: به عنوان آخرین بحث، پیام شما به زنان افغانستان به مناسبت هشت مارچ چیست؟ در وضعیتی که زنان در افغانستان تاریک‌ترین عصر زندگی خود را پشت سر می‌گذارند.

هیدر بار: می‌خواهم به زنان و دختران افغان بگویم که می‌دانم آن‌ها قوی و شجاع هستند و همه می‌بینند که هرگز از داخواهی در مورد حقوق خود دست نمی‌کشند. بدرفتاری‌های طالبان نمی‌تواند تا ابد ادامه یابد. این بدرفتاری‌ها پایان می‌یابند و زنان و دختران در نهایت یک جامعه‌ی عادلانه و برابر را در افغانستان رهبری خواهند کرد.