رها آزاد
این گزارش که جزئیات ناراحت کنندهای دارد، سرنوشت کریمه*جوان ۱۸ ساله «ترنسجندر» را روایت میکند که با اذیت و آزارهای شدید روحی، جسمی و حتا آزارهای جنسی مواجه شده است.
«اوایل زمستان بود دو سال پیش، بسیار خفه معلوم میشد، از بیرون آمد و به مه گفت یک طالب لتش کرده و برش گفته دیگه چادر نزنی (نپوشی) و ناخنهایته هم رنگ نکنی که گناه داره از خدا بترس و آدموار زندگی کن.» این را یکی از بستگان نزدیک به این قربانی خشونت میگوید.
بار اول که کریمه را دیدم، در بهار سال ۱۴۰۲ و یک مراسم عروسی بود. کریمه دستهایش با حنا نقش شده بود و چندین انگشتر نقره در انگشتهایش انداخته بود. ناخنهایش را رنگ سرخ زده و چادری سبز رنگی بر سر داشت. از من پرسید که فیضآباد چگونه جایی است، روان و بینقص صحبت میکرد. فقط لباس مردانهای که پوشیده بود، او را متفاوت در میان زنان نشان میداد.
اما حالا سه سال بعد وقتی سراغ کریمه را از یکی از همسایههایش گرفتم، تصویر متفاوتی از او داد. برای اینکه بدانم در این مدت چه بر سر کریمه آمده است، سراغ بستگان و همسایههایش رفتم.
رسانهی رخشانه موفق نشد با خود کریمه گفتوگو کند. او حالت روانی عادی خود را تقریبا از دست داده است. نزدیکان او میگویند، کریمه خود را زن احساس میکند، در حالیکه در بدن یک مرد زندگی میکند. او به پوشیدن لباسهای زنانه، آرایش کردن و نشستن در جمع زنان علاقه دارد. به گفته نزدیکانش لحن صدا و رفتارهایش نیز «زنانه» است.
با اینحال از نظر فیزیکی، نشانههای بلوغ مردانه در چهرهاش دیده میشود.
از توصیفها به نظر میرسد کریمه یک ترنس زن است، فردی است که اگرچه کالبد بدن او در جنسیت مردانه دیده می شود، اما احساسات زنانه دارد. این هویت در بسیاری جوامع به رسمیت شناخته شده است. اما در جوامع سنتی مثل افغانستان داشتن چنین هویتی اغلب با خشونت، قضاوت، خطر و حتا نوعی گناه است.
کریمه ساکن یک منطقه دور دست در شمال افغانستان است. محل دقیق زندگیاش به خاطر مصونیت او در این گزارش ذکر نمیشود.
کریمه عضو یک خانواده ۸ نفری است. یکی از بستگان کریمه گفته است، او پس از مرگ مادرش و بهدلیل هویت جنسیتیاش، از سوی برادرانش از خانه طرد شده است.
کریمه هیچ زمانی به مکتب نرفته است و اکنون نیز تنها زندگی میکند.
پروین* ۲۴ ساله از بستگان نزدیک کریمه گفته است: «یگان شب خانه[ما] میآید، یک یا دو شب میمانه و باز میره. گاهی خانه همسایه است، گاهی خانه یک خویش و قوم دیگر. بعد از مرگ مادرش، برادرهایش باهم جور نیامدن و بیچاره را، با وجود لتوکوب زیاد، آخر از خانه کشیدن. حالا د کوچهها و خانههای مردم سرگردان است.»
پروین با نگرانی میگوید، در بیرون از خانه تقریبا همه کریمه را آزار میدهد: «قبلن بسیار باهوش بود، اما حالا چون زیاد تحت فشار بوده و لتوکوب شده، در وضعیت روانی خوب نیست. کمتر با کسی گپ میزنه.»
حتا پیش از طالبان، تراجنسیتیها در افغانستان زندگی دشواری داشتند و بسیاری از آنان در انزوا زندگی میکردند.
کریمه پدرش را زمانی که ۱۲ سال داشته از دست داده و سه سال پیش نیز مادرش را بر اثر بیماری سرطان از دست داده است. او کوچکترین عضو خانوادهی هشت نفرهشان بود.
غلام*، ۲۳ ساله و یکی از همسایههایی که گاهی کریمه به خانهاش میرود، گفته است: «اولها بسیار آزارش میدادند. حالا هم هر کس هر چیزی برش میگه، اما چون کمی به لحاظ روانی مشکل پیدا کرده و با کسی گپ نمیزنه، کمتر آزارش میتن.»
او میافزاید که بهدلیل پوشیدن لباسهای زنانه و آرایش، مردان بارها او را مورد آزار قرار دادهاند: «گویا شوخی میکردند، اما در واقع اذیتش میکردند.»
غلام یک مورد را چنین روایت میکند: «زمستان سال ۱۴۰۱ بود. یک شام، همگی سر کوچه بودیم همرای بچهها، کریمه از طرف کوچه پایین میآمد و سه مرد که در حدود ۳۰ یا ۳۲ سال سن داشتند پشت سرش بودند. وقتی نزدیک شدند، دیدیم که به شوخی هر چیزی برش میگن. کریمه تیزتر راه میرفت که به خانه برسد، اما یکی از امو مردها از پشت گرفتش، به سینههایش دست زد و گفت، ببینم، آرایش که میکنی، سینه هم داری یا نه. کریمه خوده پس کشید و گریهکنان رفت خانه، اما دیگران میخندیدند. همیشه هم برش… زنانه میگن.»
عموما مردم این قربانی خشونت را با نام مردانه صدا میزنند.
در بسیاری از کشورها، افرادی که هویت جنسیتی متفاوت از بدن خود دارند، بهعنوان «اقلیتهای جنسیتی» شناخته میشوند و حقوق و مصونیت برابر اجتماعی دارند.
اما سازمانهای حقوق بشری بینالمللی بارها هشدار دادهاند که این افراد در جوامع محافظهکار و سنتی با خطر بالای خشونت، طرد اجتماعی و آزار جنسی روبهرو هستند.
و این در حالی است که پس از تحولات سیاسی در افغانستان و بازگشت طالبان، فضای زندگی برای این افراد سختتر گشته است.
در ماههای اول حاکمیت طالبان، دیدهبان حقوق بشر گزارش داد که زندگی و امنیت دگرباشان جنسی پس از آمدن طالبان به شدت زیر خطر است.
این سازمان در گزارش ۴۳ صفحهای که در آن با ۶۰ دگرباش در داخل و خارج از افغانستان مصاحبه کرده، حملات و تهدیداتی را که همجنسگرایان، دوجنسگرایان و ترنسجندرها (LGBT) از زمان آمدن طالبان با آن مواجهاند را مستند کرده است.
حتا دو تن از افرادی که در این گزارش با آنها صحبت شده بود، گفتهاند که از سوی افراد طالبان مورد تجاوز قرار گرفته اند.
سایره*، ۲۱ ساله و از نزدیکان کریمه که از کودکی با او بزرگ شده، میگوید: «سال اولی که طالبان آمدند، او لباسهای زنانه میپوشید. حالا دیگر نمیپوشد، فقط یک چادر دور سرش میزنه، زیورآلات میپوشه و گاهی ناخنهایش را رنگ میکنه.»
او نیز از یک رویداد دیگر که کریمه تجربه کرده چنین یاد میکند: «ماه عقرب همان سال اول طالبها، دو مجاهد کریمه را بهخاطر پوشیدن لباس زنانه لتوکوب کردند. انگشتش برآمده بود، سر و صورتش پر از خون شده بود. لباسهایش را کشیدند و به زور برش لباس مردانه پوشاندند. حتی تهدیدش کردند که اگر دوباره لباس زنانه بپوشی، خونت به گردن ماست.» کنایه از این که او را خواهند کشت.
به گفته سایره، این فشارها باعث شد خانوادهاش نیز او را بیشتر تحت فشار قرار دهد: «هر کس میآمد به برادرهایش میگفت که کارهایش گناه است. آخرش هم از خانه بیرونش کردند.»
سایره در مورد آزارهای اجتماعی که کریمه میبیند، گفته است: «بهار سال گذشته، یک عروسی در همین قریهمان بود. شب خینه چند مرد ازش خواسته بودند برقصد. وقتی نرقصید، گویا به شوخی دست و پایش را محکم گرفتند. یکی از آنها نصوار در دهنش تف کرد و بعد همه خندیدند. همان شب آمد خانه ما، هیچ گپ نزد، اما معلوم بود که خیلی تأثیر بد کرده بود سرش.»
در نبود حمایت خانواده و در میان جامعهای که تفاوت را نمیپذیرد، زندگی کریمه هر روز محدودتر و سختتر خواهد شد. او از خانه طرد شده، در کوچهها با تحقیر و آزار روبهرو است و در فضایی زندگی میکند که بهجای امنیت، ترس را تجربه میکند.
راضیه سینا* از فعالان حقوق بشر و استاد دانشگاه میگوید: «افراد دارای هویت جنسیتی متفاوت در چنین جوامعی با خطرات جدی خشونت و محرومیت و محدودیت روبهرو هستند.»
این فعال حقوقبشر با نگرانی گفته است، حاکمیت طالبان در افغانستان باعث افزایش فشار بر اقلیتهای جنسیتی، مذهبی و قومی شده است و فضای عمومی را برای این گروهها محدودتر و ناامنتر ساخته است.
به گفتهی او در چنین شرایطی نهتنها حمایتهای قانونی و اجتماعی کاهش یافته، بلکه ترس از آزار و برخوردهای خشونتآمیز نیز بیشتر شده است.
سازمان ملل در تازهترین موضع خود گفته است، بحران حقوق بشر در افغانستان ادامه دارد.
یادداشت: نامهای با این علامت * به خاطر مصونیت آنها مستعار آمده است.
