«نه میشد زنگ زد، نه پیامی فرستاد و نه خبری گرفت. در همان لحظه، خاطرهی تلخ ۱۵ اگست دوباره برایم زنده شد؛ انگار یکبار دیگر شهر سقوط کرده باشد.»
این روایت، بخشی از چشمدیدهای تعدادی از خبرنگاران رسانهی رخشانه، از دو روز قطع انترنت در افغانستان است.
هانیه فروتن، فردای شب (۷ میزان) که طالبان به طور کامل انترنت را در افغانستان قطع کردند، مجبور شد برای خبرگرفتن از دوستش که کارمند یک شفاخانه در غرب کابل است از خانه بیرون شود.
او در مورد چشمدید خودش از وضعیت شهر نوشته است: «با دلهره، راه افتادم. در مسیر، چیزی که در شهر زیاد دیده میشد، حضور نیروهای امر به معروف طالبان بود. هر بار که از کنارشان رد میشدم، از شدت اضطراب نفس در سینهام حبس میشد. ذهنم پر بود از فکر اینکه اگر دوباره دختران را بازداشت کنند، چگونه خانوادههایشان با آنها تماس بگیرند؟»
قطع کامل انترنت، باعث اختلال گسترده در خدمات شبکههای مخابراتی نیز شده بود.
هانیه شاهد بوده همزمان با قطعی انترنت، طالبان دستکم چندین دختر را از غرب کابل بازداشت و با خود بردهاند: «نگاهم به دختری افتاد که میدوید و جنگجویان مسلح پشت سرش. یکی از جنگجوها فریاد میزد، ایستاد شو، ایستاد شو که فیر میکنم.»
این اتفاق در نخستین روز قطعی اینترنت (۸ میزان) و در بازار افشار کابل رخ داد. آن روز بیش از پنج دختر جوان را در یک موتر نوع تونس به رنگ سفید انداخته بودند و چند مرد با چپن سفید که مربوط به نهاد امر به معروف طالبان بودند، در اطراف پرسه میزدند تا دختران بیشتری را جمعآوری کنند.
هانیه به نقل از شاهدان عینی میگوید که در آن روز شش یا هفت دختر نوجوان، بین پانزده تا بیست ساله، بازداشت شدند و کسی چیزی از سرنوشتشان نمیدانست.
در روز دوم قطعی انترنت نیز به گفتهی خانم فروتن، محتسبین امر به معروف طالبان، بشکل گسترده در سطح شهر حضور داشتند: «یکی از شاهدان عینی که در همان نزدیکی دستفروشی داشت، گفت شماری از دختران را از این منطقه بازداشت و با خود بردهاند. او با اطمینان گفت، دو تا دختر را خودم دیدم که پولیس زن با زور داخل تونس انداخت. هیچ کدام بیحجاب نبودن و لباس سیاه به تن داشتن.»
بازار غرب کابل که معمولاً مزدحم است، آن روز در سکوت سنگین و ترس فرو رفته بود. هانیه گفته است: «حتی شفاخانه هم دیگر به شلوغی روزهای قبل نبود. تنها بیماران اضطراری را با تکسیهای شهری به شفاخانه منتقل میکردند.»
او گفته است، فعالیت شفاخانه نیز دچار اختلال شده بود. یکی از پرستاران به هانیه گفته بود: «پروندهها و نتایج آزمایشها همه در سیستم آنلاین ذخیره است؛ بدون انترنت، ما نیمهفلج شدهایم».
برای هانیه فروتن نیز دو روز خاموشی کامل افغانستان و قطع انترنت تاثیرات عمیقی داشت: «برای من و برای بسیاری از شهروندان، فقط خاموشی یک شبکه نبود؛ دو روز ایستادن در برابر سایهای سنگین بود که هم زندگی را فلج کرد و هم امیدهای بسیاری را متزلزلتر.»
عمران علی، یک خبرنگار دیگر از کابل در مورد چشم دید خود گفت: «وقتی در جادههای کابل قدم میزدی گویا همه به نحوی درگیر یک هیولا شدهاند؛ پر اضطراب و ترس، همه از یک سرنوشت نامعلوم که گویا ما به تعداد چهل میلیون آدم همانند گوسفندان در بازار مواشی هستیم و هیچ تسلطی بر سرنوشت خویش نداریم.»
آقای علی میگوید که وقتی انترنت و تماس خطی نبود، بازار پروپاگندا هم گرم بود.
مژده محمدی، خبرنگار رسانهی رخشانه در هرات گفت که از حوالی ساعت سه بعد از ظهر روز دوشنبه، انترنت هرات دچار اختلال شد و ساعت پنج عصر کاملا انترنت قطع شد.
او گفته است: «کارمندان ادارات در وظیفه خودشان نبودند و نیروهای طالبان به مراجعین که برای طی مراحل اسناد و دوسیههای خودشان بهویژه برای طیمراحل دوسیه تذکرههای خودشان به اداره تذکرههای الکترونیک رفته بودند، برایشان از سوی نیروهای طالبان گفته میشد که همه به خانههایشان بازگردند. مردمی که در این تجمع حضور داشتند، میگفتند که افغانستان به خاک به عقب برگشته است.»
خانم محمدی میگوید که او روز دوم قطع انترنت به نمایشگاه هفته جهانگردی در قلعه اختیارالدین رفته بود.
او گفت: «نمایشگاه در دو بخش زنانه و مردانه برگزار شده بود، تجمع زنان برای بازدید از این نمایشگاه خوب بود، شاید بهدلیل قطع بودن انترنت حضور زنان نسبت به نمایشگاههای قبلی بیشتر بود و زنان از این فرصت برای بازدید از نمایشگاه و وقت گذرانی استفاده کرده بودند.»
زیبا بلخی، دیگر خبرنگار ما در شمال افغانستان نیز میگوید که با قطع شدن انترنت، همه مردم به خصوص زنان و دختران نگران کار و آموزششان به صورت آنلاین بودند.
او گفت: «در موتر، جاده هر جای که مینشستی مردم از نگرانی خود میگفتند و اینکه بخاطر تشویش زیاد سلامتی خود را از دست داده بودند. اکثریت فشارهای خون بالا و پایین را تجربه کرده بودند، چون فعلا در افغانستان شرایط قسمی است که اکثریت مردم فقط نان روزانه خود را پیدا میکنند و هیچ پساندازی بخاطر روزهای سخت ندارند.»
خانم بلخی روایت میکند که زن همسایهشان، که از پیش مبتلا به بیماری قلبی بود، با شنیدن خبر قطعی انترنت و این تصور که راه ارتباط با دخترش برای همیشه بسته شده، چنان تحت فشار روانی قرار گرفت که دچار حملهی قلبی شد و خانوادهاش او را به شفاخانه بردند.
روند قطع انترنت در افغانستان از اوایل ماه سپتامبر به دستور رهبر طالبان آغاز شد و طالبان دلیل این محدودیت را، «جلوگیری از فساد اخلاقی» خواندهاند.
قطع سراسری انترنت و مسدود ساختن شبکههای مخابراتی با واکنشهایی نیز همراه بود، به طور مثال، یوناما یا دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان، در بیانیهای در (سهشنبه، ۸ میزان) گفته بود که قطع انترنت، افغانستان را «تقریباً بهطور کامل از جهان خارج جدا کرده است.»
یا نگرانی مرکز آزادی بیان که گفته بود، طالبان با قطع انترنت، افغانستان را در جهان منزوی کرده است و قطعی انترنت «یکی از شدیدترین اقدامات سرکوبگرانه از زمان بازگشت طالبان به قدرت» بوده است.
یادداشت: اسمهای خبرنگاران رسانهی رخشانه به دلیل حفظ امنیت آنان، مستعار انتخاب شده است.
