تمنا تابان
ماهرخ ۵۴ ساله بیشتر از یک ماه در برنامه داوطلبانه سرککاری، بیل به دست گرفت و دوشادوش مردان کار کرد. مثل ماهرخ زنان زیادی به این کار همت گذاشتند. ماهرخ میگوید: «ما میفامیم که اگر این سرک جور شوه نه تنها ما راحت میشیم، بلکه نسل اندر نسل مردم ما راحت میشه، پس این خود برای ما انگیزه و امید میدهد.»
حدود هفت ماه قبل، ساکنان مرزی سه ولایت دایکندی، ارزگان و غزنی، ساخت یک سرک را روی دست گرفتند. این سرک، دو ولایت دایکندی_غزنی را به هم متصل میکند و از مسیری که معروف به چوچان و شاکور است میگذرد که نزدیکترین مسیر رسیدن مردم دایکندی و ارزگان و نقاط مرزی ولایت غزنی به کابل و شهرغزنی است.
این برنامه سرکسازی توسط مردم راهاندازی شده که کار آن را ساکنان محلی به طور رضاکارانه پیش میبرند و هزینههای جانبی آن هم توسط خیرین مردمی تمویل میشود.
براساس معلومات منابع محلی، طول مسیری که نیاز به کار دارد حدود ۲۰ کیلومتر است. تا کنون نزدیک به سه میلیون افغانی هزینه برداشته و در طول شش ماه ۳۰۰ نفر روی آن کار کردهاند که ۱۰۰ تن آن زنان بودهاند.
ماهرخ در مورد انگیزهاش از پیوستن به این کار میگوید: «فعلا راه ما تا کابل و بامیان بسیار دور و دراز است، در زمستانها راه ما زیادتر بند میشه و باز کردنش از توان ما نیست، ما هر بار که می خواهیم به کابل برویم از ۲۴ ساعت پیشتر به مقصد نمیرسیم، از طرفی ده زمستان رفتن به کابل و بامیان برای ما قیامت است و هر لحظه امکان تلف شدن و مرگ وجود داره.»
مردم قرار است مسیر سه کوتل یا گردنه کوهستانی دشوارگذر را آسان کنند. آنها موفق شدهاند کار دو گردنه کوهستانی معروف به «شاکور» و «پیش غار» را تمام کنند و تنها یک گردنه دیگر به نام « چوچان» باقی مانده است.
این اقدام مردم در شبکههای اجتماعی در افغانستان تحسین برانگیز شده است. در تصاویری که از آن به نشر رسیده، در کنار مردان حضور زنان هم پر رنگ است.
در تصاویری که در شبکههای اجتماعی به نشر رسیده، در کنار این که زنان بیل به دست گرفته و در حال کار هستند، یک تازه عروس نیز حلقهی ازدواج خود را اهدا میکند تا برای کارگران دستکش کار گرفته شود.
به گفتهی ماهرخ آنان با دستان یخزده، لبهای خشکیده و لباسهای خاکآلود؛ اما دلهای گردم و دستان زمُخت تلاش میکنند تا نسلهای آیندهی خود را از این محرومیت همیشگی رها کند.
کاریکه به گفته مردم باید مدتها قبل دولتهای بر سرکار در افغانستان میکردند.
مناطق مرکزی افغانستان به دلیل راههای کوهستانی، زمستانهای سرد و کمبود امکانات به زندان طبیعت معروف است. اما از نظر ساکنان محلی، آنها بیشتر از این که زندانی طبیعت باشند، قربانی تبعیض هستند.
مردمانی که این کارزار سرکسازی را به راه انداختهاند، در دورترین و محرومترین مناطق دایکندی و ارزگان زندگی میکنند، جاییکه محرومیت به معنای واقعی کلمه تبلور پیدا میکند.
محمدحسین توحیدی، باشنده روستای «چوچان» از مربوطات ولسوالی شهرستان ولایت دایکندی از پیشگامان این کارزار میگوید: «مردم ما مردم بسیار محروم و بیبضاعت هستند و زراعت و مالداری هم در مناطق ما رونق چندانی ندارد، زیرا مناطق ما بسیار سردسیر است و زراعت کفاف روزگار مردم ما را نمیدهد.»
او گفته است، قبلا زندگی مردم متکی به مهاجرت برای کار در کشورهای ایران و پاکستان بود که سیاست اخراج جمعی مهاجران از این دو کشور این دروازه را هم تقریبا به روی مردم بسته است.
او گفته است: «فقر، بیکاری و بیچارگی مردم در این مناطق به حدی است که حدود ۸۰ تا ۹۰ فیصد مردم توان تامین خرج و مخارج عادی زندگی خانوادهی خود را ندارند.»
این بزرگ محلی گفته است، مردم حدود ۸ ماه قبل، کار عملی این سرک را از ساحهی مرزی مشترک ولایت غزنی، ارزگان و دایکندی در «خواجه نیکپای» کلید زدند و تا کنون ۸۰ درصد کار این کارزار تمام شده است: «اکنون کار ساخت این مسیر به کوتل چوچان رسیده است. کوتل چوچان یک مسیر بسیار صعبالعبور است و کار آن با امکانات اولیه مثل بیل، کلنگ و جَبَل که در دسترس مردم است امکان ندارد، ساخت این مسیر نیاز به ماشینری امروزی مانند اسکواتور و لودر دارد، حالا ما حیران ماندهایم که این کار را چگونه پیش ببریم.»
از نظر مردم، اگر گردنه کوهستانی چوچان کار نشود این پروژه مانند تن بدون سر میماند. مزیت مسیر جدید این است که با به سرانجام رسیدن آن، مردم در زمستانها برفگیر نمیشوند.
زینت [نام مستعار] ۲۵ ساله، از زنان دیگری است که سهم زیادی در کار عملی این کارزار سرکسازی گرفته است. با این که کار فیزیکی برای او هرگز راحت نیست، اما او همهی سختیها را به این امید به جان خریده است: «فکر کو اگر همی سرک ساخته شوه راه ما از ۲۴ ساعت به ۱۰ ساعت کم میشه. یعنی اگر قبلا در ۲۴ ساعت کابل میرسیدیم حالا در ظرف ۱۰ ساعت به شهر غزنی و کابل میرسیم و چه نعمتی بزرگتر ازین برای ما. ماییکه سالها رنج دورافتاده بودن ره تحمل کردهایم.»
در دستکم چهار سال گذشته، ساختوسازهای زیادی مثل بند آب، مکتب و حتا ساختمان درمانگاه به کمک مردم در مناطق هزارهنشین عمدتا در مرکز افغانستان صورت گرفته است. از نظر بسیاری، یک دلیل عمدهاش نبود اراده بازسازی و ساختوساز توسط حکومتها بوده است.
تقی رحیمی، ۵۲ ساله یکی از بزرگان منطقهی چوچان که او هم در بخش هماهنگی و بسیجسازی مردم برای ساخت این سرک فعال است میگوید، گردنه کوهستانی «چوچان» به طول حدود ۵ کیلومتر گام آخر است. «کوتل چوچان صرف به خاطر در دسترس قرار نداشتن وسایل کار مثل اسکواتور و لودر متوقف است، هر زمان که این وسایل در دسترس ما مردم قرار بگیرد کار سرک این کوتل هم آغاز میشه.»
آقای رحیمی در مورد سهمگیری زنان در این کارزار میگوید، نقش آنها بیشتر از مردان بوده است. «زنان منطقه در پهلوی اینکه برای کارگران غذا و چای آماده کردهاند، نصف روز دوشادوش مردان منطقه بیل و کلنگ به دست گرفته و کار کردهاند.»
کار این سرک در حال حاضر به دلیل رسیدن زمستان متوقف شده است. امسال مردم همچنان مجبورند با سختیهای گذشته مبارزه کنند. اما امیدوار به این هستند که امسال، آخرین سال باشد.
با هرکدام از ساکنان محلی که صحبت شود، نگاهشان به دستان مهربان کسانیاند که میتوانند از نظر مالی این کارزار را کمک کنند.
براساس برآورد مردم، به پایان رساندن این پروژه سرکسازی به حدود پنج ملیون افغانی دیگر ضرورت دارد.
آقای رحیمی که اکنون در کهنسالی قرار دارد و با همین سن بیل به دست میگیرد و میگوید: «اگر بتوانیم کار این سرک را با کمک مردم و افراد خیر تکمیل کنیم، از این دنیا آرمان به دل نمیروم.»
