غزال محمدی
شماری از دختران و زنان معترض در ولایت قندهار با تجلیل از شب یلدا، علیه سیاستهای حکومت طالبان به رهبری ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه، اعتراض کردند.
گروه ده نفری از دختران قندهاری، یکشنبه شب (۳۰ قوس) در اولین شب زمستان، با شعار «آموزش حق آنها است»، علیه سیاستهای طالبان صدا بلند کردهاند.
هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان پس از حاکمیت دوبارهی این گروه ولایت قندهار را برای بود و باش برگزید و تاکنون دهها فرمان محدود کننده علیه زنان از آن ولایت صادر کرده است.
این دختران با تجلیل از شب یلدا که طولانیترین شب سال است، تاکید کردند که هیچ سیاهی تا ابد باقی نمیماند و آنها در شب یلدا، آرزوی پایان حاکمیت طالبان در افغانستان را دارند.
دختران معترض «جنبش آینده نوین زنان»، در بیانیهشان تاکید کردند: «درازای این شب، بازتاب رنجها و چالشهایی است که بهویژه بر زنان و دختران این سرزمین تحمیل شده، اما همانگونه که یلدا به سپیده میانجامد، این تاریکی نیز ماندگار نخواهد بود.»
«تحصیل حق ماست نه امتیاز»، «زن بیسواد جامعه بیفردا» و «ممنوعیت آموزش نابودی آینده»، شعارهای دیگر این گروه از زنان معترض بود که علیه محدودیتهای گروه طالبان سر دادند.
نسیمه یکتا (اسم مستعار) زن جوان ۲۹ ساله، که میزبان این برنامه بود، گفت که امسال اولین بار است که او همراه با دیگر زنان شب یلدا را در قندهار تجلیل کردند.
او میگوید که مفهوم شب یلدا برایش نه تنها بٌعد فرهنگی بلکه مبارزهای برای جلوگیری از حذف از اجتماع است.
نسیمه گفت: «تنها بٌعد فرهنگیاش که مطرح نیست؛ شب یلدا برایم یک فرهنگ است، اما تجلیل ما بخاطر بٌعد اعتراضی بود که هیچ ستمگری نمیتواند فرهنگ و عنعنات ما را زیر پا کند. ما هستیم و صدای ما از صحنه حذف نمیشود. میباشیم، ادامه میدهیم و مبارزه میکنیم.»
نسیمه میافزاید: «همانگونه که شبی به درازی یلدا صبح سفید و روشن دارد، آینده زنان افغانستان نیز همینگونه خواهد بود و هدف ما از تجلیل هم همین مبارزه و اعتراض بود.»
تنها دغدغهی نسیمه و دوستانش هنگام برگزاری برنامههای اعتراضی علیه طالبان، محفوظ ماندن هویت زنان معترض است.
نسیمه میگوید: «در کل ده تن دور هم جمع شده بودیم، یک تن فیلم و عکس گرفت، چهار نفر بخاطر شرایط امنیتی پشت صحنه بودن و پنج نفر مقابل کمره. ما خیلی احتیاط میکنیم، مثلا برای شناسایی نشدن چهره ماسک میپوشیم.»
نسیمه در صحبت با رسانهی رخشانه شرایط زندگی زنان در این ولایت را دشوار توصیف کرده و گفت: «خیلی دشوار است و حتا متفاوت با سایر ولایات. زنان قندهار واقعا با مشکلات جدی روبهرو هستند؛ یک نمونه مادر خودم که استاد است و متاسفانه چشمهایشان ضعیف است، بدون برقع یا همان چادری در مکتب اجازه نمیدهند.»
جنبش آینده نوین زنان افغانستان دو سال پیش از سوی جمعی از دختران قندهاری شکل گرفته است.
نسیمه که یکی از این زنان معترض است، میگوید که او نمیداند آیا برنامههای اعتراضی این زنان منجر به نتیجهی مثبت خواهد شد یا خیر، اما او علیه سکوت و سرکوب مبارزه میکند.
نسیمه گفت: «دقیق نمیدانم که آیا اعتراض نتیجه میدهد یا خیر- اما برایم فرق نمیکند چی صدایمان برسد چی نرسد، فقط میدانم که هدف اینها خفه کردن صدای زن و گم کردن زن از جامعه و… است و اصلا موفق نمیشوند، زنها گم نمیشوند و فرهنگمان کمرنگ نمیشود.»
در کنار نسیمه، زنانی از داخل کشور و زنان مهاجر اهل افغانستان در ایران و پاکستان نیز بهمناسبت شب یلدا گردهمایی برپا کردند و باهم شعر خواندند و داستانهایشان را در مورد مبارزه علیه طالبان، شریک ساختند.
لطیفه، ۳۴ ساله و عضو شبکه مشارکت سیاسی زنان است که همراه با دختران معترض در مکان سربسته در شهر کابل از یلدا تجلیل کردند.
او میگوید این شب فرصتی برای اعتراض علیه سیاستهای زنستیزانهی طالبان است.
لطیفه میگوید: «هدف من از تجلیل این شب یادآوری دوران آزادی خودم، خانواده و دوستانم بود زیرا این آزادی حق ما بود، کار حق ما بود، تفریح حق ما بود، پیشرفت حق ما بود. میخواستم اعتراض کنم که حالا ما این زندگی را نداریم، آرزوهایمان به گور رفته و تنها نفس میکشیم.»
زینب رضایی ۲۳ ساله، یکی دیگر از اعضای شبکه مشارکت سیاسی زنان است که در برنامهی اعتراضی شب یلدا اشتراک کرد. زینب باور دارد که زنان و دختران با حضور و اشتراک در برنامههایی مثل تجلیل از شب یلدا، ثابت میکنند که هویت و صدای زنان حذفشدنی نیست.
او میگوید: «هر چند به تنهایی کافی نیست، اما تجلیل از شب یلدا در زنده نگهداشتن مساله زنان نقش مهمی دارد؛ برای تایید اینکه سکوت پاسخگو نیست و باید با تصمیم آگاهانه برای همصدایی زنان مبارزه کرد.»
صنم کبیری، زن معترض ساکن آلمان، در واکنش به دستور وزارت امر به معروف طالبان که دو سال قبل شب یلدا را «حرام و گناه» خوانده بود، میگوید شب یلدا نمادی از مبارزه زنان در برابر طالبان است، او این شب را به امید ختم حاکمیت طالبان در کشور تجلیل میکند.
خانم کبیری میگوید: «طالبان همه محدودیتهای شدید را وضع میکنند، تمام رسوم فرهنگیمان را حرام میدانند و حتا زنانمان را حذف میکنند. پس این شب را گرامی میداریم.»
فریده محب، عضو جنبش فانوس آزادی زنان افغانستان میگوید، در میان موج گسترده از محدودیتهای اعمالشده از سوی طالبان، تجلیل از شب یلدا به نمادی از مقاومت زنان مبدل شده است.
گفتنی است که در دوره نخست حاکمیت گروه طالبان در نیمه دوم دهه نود میلادی، تجلیل از مراسم فرهنگی مثل شب یلدا و نوروز کمرنگ شده بود، اما با سقوط طالبان و رویکار آمدن نظام جمهوریت در کشور در ۲۰۰۱ زنان همه ساله یلدا را تجلیل میکردند.
طالبان پس از بدستآوردن قدرت سیاسی در کشور، تجلیل از بعضی مناسبات فرهنگی از جمله شب یلدا و نوروز را ممنوع کرده است.
وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان به تاریخ ۳ جدی ۱۴۰۳، با نشر بیانیهای در پلتفرم ایکس اعلام کرد که شب یلدا «حرام و گناه» است و تجلیل از آن جایگاهی در دین اسلام ندارد.
