۱۵ اگست، پنجمین سالگرد سقوط افغانستان به دست طالبان است؛ پنج سالی که زندگی میلیونها دختر و زن را بهکلی دگرگون کرده است. با محروم شدن از تحصیل و کار، زنان اکنون عملاً در خانههای خود زندانیاند. طالبان از سال ۲۰۲۱ تاکنون حدود ۸۰ فرمان صادر کردهاند که بر زندگی دختران و زنان تاثیر گذاشته است. در ادامه تصویری اجمالی این فرامین را میخوانید.
- آموزش: دختران از تحصیل در مکاتب متوسطه یا دانشگاه منع شدهاند. حدود ۲٫۴ میلیون دختر از آموزش محروم شدهاند؛ محرومیتی که هم فرصتهای آنان و هم توسعه کشور را به شدت محدود میکند. طالبان در سال ۲۰۲۴ همچنین زنان را از آموزش طب، نرسینگ و قابله شدن منع کردند؛ حرفههایی که از آخرین مشاغل در دسترس آنان بود. در آستانهی پانزدهم آگست، پنجمین سال حاکمیت طالبان بر افغانستان، سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی سازمان ملل (یونسکو) گفته است که طی این مدت حدود ۲.۴ میلیون دختر در این کشور از آموزش محروم شدهاند.
- اشتغال: زنان تقریبا از همه مشاغل، از جمله از انجام وظیفه در سازمانهای بینالمللی بشردوستانه و نهادهای سازمان ملل متحد، منع شدهاند. تنها برای برخی مشاغل در آموزش ابتدایی و خدمات صحی استثناهایی بسیار محدود وجود دارد. پیش از تصرف قدرت به دست طالبان، زنان یک چهارم کارمندان دولت، نزدیک به ۱۳ درصد قضات و ۱۶ درصد دادستانها را تشکیل میدادند. زنان در بیشتر حرفهها فعال بودند و شمار فزایندهای نیز کسبوکار خود را اداره میکردند.
- زندگی عمومی و سیاسی: زنان از زندگی عمومی و تصمیمگیری کنار گذاشته شدهاند. پیش از سقوط، زنان بیش از یکچهارم کرسیهای پارلمان را در اختیار داشتند. طالبان همچنین سازمانهای جامعه مدنی را سرکوب کردهاند. بیشتر نمایندگان زن پیشین پارلمان، قضات زن، روزنامهنگاران زن و فعالان حقوق زنان تبعید یا مخفی شدهاند.
- آزادی رفتوآمد: زنان برای سفر، استفاده از حملونقل عمومی یا حتی مراجعه به مرکز صحی به همراهی یک مرد محرم نیاز دارند. آنان همچنین از رانندگی منع شدهاند. طالبان اخیراً اعلام کردهاند که زنان نباید بدون اجازه شوهر از خانه خارج شوند.
- فضاهای عمومی: ورود زنان به پارکها، از جمله پارکهایی که قبلا برای زنان اختصاص داده شده بود، باشگاههای ورزشی، حمامهای عمومی و دیگر مکانهای تفریحی ممنوع است. زنان همچنان نمیتوانند در فعالیتهای فرهنگی شرکت کنند. بخش زنان سازمان ملل متحد (UN Women) در آستانهی پنجمین سال حاکمیت طالبان بر کشور گفته است که نیمی از زنان بهدلیل محدودیتهای طالبان، تنها یک یا دو بار در ماه از خانه بیرون میروند.
- پوشش: زنان باید هنگام حضور در اماکن عمومی تمام بدن و صورت خود را بپوشانند. آنان اجازه ندارند حجاب زینتی بپوشند یا عطر استفاده کنند. پیش از به قدرت رسیدن طالبان، بسیاری از زنان جوان لباسهای غربی را همراه با روسری، میپوشیدند.
- نظارت پولیسی و مجازاتها: طالبان شلاقزدن در ملأعام و سنگسار را بهعنوان مجازات زنا دوباره برقرار کردهاند، هرچند روشن نیست که آیا تاکنون سنگساری اجرا شده است یا نه. هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، در عقرب ۱۴۰۱ به قضات دستور داد احکام «حد و قصاص» را اجرا کنند؛ احکامی که میتواند شامل قطع عضو و حتی سنگسار در ملأعام باشد. در همین حال، نیروهای امربهمعروف طالبان، زنان را به بهانههای واهی نقض مقررات پوشش و سایر قواعد بهطور مکرر آزار و اذیت کرده و بازداشت میکنند. گزارشهای زیادی درباره تجاوز و تعرض به زنان در زندانهای طالبان منتشر شدهاند. دفتر نمایندگی سیاسی سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در گزارشی گفته است که نیروهای امنیتی طالبان که به شکنجه و بدرفتاری با افراد متهم هستند، بدون پاسخگویی و بازداشت، مورد پیگرد این گروه قرار نگرفتهاند.
- دسترسی به عدالت: زنان هیچ راهکار قضایی برای اعتراض به محدودیتهای متعدد تحمیلشده بر خود ندارند. واحدهای ویژه پولیس و دادگاههایی که دولت پیشین برای رسیدگی به اختلافات خانوادگی و پروندههای خشونت خانگی و جنسی ایجاد کرده بود، منحل شدهاند. همه خانههای امن زنان تعطیل شدهاند. قوانین طالبان به شوهران اجازه میدهد همسران خود را لتوکوب کنند و عملاً مانع درخواست طلاق از سوی زنان میشود.
- رسانهها: در برخی ولایات پخش تصویر و صدای زنان ممنوع شده است. در ولایات دیگر، زنان باید در تلویزیون صورت خود را بپوشانند. آنان نمیتوانند در کنار مجریان مرد ظاهر شوند یا در استدیوهای مختلط خبری کار کنند. روزنامهنگاران زن برای دسترسی به اطلاعات با محدودیت مواجهاند. آنان از مصاحبه با مقامهای طالبان یا حضور در نشستهای خبری منع شدهاند. حضور زنان در برنامههای نمایشی تلویزیونی نیز ممنوع است.
- ورزش: زنان و دختران از ورزش و شرکت در رقابتها منع شدهاند. ورزشکاران زن کشور در تبعید رقابت میکنند. پیش از سقوط کشور بهدست طالبان، کلپهای ورزشی زنان در شهرهای بزرگتر محبوبیت فزایندهای یافته بود.
- ازدواج کودکان: ممنوعیت آموزش دختران و فقر فزاینده سبب میشود والدین بیشتری دختران خود را در سن پایین شوهر دهند. فرمانی که در ماه می منتشر شد، به خانوادهها اجازه میدهد که دخترانشان را در ۹ سالگی به ازدواج دهند. بر اساس دادههایی که یونیسف در سال ۲۰۲۳ منتشر کرد، حدود ۲۹ درصد دختران در افغانستان پیش از ۱۸ سالگی و نزدیک به ۱۰ درصد آنان پیش از ۱۵ سالگی ازدواج میکنند.
- مرگ و میر مادران و اطفال: افغانستان یکی از بالاترین نرخهای مرگومیر مادران را در جهان دارد و این پدیده رو به افزایش است. از عوامل مؤثر میتوان به نرخ بالای ازدواج کودکان و وخامت خدمات صحی اشاره کرد. ممنوعیت آموزش قابلگی خطرات مرگ و میر مادران و اطفال را تشدید کرده است.
- خدمات عمومی صحی: ممنوعیت آموزش دختران، روند تربیت و تأمین داکتران و کارمندان زن بخش صحت را متوقف نموده و پیامدهایی وخیم برای خدمات صحی زنان داشته است. مقرراتی که زنان را ملزم میکند برای مراجعه به مراکز صحی محرم همراه داشته باشند و کارکنان زن بخش صحی را نیز برای مراجعه به خانههای مریضان ملزم به همراهی محرم میکند. این ممنوعیتها و مقررات دسترسی به خدمات صحی را برای زنان بشدت محدود کرده است.
- آزادی بیان: روزنامهنگاران و فعالان حقوق زنان با خطر ارعاب، بازداشت خودسرانه، حبس و شکنجه روبهرو هستند. مرکز خبرنگاران افغانستان (AFJC) در آستانهی پنجمین سال حاکمیت طالبان بر کشور گفته است که طی این مدت، بیش از ۱۰۰ مورد نقض آزادی خبرنگاران و رسانهها را ثبت کرده که نشاندهنده ادامه روند سرکوب شدید آزادی رسانهها است. طالبان اعتراضهای زنان را سرکوب کردهاند که تازهترین مورد آن در هرات اتفاق افتاد.
- قانون «امر به معروف»: طالبان در سال ۲۰۲۴ اعلام کردند که زنان نباید در ملأعام متنی را با صدای بلند بخوانند، آهنگ بخوانند یا سخن بگویند. قوانین مربوط به «امر به معروف» این گروه حکم میکند که حتی نباید صدای آواز خواندن یا بلندخوانی زنان از داخل خانه شنیده شود، زیرا صدای آنان مایه وسوسه است. محدودیت سخن گفتن در بیرون از خانه اجرا نشده است.
- آرایشگاههای زنانه: طالبان آرایشگاههای زنانه را تعطیل کردهاند. این مکانها نهتنها فضاهای مهمی برای معاشرت زنان بودند، بلکه برای هزاران زن نیز اشتغال ایجاد میکردند.
- مراسم عروسی: زنان اجازه ندارند برای مراسم عروسی و نامزدی آرایش کنند، اکستنشن مو بگذارند یا عطر بزنند. موسیقی ممنوع است و مردم اجازه آواز خواندن یا رقصیدن ندارند. زوجها دیگر نمیتوانند حلقه ردوبدل کنند؛ رسمی که طالبان آن را سنتی مسیحی میدانند.
