آزاده تران
نهاد آموزشی «پل آموزش برای افغانستان» میگوید، در یک سال گذشته، دستکم هفت هزار دانشآموز دختر محروم از آموزش در افغانستان، برای به دست آوردن سند بینالمللی در آزمونهای این نهاد شرکت کردهاند.
نهاد پل آموزش برای افغانستان (Education Bridge For Afghanistan)، یک برنامه آموزشی آنلاین غیر انتفاعی و رایگان مستقر در بریتانیا است که حدود یک ماه پیش فعالیت رسمی آن یک ساله شد.
رییس این نهاد دکتر شکردخت جعفری است، مخترع و فیزیکدان شناخته شده که تاکنون چندین جایزه معتبر بینالمللی را به دست آورده است. او در سال ۱۳۹۸ توانست که دستگاه «دوزسنج» ثبت تششعات پرتو درمانی سرطان را در بریتانیا ثبت کند که دستآورد عظیمی در حوزه درمان سرطان بود.
خانم جعفری که اکنون بخشی از تمرکز خود را به آموزش کودکان، بویژه دختران محروم از آموزش در افغانستان گذاشته، به رسانهی رخشانه گفته است: «این نهاد با ایجاد سیستم ارزیابی آنلاین برای دختران محروم از مکتب در افغانستان، زمینهی بدست آوردن اسناد بینالمللی را فراهم کرده است و همچنین ایجاد این نهاد، مسیر برگشت از مرگ به زندگی واقعی برای دختران محروم از آموزش در افغانستان شده است.»
پس از اینکه گروه طالبان در آگست ۲۰۲۱ میلادی، قدرت را در افغانستان به دست گرفت، آموزش را برای دختران بالاتر از صنف ششم ممنوع کرد.
به گفتهی صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل (یونیسف) در سال ۲۰۲۵ میلادی، در بیش از چهار سال گذشته، بیش از ۲.۲ میلیون دختر نوجوان در افغانستان از آموزش محروم شدهاند.
اکنون دسترسی بخشی از دختران در افغانستان متکی به آموزشهای آنلاین یا مخفیانه است.
مسوولان نهاد پل آموزش برای افغانستان میگویند، در سال ۲۰۲۵ میلادی حدود ۳۰ هزار دانشآموز در این نهاد برای گذراندن دورههای ارزیابی ثبت نام کردهاند که ۹۷ درصد آنها دختران بودهاند.
«پل آموزش برای افغانستان» چگونه کار میکند؟
این نهاد در سال ۲۰۲۴ میلادی در اولین اقدام، با همکاری منابع آموزشی از داخل افغانستان، برنامه آموزشی را مدون کرد.
رسانهی رخشانه نام نهادهای همکار در داخل افغانستان را به دلیل نگرانیهای امنیتی در این گزارش نمیآورد.
به گفتهی دکتر شکردخت جعفری، این نهاد روند پذیرش سادهای دارد. دانشآموز متقاضی، برای ثبتنام از طریق وبسایت این نهاد درخواست میدهد؛ بخش پذیرش که به بانفز «Banfes» معروف است، واجد شرایط بودن متقاضی را بررسی میکند.
در گام بعدی، مواد آموزشی در اختیار دانشآموز قرار میگیرد. به گفتهی خانم جعفری: «ما در نهاد پل آموزش، همانند سایر مکاتب آنلاین، آموزش را به صورت مستقیم به دانشآموز ارائه نمیکنیم، بلکه مواد آموزشی از قبل تهیه شده و در پلتفرمهای مربوط به نهاد پل آموزش موجود است. دانشآموز با دانلود کردن این مواد، آن را به صورت خودآموز میآموزد و برای امتحان صنف مورد نظرش آمادگی میگیرد.»
تفاوتی که وجود دارد، در گامهای بعدی است. پس از گذراندن دورههای آموزشی، برای دانشآموزان شهادت نامهی بینالمللی توسط بورد امتحانی «The Learning Mashine یا TLM » داده میشود.
سازمان «TLM» یک نهاد بریتانیایی است که مطابق با استانداردهای آموزشی بریتانیا مدارک آموزشی، دیجیتالی و حرفهای صادر میکند.
به گفتهی دکتر شکردخت جعفری، نهاد «پل آموزش برای افغانستان» نیز مطابق نصاب درسی افغانستان یک شهادتنامه را به دانشآموز میدهد.
خانم جعفری گفته است: «مواد آموزشی به بخشهای کوچک تقسیم شده که پس از مطالعه کردن یک بخش آن در هر هفته از دانش آموزان به صورت آنلاین در صورت نیاز به صورت حضوری امتحان اخذ میشوند.»
امتحان حضوری عموما برای دانشآموزانی است که به انترنت درست دسترسی ندارند و این امتحان با همکاری رضاکارانه نهادهای آموزشی فعال داخل افغانستان گرفته میشود.
به گفتهی دکتر شکردخت جعفری، اصل آموزش برای دانشآموزان رایگان است، اما برای برگزاری آزمونها و ارتباطات نیاز به هزینههای اضافی است که دانشآموز باید آن را پرداخت کند: «برای دختران محروم از آموزش در افغانستان صد افغانی و برای پسران از صنف هفتم الی نهم ۲ هزار و پنجاه افغانی، برای پسران صنف دهم الی دوازدهم ۳ هزار و چهارصد و پنجاه افغانی، دورههای تسریعی ۴ هزار و پنجصد افغانی، سطح تسریعی ۲ بینالمللی ۲ هزار و پنجاه افغانی، سطح ۲ بینالمللی عادی ۴ هزار و پنجصد افغانی و زبان انگلیسی ۱۳ صد افغانی برای یکسال از سوی دانشآموزان پرداخت میشوند.»
به گفتهی مسوولان این نهاد آموزشی، گام بعدی برای دانشآموزان این است که در صورت گرفتن بیشتر از ۷۰ درصد نمرات در آزمونها، آنها وارد سطوح آموزشی بینالمللی میشوند که شامل آموزشهای پیشرفتهی دوران مکتب و پیشدانشگاهی است که دانش آموزان با کمک آن میتوانند در کشورهای بیرون از افغانستان بورسیه تحصیلی بگیرند.
انترنت مشکل بزرگی بر سر راه آموزش آنلاین در افغانستان است. در بسیاری از نقاط کشور دانشآموزان یا دسترسی به انترنت ندارند، یا هزینهی آن زیاد است و یا اصلا برق نیست.
اما کماکان از نظر فعالان آموزشی، آموزش آنلاین تنها گزینهی ادامه تحصیل دختران در افغانستان به شمار میرود.
به نظر میرسد برای افرادی مثل شکردخت جعفری هم موضوع انترنت یک نگرانی است. او چندی پیش در حساب لینکدین خود در نامهای از ایلان ماسک درخواست کرده بود که انترنت رایگان از طریق استارلینک برای آموزش دختران در افغانستان بدهد.
آقای ماسک هم به این نامه جواب داده و با تشکر از حمایت شکردخت جعفری برای حمایت از دختران در افغانستان، گفته بود که پوشش انترنت استارلینک در افغانستان فعال است و باید دستگاه آن خریداری شود.
نگرانی دیگر، وضع محدودیت کاربران به انترنت در افغانستان از سوی طالبان است. طالبان به دستور رهبر خود در تاریخ هفتم میزان امسال انترنت فایبرنوری را در سراسر افغانستان قطع کرد و این قطعی دو روزه باعث اختلال گسترده در خدمات شبکههای مخابراتی هم شد.
خاموشی ۴۸ ساعتهی انترنت، بویژه بسیاری از کارها و فرصتهای آموزشی زنان که متکی به انترنت است را کاملا مختل کرده بود.
با همهی این نگرانیها، خانم جعفری معتقد است که آموزش آنلاین در حال حاضر یک فرصت برای دختران در افغانستان است.
به گفتهی شکردخت جعفری، در نهاد پل آموزش برای افغانستان، آنها در کنار آموزش نصاب درسی افغانستان، از نظر رشد فردی و حتا روحی هم دانشآموزان را کمک میکنند: «من و همکاران ما در نهاد پل آموزش تلاش کردیم که محتوای آموزشی را طوری در دسترس دانشآموزان قرار دهیم، تا آنان طوری تربیت شوند که بتوانند در آینده جهان وطن زندگی کنند. یعنی آنان بتواند در هر کشوری درس بخوانند، کار کنند و زندگی نمایند.»
رسانهی رخشانه با شماری از دانشآموزان هم گفتوگو کرده است. آنها داستانهای تلخی را بازگو کردهاند.
عکس: صفحه فیسبوک شکر دخت جعفری
پل آرزو
مثل نصیبه (نام مستعار) ۱۹ ساله که میگوید، آشنایی با سیستم نهاد پل آموزش، به او کمک کرد تا از افکار خودکشی رهایی یابد.
او گفته است: «وقتی صنف دهم بودم، مکتبها بسته شد. مه در یک قریه دوردست همراه با خانوادهام زندگی میکردم، از اینکه دیگه آنجا درس نبود، پارسال (سالقبل) به همراه خانوادهام به کابل کوچ آمدم، تا اینجا در کورسها درس بخوانم. متاسفانه نیروهای امر به معروف طالبان دختران را بهخاطر بیحجابی دستگیر میکرد، ازیخاطر پدرم اجازه نداد که درس بخوانم. بعد از اینکه کورس نمیرفتم همهی خانواده میگفت که باید ازدواج کنم. همین باعث شده بود که تمام راهها را بسته ببینم و فکر میکردم که خودکشی بهترین راه است.»
نگرانی از افزایش خودکشی زنان و دختران در افغانستان به خاطر محدویتهای طالبان زیاد است.
ریچارد بنت، گزارشگر ویژهی حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور افغانستان، چندی قبل در مصاحبهای گفته است، خودآزاری، از جمله خودکشی و افکار خودکشی بهطور چشمگیری در میان دختران افغانستان افزایش یافته است.
گزارشی را هم که رسانهی رخشانه در ۲۲ عقرب ۱۴۰۳ از گفتوگو با خانوادهها نشر کرد، نگرانی خانوادهها نسبت به افزایش افکار خودکشی در میان دختران در افغانستان زیاد بود.
نصیبه گفته در دورانی که به آموزش دسترسی نداشت، دچار افسردگی و گوشهنشینی شدید شده بود. او در بهار امسال موفق شد به دورههای آموزشی آنلاین پل آموزش برای افغانستان راه پیدا کند: «از وقتی که میتوانم درس بخوانم، حالت روحیام خیلی خوب شده و انرژی زیادی روی درسهایم میگذارم و به آینده روشن به دور از ازدواج اجباری و بیسواد ماندن باورمند شدم. من برای تمامی دختران توصیه میکنم که از این فرصت استفاده نمایند.»
بهاره (نام مستعار) ۲۲ ساله از ولایت دایکندی، دانشآموز بخش دوره تسریعی این مکتب آنلاین است. او گفته است با حاکمیت طالبان، از رفتن به دانشگاه بازماند و مجبور به ازدواج اجباری شد.
بهاره گفته است: «وقتی دانشگاهها بسته شد، به درخواست خانوادهام ازدواج کردم و این باعث شده بود، من افسرده و گوشهگیر شوم. همیشه به تنهایی گریه میکردم. اما با حمایت همسرم به نهاد پل آموزش ثبتنام کردم، حالا در حال سپریکردن دورههای آموزشی تسریعی ایننهاد هستم و برای راه یافتن به دانشگاههای بینالمللی آمادگی میگیرم. نهاد پل آموزش برایم پل آرزوهایم است.»
شکردخت جعفری به رسانهی رخشانه گفته است، او پیامهای زیادی از دختران افغانستان دریافت کرده است که با کمک این برنامه امید به زندگی خود را باز یافتهاند.
دکتر شکردخت جعفری میگوید، شعار آنها این است که «پل آموزش برای افغانستان» باید پل دختران بازمانده از آموزش در افغانستان با آرزوهای آنها باشد: «اگر ما تواناییهای خود را وسعت دهیم به میزانی که ما ارتقا پیدا میکنیم، به همو میزان محل زندگی ما بزرگ میشود. از یک قریه به یک شهر، از یک شهر به کشور و همینطور کل دنیا وطن ما میشود. همهی کشورها ویزای خاص خود را برای استعدادهای درخشان تعریف کرده است، پس بیاییم این محدودیت که فعلا ایجاد شده با بزرگ کردن، با توسعه دادن مهارتهای فردی بشکنانیم و کل دنیا را وطن خود بسازیم.»
