مژگان محمدی
در اتاقی کوچک و قدیمی، با دیوارهایی که بر اثر نم و رطوبت تغییر رنگ داده، نسرین با چادری که تا زیر چشمهایش بالا کشیده، روی فرش فرسودهای نشسته است.
این روایت نسرین عظیمی 29 ساله، همسر یک سرباز امنیتملی در حکومت پیشین است. زنی که چهل روز میشود پس از فسخ یکجانبهی قرارداد خانهاش توسط صاحبخانه، بیسرپناه شده و به ناچار در یک سرپناه موقتی که یکی از بستگاناش به او داده، روزگار میگذراند.
نسرین در صحبت با رسانهی رخشانه میگوید، پیشتر در خانهای در ناحیه نهم شهر هرات زندگی میکرده؛ اما در تاریخ 13 ثور سال جاری، صاحبخانه بدون عذر موجه، پیش از ختم قرارداد و به اجبار، او و خانوادهاش را از خانه بیرون کرده است.
بهگفتهی نسرین، چون مرد و سرپرستی همراهاش نداشته، نتوانسته در برابر این تصمیم مقاومت کند: «چون مرد و سرپرستی بالای سر خود نداشتیم صاحبخانه قبل از تمامشدن مهلت قرارداد، تمام اسباب و وسایلم را کوچه به انداخت و ما را از خانه بیرون کرد.»
در قراردادخط کرایهخانه که در تاریخ اول عقرب سال گذشته امضا شده و نسرین نیز این قرارداد خط را در اختیار رسانهی رخشانه قرار داده، نشان میدهد که خانهی کرایهای در ناحیه نهم شاروالی شهر هرات برای مدت یکسال و با مبلغ ماهانه سههزار افغانی به نام شوهر نسرین کرایه داده شده است.
در این قرارداد خط، نشانانگشت هر دو طرف قرارداد و مهر و امضای راهنمای معاملات موجود است. با این حال و براساس گفتهی نسرین، صاحبخانه پنجونیمماه بعد از عقد قرارداد، آنها را به اجبار از خانه بیرون رانده و دیگر اجازه ماندن نداده است.
نسرین با صدای بغضکرده میگوید: «ما براساس قرارداد باید تا برج عقرب امسال به خانه زندگی میکردیم؛ ولی صاحب خانه در ۱۳ برج ثور بهدلیل اینکه مهاجرین بازگشت خوردند، ما را از خانه بیرون کرد.»
شهر هرات، یکی از بزرگترین شهرهای افغانستان، در ماههای اخیر شاهد بازگشت گسترده مهاجران از ایران و کوچخانوادهها از ولایتهای همجوار و ولسوالیهای اطراف بوده است. این افزایش چشمگیر جمعیت، باعث شده تا نرخ اجاره خانهها در این شهر بهصورت بیسابقهای افزایش یابد.
یک دفتر راهنمای معاملات در صحبت با رسانهی رخشانه گفته که از چند ماه بدین سو، اجارهبها در داخل شهر تا 40 درصد افزایش یافته است.
در عینحال، باشندگان هرات از فشارهای مضاعف مالکان خانهها شکایت دارند که با درخواست تخلیه خانه، کرایه و گرویی نشینان را مجبور به پرداخت مبلغ بالاتر میکنند.
نسرین اکنون با مادر شوهر و سه فرزندش در یک زیرزمینی زندگی میکنند؛ خانهای که یک دهلیز دوازده متره و یک اتاق دارد. او میگوید این مکان، اقامتگاه موقت است و باید بهفکر سرپناهی برای خود باشد: «از اینکه نتوانستم خانهی کرایه پیدا کنم، وسایل خودمان را در این خانه کوت کردیم. فعلا خدا شاهد است که نه من کرایه خط دارم و نه هم قباله و نمیفهمم چگونه سرنوشت خود را معلوم کنم و باید چی کنم.»
نسرین بارها در جستجوی خانه کرایهای به دفاتر راهنمای معاملات مراجعه کرده؛ اما هر بار بهدلیل نداشتن محرم، در پشت دروازه دفتر راهنمای معاملات متوقف شده؛ چون اجازهی ورود بدون محرم برایش داده نشده است.
نسرین میگوید: «برای اینکه خانهای را کرایه و یا گرو کنیم اول باید که محرم داشته باشیم؛ من همین امروز رفتم به دم بنگاه ولی نتوانستم داخل بروم و چند روز پیش هم که رفتم تا خانهای ببینم، چون محرم با من نبود، مسوول بنگاه برای من گفت که از طرف مسوولان امارت اسلامی اجازه نداریم که برای زن خانه بدهیم.»
نسرین گفته است، برای زنان بدون سرپرست مرد، خانه پیدا کردن تقریبا ناممکن شده است: «برای کرایه کردن خانه باید فورمهای بگیری و ببری تصفیه حساب از حوزه قدیمی و حوزه جدید. ولی در حوزهها به زنان اجازه ورود نمیدهند و یک مردی باید در کنار تو باشد که بتوانی کار فورمه ها را به پیش ببری.»
در اوراقی که یک دفتر راهنمای معاملات در دسترس رسانهی رخشانه قرار داده است؛ دیده میشود که گروه طالبان روند کرایه، گرویی و خرید خانه را مشروط به طی مراحل اداری و امنیتی «سختگیرانهای» کردهاند که اجرای آن برای زنان بدون محرم سخت است. اما برای زنانی مثل نسرین تقریبا ناممکن است.
به گفتهی مسوول این دفتر، این فورمهها از سوی ریاست استخبارات طالبان تهیه شده و شامل فورم تضمینکننده مستاجر، فورم ثبت ساکنان و فورم امنیتی تثبیت هویت ساکنان میشود.
به رویت این اسناد، فرد مستاجر باید شهرت، شغل و شماره تماس تمامی اعضای خانواده و تضمینکنندگان آنها را در این اوراق درج کند، این افراد بوسیله وکیلگذر و امام مسجد تایید شوند و سپس مدارک به ریاست استخبارت طالبان تحویل داده شود.
اصل مدارک در اختیار ریاست استخبارات طالبان قرار میگیرد و کاپی از آن در دفاتر راهنمایهای معاملات هم وجود دارد.
در همینحال، مسوول یک راهنمای معاملات در مورد قیمت کرایه و گرویی خانهها در شهر هرات میگوید: «روزانه بیش از سی نفر به دنبال خریداری، کرایه و یا گرویی خانه میآیند، ولی نرخ کرایه و گرویی خانهها خیلی بالا است. فعلا خانههای خیلی معمولی کرایه آنها پنج هزار و خانهای که کمی تمیزتر باشد، ده هزار و یازده هزار تا بیست هزار افغانی به کرایه داده میشود و گرویی خانههای معمولی بین ده لک تا بیست لک افغانی است.»
نسرین، ساکن اصلی ولسوالی غوریان در 65 کیلومتری غرب شهر هرات است. او میگوید بعد از سقوط دولت افغانستان به دست گروه طالبان، همسرش که سرباز امنیت ملی بود به دلیل ترس از خطر حملات انتقامجویانهی آنان، افغانستان را ترک و به کشور ایران مهاجر شدهاست و خانوادهاش به مرکز شهر نقل مکان کردهاند.
نسرین میگوید، بهدلیل وظیفه همسرش، کسی حاضر نمیشود او را کمک کند. حتا بستگاناش: «چون شرایط کنونی خراب شده کسی حاضر نمیشود وکالت بدهد و یا اینکه بیاید و بگوید که من مرد این هستم.»
رهبر طالبان پس از سرنگونی حکومت پیشین، عفو عمومی اعلام کرد. اما این گروه در عمل به انتقامجوییهای زیادی دست زدهاند. بهویژه نظامیان پیشین افغانستان بیشتر در معرض انتقامجویی طالبان قرار داشتهاند. برای همین، بخشی از نظامیان پیشین کشور از ترس انتقامجویی احتمالی طالبان، افغانستان را ترک کردهاند و بخشی زیادی از این نیروها مثل شوهر نسرین در بیسرنوشتی در ایران زندگی میکنند.
تامین هزینهی زندگی این خانواده اکنون بر دوش مردی است که صدها کیلومتر آن سوی مرز در ایران کارگری میکند.
نسرین که مادر سه فرزند است با صدای خسته و ناامیدانه اضافه میکند: «اقتصاد ما خیلی ضعیف شده و اینکه بی مرد باشی مشکل بزرگتر میشود. حالا پسر کلانام 14 ساله است و شوهرم پول مصارفخانه را میفرستد؛ اگر او از ایران پول بفرستد، یک لقمه نان خریده و با هم میخوریم؛ اما اگر روان نکرد، سر بیشام بر روی بالشت میگذاریم.»
