د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې (UN Women) په یوه راپور کې ویلي، له ایران او پاکستان نه، افغانستان ته راستنو شویو افغان کډوالو ښځو څخه یوازې ۱۷ سلنه عاید لري.
رخشانه: دې بنسټ نن (چهارشنبې د وري ۲۶ مه) د «راستنېدو وروسته د افغان ښځو لپاره د ژوند بیارغونې» تر عنوان لاندې راپور کې لیکلي، دې موضوع د راستنو شویو کورنیو تر منځ د خوړو نه خوندیتوب لمن پراخه کړې ده.
د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، سره له دې، چې ډېری مېرمنو په نورو هېوادونو کې کار کړی او مسلکونه یې زده کړي دي، خو افغانستان ته له راستنېدو وروسته «د کاري فرصت د بشپړ پاشل کېدو» سره مخ کېږي.
ملګرو ملتونو لیکلي، افغانستان له راستنو شویو ښځو کابو ۴۰ سلنه ویلي، «داسې مسلکونه یې زده دي، چې د هغو کارول یې په هېواد کې د ننه په توان کې نه دي.»
د دې راپور موندنې ښيي، له ۷۵ سلنه زیاتې هغه ښځې، چې په ایران کې یې کار کاوه او کابو ۳۳ سلنه هغه، چې پاکستان کې په کار بوختې وې، افغانستان ته له راستنېدو وروسته بې کاره شوې دي.
راپور کې راوړل شوي، افغانستان کې د اصلي خنډونه د ښخو د کار او تګ راتګ محدویتونهو پانګې او وسایلو ته محدود لاسرسی او د بازار کمزروي فرصتونه دي. له ۷۵ سلنه زیاتې راستنې شوې ښځې د عاید د تولید لپاره هېڅ وسایل یا پانګه نه لري.
افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې استازې سوزان فرګوسن وايي، د ښځو له اقتصادي ګډون نه ملاتړ نه یوازې د هغوی، بلکې د افغانستان د ټولیز او پراختیايي اقتصاد لپاره خورا مهم دی.
هغې ویلي دي: «راستنېدونکې مېرمنې په ډېرو سختو شرایطو کې هېواد ته را د ننه کېږي، ډېری یې له پانګې، عاید یا ملاتړو شبکو پرت. هغه څه چې د دوی ټولو تر منځ کډ دي، هغه بیامېشتېدنې، خدماتو او فرصتونو ته د لاسرسي اړیتا ده، تر څو خپل ژوند په عزت سره بیا جوړ کړي.»
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې «د راستنېدونکو ښځو لپاره د ژوند په وسایلو او شتمنیو کې د پانګونې زیاتوالي او هغو سکتورونو چې د غوښتنو په اوسنیو شرایطو کې د تر سره کولو وړتیا لري» د ملاتړ غوښتنه کړې ده.
دې بنسټ له ایران او پاکستان نه راستنېدونکو ښځو لپاره د «طالبانو د محدودیتونو په پام کې نیولو سره» د ظرفیت جوړلو په پراختیا او له عوض پرته مرستو په زیاتوالي ټينګار کړی دی.
د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، له ۲۰۲۳ میلادي کال راهیسې تر اوسه، له ۵.۵ میلیونه زیات افغان وګړي له ایران او پاکستان څخه هېواد ته راستانه شوي دي.
یوازې په ۲۰۲۵ کال کې له ایران څخه د راستنو شویو کډوالو ۲۵ سلنه او له پاکستان څخه کابو نیمايي ښځې او نجونې دي.
ملګرو ملتونو وړاندوینه کړې، چې په راتلونکې هره اوونۍ کې به، په منځنیي ختیځ کې د جګړو په دلیل له ایران نه د کډوالو راتګ زیات شي.
طالبانو په افغان ښخو او نجونو پر حقونو او بنسټیزو خپلواکیو د سختو محدودیتونو لګولو تر څنګو هغوی په خصوصي برخو، دولتي ادارو، کورنیو او نړیوالو بنسټونو کې له کار کولو هم منع کړې دي.
