افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ دفتر (یوناما) په خپل تازه راپور کې، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د بشري حقونو د وضعیت په اړه ویلي، د ښځو په ګرځېدو او جامو د طالبانو محدودیتونه زیات شوي دي.
رخشانه: دا راپور چې د روان کال د جنوري او مارچ میاشتو تر منځ موده رانغاړي، نن (سه شنبې د غوايي ۲۲مه) خپور شوی دی.
د یوناما راپور کې راغلي، د طالبانو امربالمعروف ځواکونو هرات ښار کې د ښځو په ګرځېدو او جامو محدودیتونه سخت کړي دي.
یوناما ویلي، د طالبانو امربالمعروف ځواکونو، اروزګان، پکتیا او کندهار ولایتونو کې، روغتیايي مرکزونو ته امر کړي، چې له محرم پرته ښځو درملنه ونه کړي. ښځینه روغتیايي کارکوونکې هم باید شرعي محرم ولري.
د طالبانو امربالمعروف ځواکونو اروزګان او غزني ولایتونو کې هټۍ والو ته امر کړی، چې له محرم او حجاب پرته ښځو باندې توکي او شیان ونه پلوري. همدارنګه دې ډلې کندهار کې د معاملاتو لارښودو دفترونو ته ویلي، چې له محرم پرته ښځو ته کورونه په کرایه ورنه کړي.
دې ځواکونو یو هټۍ وال په یوه ښځه چې محرم ورسره نه وو، د توکو پلورلو له امله نیولی او د یوې شپې ورځې په مخه یې بندي کړی دی.
یوناما وايي، د طالبانو له خوا په لږ تر لږه دریو ولایتونو کې د مینانو ورځې د ډالیو اخیستو او پلور په تور یې د څو کسانو نیونه مستنده کړې ده.
راپور د ملګرو ملتونو اړوند دفترونو او بنسټونو ته د ښځینه کارکوونکو نه پرېښودو ته اشاره کړې وايي، د مارچ تر ۳۱ مې بورې ۲۰۵ ورځې کېږي، چې د ملګرو ملتونو د دفترونو ښځینه کارکوونکي له کار او په دفتر کې له شتون څخه بندې کړای شوې دي.
راپور راوړي، طالبانو د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ په ۱۷ مه، د ښځو نومونه د ملکي خدماتو د تنخواوو د نوملړ څخه لرې کړې او د دولتي ښځینه کارکوونکو، چې په دفتر کې له شتون څخه منع کړای شوې، تنخواوې یې درولې دي.
یوناما په خپل راپور کې کاږي، سږ پنځم پرلپسې کال دی، چې له شپږم ټولګي بره نجونې ښوونځي ته له تګ څخه محرومې دي. د دې بنسټ په وینا، د ۲۰۲۱ کال راهیسې تر اوسه پورې شاوخوا ۲.۲ میلیونه نجونې له زده کړو بې برخې شوې دي.
د ملګرو ملتونو د سیاسي استاوزلۍ دفتر ویلي، طالبانو د دې راپور د چمتوالي پر مهال، د دوه رسنیو فعالیتونه درولي او د دریو رسنیزو سازمانونو او بنسټونو جوازونه یې هم لغوه کړي دي.
دې بنسټ ویلي، د جنوري له اولې د مارچ د ۳۱ مې تر منځ طالبانو د ۲۶۹ نارینه وو، ۳۹ ښځو او څلورو هلکانو په ګډون لږ تر لږه ۳۱۲ تنه د خلکو په وړاندې په دورو وهلي دي.
طالبانو د ۲۰۲۵ میلادي کال په جریان کې په ټول هېواد کې د ښځو په ګډون ۵۴ زره او ۹۵۶ تنه د خلکو په وړاندې په دورو وهلي، په فراه، نیمروز، بادغیس او خوست ولایتونو کې یې شپږ تنه د زرګونو نندارچیانو په وړاندې اعدام کړي دي.
یوناما ویلي، د مخکني حکومت نظامیان او چارواکي، چې په غیرداوطبانه توګه افغانستان ته ستانېږي د ګواښ او بشري حقونو له سرغړونو سره مخ کېږي. دې بنسټ په یاده موده کې د طالبانو له لوري د پخوانیو نظامیانو او چارواکو د وژنو پنځه پېښې او د ربړونې او ناوړه چلند ۹ پېښې ثبت کړې دي.
د یوناما په وینا، طالبانو په لږ تر لږه اتو ولایتونو کې شیعه ټولنې ته امر کړی، چې کوچینۍ اختر له دې ډلې سره په یوه وخت ولمانځي او د اختر لمونځ ادا کړي. طالبانو له دې امر څخه د سرغړونې په تور څو شیعه روحانیو نیولي هم دي.
امربالمعروف ځواکونو کابل کې د نوروز په ورځ د کابل کارته سخي سیمه کې د سخي زیارت ته د ښځو ورتګ بند کړی دی. همدارنګه د دې ډلې ځواکونو په مارچ میاشت کې د هرات په یوه جومات کې د ماښام د لمانځ پر مهال د ښځو د شتون مخنیوی کړی دی.
یوناما د طالبانو د محکمو لپاره د جزايي اصول نامې توشېح ته په اشارې ویلي، دې سند ډېر اعمال جرم کړي او جزايي سزاګانو پلي کول تنظیموي.
د یوناما په وینا، دا سند هغه جرمونه مشخص کوي، چې د مرګ سزا یې «د عامه ګټو پر بنسټ» او «د طالبانو د مشر په اجازې سره» پلې کېدای شي.
د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ دفتر ویلي، طالبانو درې خبریالان د «ښځو د زده کړې د دودولو، د اخلاقي فساد د پراختیا او جاسوسۍ» په تورونو زنداني کړي دي.
دې بنسټ زیاته کړې، د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ د اولې د مارچ تر ۳۱ مې ترمنځ، د امربالمعروف ځواکونو له خوا د «ږیرې لنډولو، لوېدیځ سټایل وېښتانو، موسیقۍ غږولو یا اورېدو او حجاب څخه د سرغړونې» په تورونو د لږ تر لږه ۳۳۶ خپل سرو نیونو پېښې او د ښخو او نارینه وو سره د ناوړه چلند ۵۹ پېښې ثبت کړې دي.
