افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ (یوناما) دفتر، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د بشري حقونو د وضعیت په اړه په خپل نوي راپور کې ویلي، دغې ډلې په هېواد کې له بشري حقونو سرغړونو او په ښځو د محدودیتونو سختوالي ته دوام ورکړی دی.
رخشانه: یوناما نن (سه شنبې د زمري ۶ مه) د روان میلادي کال د اپریل له لومړۍ نېټې د جون تر ۳۰ مې پورې، د بشري حقونو د وضعیت په اړه خپل راپور خپور کړی دی.
په دې راپور کې راغلي، د طالبانو امربالمعروف ځواکونو، په تېرو دریو میاشتو کې، په هرات ښار کې لږ تر لږه ۳۰ ښځې، د حجاب نه مراعت کولو په تور نیولې دي.
یوناما په خپل راپور کې وايي، د طالبانو امربالمعروف ځواکونو د مۍ میاشتې په دویمه، کندهار کې هټۍ والو ته ویلي، چې له محرم پرته ښځو باندې سینګار توکي او نور شیان ونه پلوري. د طالبانو د امربالمعروف ځواکونو د می په ۲۱ مه، د اروزګان په دهراوود ولسوالۍ کې څو روغتیايي مرکزونو ته امر کړی، چې له محرم پرته ښځو درملنه ونه کړي.
دې بنسټ په راپور کې زیاته کړې، چې د ښځو په تګ راتګ او له کوره د وتلو پر مهال یې د محرم لرلو په اړه، د طالبانو محدودیتونه مستند کړي دي. یوناما په لوګر او بدخشان ولایتونو کې هم له ښځو سره د طالبانو د امربالمعروف ځواکونو د چلندونو یادونه کړې ده.
د یوناما راپور کې د «زوجینو جلاوالي اصول نامې» توشېح ته هم نغوته شوې او رغلي، چې دې دا فرمان د ښځو په وړاندې ډېرې جدي ننګونې رامنځ ته کوي. یوناما لیکلي، د طالبانو ویاند د دې فرمان له توشیح وروسته عمومي نیوکو ته په غبرګون کې ویلي دي، دا فرمان د دین د اصولو پر بنسټ جوړشوی او «د هغو کسانو اعتراضونو ته چې میرڅمن «دښمن» دی او له اسلام سره ستونزې لري، نه باید اهمیت ورکړل شي.»
یوناما په خپلو راپور کې «د ملګرو ملتونو تاسیساتو ته د لاسرسي محدودیت» ته اشاره کړې لیکلي یې دي، چې د جون تر ۳۰ مې پورې په ټول هېواد کې د ملګرو ملتونو تاسیساتو ته، د افغان ښځینه کارکوونکو د لاسرسي له بندیز څخه ۲۹۶ ورځې تېرېږي.
دې بنسټ ویلي، د طالبانو د امربالمعروف ځواکونو په می او جون میاشتو کې، په هرات ښار کې، ښوونځیو ته د ښځینه ښوونکو د ننوتو مخنیوی کړی او هغوی ته یې خبرداری ورکړی، چې د چادرۍ [چادرنماز] نه اغوستو په صورت کې به له دندو لرې کړای شي.
یوناما وايي، طالبانو د اپریل له ۲۲ مې راهیسې، د خلکو په دورو وهلو خبرونه نه خپروي، په داسې حال کې، چې دې ډلې په هېواد کې د خلکو په دورو وهلو ته دوام ورکړی دی. دې بنسټ زیاته کړې، طالبانو د اپریل له اولې د جون تر ۳۰ مې پورې، په یو شمېر ولایتونو کې د ۱۱۲ نارینه وو او ۲۵ ښځو په ګډون ۱۳۷ تنه، د خلکو په وړاندې په دورو وهلي دي.
د دې بنست په راپور کې راغلي، په افغانستان کې د شیعه ټولنې په وړاندې هدفي بریدونو لا هم دوام لري. یوناما په هرات کې شیعه ګانو د اپریل په ۱۰ مه د ناپېژاندو وسله والو کسانو برید ته اشاره کړې وايي، په دې برید کې د ۹ نارینه وو، دوه ښځو او یوه ماشوم په ګډون ۱۲ ملکي وګړي وژل شوي او د ۸ سړیو، ۲ ښځو، ۲ نجونو او ۲ هلکانو په ګډون ۱۴ تنه نور ټپیان شوي دي.
یوناما ویلي، د اپریل له اولې د جون تر ۳۰ مې یې په دې هېواد کې، د خپل سرو نیونو او توقیف ۲۹ پېښې، د ربړونې او له پخوانیو امنیتي ځواکونو او پخواني نظام له کارکوونکو سره د طالبانو د بد چلند پنځه پېښې مستندې کړې دي.
همدارنګه د یوناما په راپور کې راغلي، په تېرو دریو میاشتو کې یې په یو شمېر ولایتونو کې د ښځو او نارینه وو سره، په ځانګړي ډول د «ښځو د حجاب نه مراعت کولو او نارینه وو د ږیرې خرېیلو او موسقۍ اورېدو» په اړه، د طالبانو د امربالمعروف ځواکونو د خپل سرو نیونو او توقیف ۳۸۹ او د ناوړه چلند ۶۵ پېښې مستندې کړې دي.
