د افغانستان د بشري حقونو او دیموکراسۍ موسسې (AHRDO) په یوه راپور کې مستنده کړې، چې طالبانو د ۲۰۲۲ له فبرورۍ د ۲۰۲۶ تر اپرېل پورې په ۶۳۴ مورده کې د ښځو په ګډون دوه زره او ۷۴۵ تنه د خلکو په وړاندې په دورو وهلي دي.
رخشانه : دې بنسټ نن (سه شنبې د وږي ۳ مه) د «ځواک ځپې، د کنټرول ښودونه، د ۲۰۲۶ -۲۰۲۲ کلونو لپاره د طالبانو د عامو دورو وهلو مستند کول» تر سرلیک لاندې خپل ۹۲ مخیزه راپور خپور کړ.
د «افغانستان د بشري حقونو او دیموکراسۍ موسسې» راپور کې راغلي، کابل ولایت په سلو کې ۸۸ سلنه او په نورستان ولایت کې تر ټولو ټیټه کچه په سلو کې یو سلنه کسان په دورو وهل شوي دي.
د دې راپور له مخې، تر ټولو ډېر کسان ۲۶۲ مورده په کال ۲۰۲۵ کې او تر ټولو لږ کسان په ۳۰ مورده کې په ۲۰۲۳ کال کې د طالبانو له لوري په عام محضر کې په دورو وهل شوي دي.
راپور راوړي، ډېری دا کسان د «جنسي جرمونو، اخلاقي جرمونو، له هغې جملې اړیکو، جنسي چلند او د ښځو د تګ راتګ اړوند محدودیتونو» په تور د طالبانو له خوا په دورو وهل شوي دي.
راپور کې راځي: «په عام محضر کې په دورو وهل د سزا ډارولو او ټولنیز کنټرل یوه سیستماتیکه وسیله ګرځېدلې، چې په ټول افغانستان کې عملي کېږي او په زیاتېدونکې توګه د طالبانو د مذهبي او ټولنیزو نورونو د محدود تفسیر د پلي کولو لپاره کارول کېږي.»
د «افغانستان د بشري حقونو او دیموکراسۍ موسسې» ویلي په دې راپور کې دوی «د خپل سرو نیونو، جبري اعترافونو، مدافع وکیلانو، شواهدو او شاهدانو ته د لاسرسي څخه د انکار» قانوني پروسې جدي سرغړونې مستند کړې دي.
راپور وايي، داسې شواهد یې تر لاسه کړي، چې د «شکنجې، ځورونې، زندان، ظالمانه او غیر انساني چلند، د عادلانه محاکمې له حق څخه محرومیت او د شخصي وقار په وړاندې سپکاوي» په ګډون د روم قانون له مخې، مکمن د بشریت ضد او جنګي جرمونو سره تړاو ولري.
د «افغانستان د بشري حقونو او دیموکراسۍ موسسې» له دولتونو، د بشري حقونو له نړیوالو بنسټونو او سازمانونو غوښتي، چې د خپل څار په پیاوړتیا سره، د بشري حقونو د سرغړونو په اړه پلټنې وکړي، د بشري حقونو د سرغړونو له قربانیانو سره مرسته وکړي، تر څو مجرمین ځواب و وايي.
دې بنسټ ویلي، د افغان ښځو په وړاندې د طالبانو تاوتریخوالی باید د جنسیتي توپیر بېلګه وي او باید د «بشریت په وړاندې جنایت» وګنل شي او د «جنسیتي توپیر» جرمونه باید د بشريت په وړاندې جرمونو یو ډول وپېژندل شي.
د «افغانستان د بشري حقونو او دیموکراسۍ موسسې» د افغانستان د بشري حقونو د چارو لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپور ورکوونکي څخه غوښتي، چې دا راپور په افغانستان کې د شځو او نجونو د حقونو او د دوی د حقونو د پراخو او سیستماتیکو سرغړونو په اړه په ټولو روانو فعالیتونو او څېړنو کې وکاروي.
دې بنسټ د جرمونو ضد نړیوالې محکمې له څارنوالانو غوښتي، چې د روم قانون له مخې په افغانستان کې د ترسره شویو جرمونو په اړه د محکمې د روان څېړنو د یوې برخې په توګه د بشریت ضد او جنګي جرمونو پورې اړوند شواهدو، چې د محکمې په واک کې راځي، بیا کتنه وکړي.
سره له دې چې په هېواد کې د طالبانو له خوا د خلکو په دورو وهل دوام لري، خو دې ډلې د روان لمریز کال له اوړي له پیل راهیسې، په عام محضر کې د خلکو په دورو وهل، نه رسنیز کوي.
د «افغانستان د بشري حقونو او دیموکراسۍ موسسې» له طالبانو غوښتي، چې د خلکو په دورو وهلو ټولې لارښوونې لغوه کړي او په افغانستان کې د ښځو او نجونو د حقونو او اساسي خپلواکیو او خلکو په وړاندې نورو محدودیتونو ته پای ورکړي.
