زیبا بلخی
د افغانستان په څېر وروسته پاتې او نرواکه ټولنو کې ښځه، ښځینه توب او د ښځې بدن ممنوع دی، په داسې ټولنو کې ښځې د شرم او ناغوښتل شويو کلتورونو په ګډون د مختلفو دلیلونو لپاره په چوپتیا کې پناه اخلي او د خپل بدني، جوړښت څخه بې خبره پاتې کېږي. د ښځینه په بدن کې د هورمونل بدلونونو او پرمختګونو په اړه ناپوهي ډېری وختونه د وېرې، خپګان او په نهایت کې رواني اختلالاتو او حتی لویو روغتیایی ستونزو لامل کېږي، یو بل مهم ټکی چې اشاره ورته کېدی شي دا دی چې هر ډول بې پروایی د داسې ممنوعاتو مقاومت او د دوی د اصلاح لګښت زیاتوي، دا د زرغونه عبیدي لخوا لیکل شوي «جنسي روښانتیا» کتاب لنډیز دی، یوه ډاکټره چې په افغانستان او بهر کې د ډیرو کلونو لپاره د ښځو د روغتیا په برخه کې کار کړی دی.
د «جنسي روښانتیا» کتاب سږکال په زمري میاشت کې په ۲۱۶ مخونو کې خپور شو او مېرمن عبیدي د رخشانې رسنۍ سره په خبرو کې وویل چې د دې کار لپاره د علمي او څېړنیزو مقالو لیکلو له دوو کلونو څخه ډېر وخت ونیو.
زرغونه عبیدي نه یوازې یوه ډاکټره، بلکې د جنسیت په برخه کې یوه فعاله او څېړونکې هم ده. هغه چې د عمر شپږمه لسیزه یې په تېرېدو ده، د کابل طبي پوهنتون، ملالۍ روغتون او په المان کې د «PHARMA PLANET CONTRACT RESEARCH » څېړنیز مرکز کې کار کړی او د بښنې نړیوال سازمان غړې ده.
بلوغ، میاشتنی عادت، واده، بکارت، د ماشومتوب واده، امیندواري، د لوڼو زیږون، او شنډوالی د دې کتاب اصلي موضوعات دي. هغه موضوعات او ستونزې چې په مختلفو لارو یې له افغان مېرمنو ډېره قرباني اخیستې او لاهم په خپل قوت پاتې دی.
د کتاب د لیکوالې په اند، دوه لوی او تاریخي دلیلونه د دې ډول ستونزو په رامنځته کېدو او دوام په ځانګړې توګه د افغانستان د لویو ښارونو په پرتله په کلیوالي او غیر ښاري سیمو کې، برخلیک ټاکوونکی رول لوبوي.
لومړی د افغان ښځو پر وړاندې د دودیزو مذهبي فکرونو تسلط، چې د ښځو د بشري حقونو او آزادیو د دوام او غلامۍ او د دوی د فکري او مادي خپلواکۍ د ترلاسه کولو په اړه د ښځو د حاکمیت تاریخي مخنیوي لامل شوي دي، په دې فکر کې، ښځې د نارینه وو شخصي ملکیت ګڼل شوي او دې برلاسي تاریخي عادت په پرلپسې ډول ښځې په غیر فعال دریځ کې اچولي او د قرباني کولو مختلفو بڼو سره یې مخ کړې دي.
دویم د افغانستان پر ټولنه له همدې ډول دودیز فکر څخه خپرېدونکی اقتصادي فقر چې زده کړو او زده کړو ورکولو ته یې د افغان ښځو یوه لویه برخه له لاس رسي څخه بې برخې او لرې کړې ده.
د کتاب لیکواله د خپلو دې خبرو د تشریح لپاره وايي«په افغانستان کې موږ د طبي درملنې مرکزونو او د جنسي روغتیا د پوهاوي مرکزونو، ډاکټرانو، درملو، او روغتیا او مخنیوي پاملرنې ته د مېرمنو د لاسرسی د دوامداره کمښت شاهدان یو.»
مېرمن عبیدي په دې باور ده چې د افغانستان د تاریخ په اوږدو کې د نارینه او ښځینه ډاکټرانو شمېر د افغانستان د نارینه او ښځینه نفوس په پرتله د پام وړ کم وو، نه یوازې په لویو ښارونو، بلکې په کوچنیو ښارونو او کلیو کې خورا کم او په ځینو لرې پرتو سیمو کې د ښځینه ډاکټرانو او طبي مرکزونو شمېر بېخي په نشت حساب دی.
د دې ډاکټر په اند چې له کلونو راهیسې یې په افغانستان کې کار کړی د پخواني افغان حکومت هڅې د هغو ستونزو د لرې کولو لپاره د یوې ژمنې لارې په توګه لیدل کېدې چې هغه پدې کتاب کې لیست کړي دي، خو د طالبانو بېرته راتګ او د دې ډلې لخوا په ښځو ټولنیز او تعلیمي محدودیتونو، د دې ستونزو لپاره لید نور هم تیاره کړی دی، له همدې امله، هغه باور لري چې نن ورځ افغان ښځې باید د ژوندي پاتې کېدو او د خپلو بشري حقونو د ترلاسه کولو لپاره په څو جبهو کې مبارزه وکړي.
مېرمن عبیدي وايي، په همدې دلیل او د ښځو سره د مرستې او د هغوی د خبرتیا د لوړاوي په موخه یې پرېکړه وکړه، چې دغه کتاب ولیکي.
آغلې عبیدي په دې اثر کې لیکلي چې په دودیزو ټولنو کې ښځې د شرم په ګډون د ډېری لاملونو لپاره انزوا، چوپتیا او صبر ته مخه کوي او دا د تناسلي ارګانونو د فعالیت او میاشتني عادت غیر معمولي بڼې رامنځته کړې، او په ډېری نجونو کې د حیض غیر معمولي بڼې ناڅرګندې او بې درملنې پاتې شوې دي.
له همدې امله د دې اثر لومړی سرلیک هم د «موږ ښځې او د حیض ممنوع» په نوم ځانګړی شوی دی، د کتاب په ۲۰ مخ کې ویل شوي: «هغه اصلي دلیل چې ښځې یې چوپ پاتې کېدو ته اړ کړې د ښځو، د دوی د بدن او حقونو په اړه د داسې ټولنو دودیز نظر، غوښتنې او تمې کې ریښې لري. په دې نظر کې د حیض وینه بهېدل یوه منفي، یو څه ناپاکه پدیده او د هغې په اړه خبرې کول شرم او بې حیايي ګڼل کېږي.»
په کتاب کې دا هم ویل شوي، د میاشتني عادت په اړه چوپتیا د دې لامل شوې، چې د واده د مخه دوره کې د حیض بې نظمۍ ناپېژاندې او بې درملنې پاتې شي، کوم چې که له واده وروسته دوام ومومي نو په جنسي اړیکو او د امیندوارۍ په برخه کې مېرمنو ته ستونزې رامنځته کوي.
د دې کتاب په ۷۱ مخ کې د کم عمره ودونو د ناوړه پایلو په اړه بحث شوی دی، یوه مسله چې افغانستان یې په اړه تیاره ریکارډ لري او د راپورونو له مخې، د طالبانو د راڅرګندېدو سره نوره هم تیاره شوی دی، د دې کتاب د علمي او څېړنیزو موندنو له مخې، د سقط جنین، مړ زېږون، د زېږون ډېر ټیټ وزن، د ماشومانو خوارځواکي او د مور او ماشوم مړینې په څېر حیاتي خطرونه د کم عمره ودونو د ناوړه پایلو څخه دي.
«لور زېږوونکې ښځې واقعیت که ناسم اند؟» دا یوه بله مهمه مسله ده چې په دې کتاب کې ورته نغوته شوې ده، په افغانستان کې ان د نجونو د زېږون له امله د ښځو د وژلو تاریخ شتون لري.
په دې کتاب کې دا هم راغلي، علمي څېړنو ثابته کړې ده چې «نارینه کروموزومونه» د جنین جنس ټاکي او ښه په دې کې هېڅ ډول رول نه لري، د کتاب په ۸۳ مخ کې راغلي دي: «دا مفکوره چې د اناتومي جوړښت او فزیولوژیکي فعالیت له مخې ښځه په خپل رحم کې جنین لېږدوي او پالنه یې کوي او په همدې خاطر هغه د جنین جنس ټاکي، په [بشپړه] توګه ناسم انځور دی.»
د بکارت د معاینې د منع کولو اړتیا، د جنسي لېوالتیاوو مختلف ډولونه او د هغوی علمي دلیلونه، د سینې سرطان سره د مبارزې په اړه د پوهاوي ملاتړ، ماشوم ته جنسي لېوالتیا، په بطړني حالت کې لومړنۍ مرستې او د نارینه وو او ښځو د دماغونو ترمنځ توپیرونه نور هغه موضوعات دي چې کتاب یې په ژوره توګه پوښي.
د «جنسي روښانتیا» کتاب د لیکوال له خوا په دریو خاطرو او یوې کیسې پای ته رسېدلی دي، دا د کابل په لرې پرتو کلونو کې د ملالۍ زېږنتون روغتون کې د یوې ځوانې مېرمنې د مړینې یوه ترخه او نه هېرېدونکې خاطره ده، چې د اوږد واټن او په وخت نه رسېدو له امله یې خپل ژوند له لاسه ورکړ، هغه موضوع چې لاهم د افغان مېرمنو څخه قرباني اخلي.
د دې کتاب جزئیات موږ ته وایي، که څه هم په افغانستان کې ډېر بدلونونه راغلي، خو د افغان ښځو ستونزې هېڅکله کمې شوې نه دي او لا هم له ورته زړو ریښو سرچینه او له ښځو قرباني اخلي.
