د بشري حقونو د څار سازمان پر افغانستان د طالبانو د پنځمې کلیزې په مناسبت ویلي، په دې هېواد کې د بشري حقونو کړکېچ لا هم پراخ دی او دې ډلې «په دې اوږده تاریخ پورې له بشري حقونو نوې سرغړونې او کړاونه ور زیات کړي دي.»
رخشانه: دې سازمان نن (شنبې د زمري ۲۴ مه) په یوه راپور کې وايي، طالبانو په خپلو سختو سیاستونو سره، افغانستان په نړۍ کې، په ځانګړې توګه د ښخو او نجونو لپاره د بشري حقونو په یوه نوي کړکېچ بدل کړی دی.
د بشري حقونو د څار ډلې په راپور کې راغلي، طالبانو په دې موده کې، ښځې او نجونې خپلو تر ټولو لومړنیو حقونو ته له لاسرسي بې برخې کړې، خبریالان او رسنیز فعالان یې نیولي او زنداني کړي دي.
راپور وايي، په تېرو پنځو کلونو کې د مخکني حکومت لسګونه کارکوونکي او امنیتي سرتېري، د طالبانو د جبري ورکېدو او غیرقانوني وژنو قرباني شوي دي.
د راپور له مخې، له افغانستان سره د بهرنیو مرستو له کمېدو وروسته، د دې هېواد نیمايي وګړي د خوراکي او روغتیايي توکو مرستو ته اړتیا پیدا کړې ده. له ۳.۷ میلیونه زیات ماشومان په حاده خوارځواکۍ اخته شوي او روغتیايي خدمات سخت کمزوري شوي دي.
د بشري حقونو څار ډلې ویلي، د طالبانو واک ته له بیا راستنېدو وروسته، له ځنډ پرته د خپلواکو رسنیو محدودول پیل کړل. د دې ډلې ځواکونه خبریال تر وهلو ټکولو لاندې او ونیول، په راپور ورکولو یې محدودیتونه ولګول او د خبرونو خونې یې تر څار لاندې ونیوې.
دې بنسټ زیاته کړې، د دې محدودیتونو په ترڅ کې، افغانستان کې لسګونه رسنۍ وتړل شوې او ډېری خبریالانو هېواد پرېښود او یا له کاره لاس په سر شول. ښځینه خبریالان په رسنیو کې یا د خبرونو په خونو کې له شتون ته څنډې ته کړای شوې.
د بشري حقونو څار ډلې په خپل راپور کې د ښځو اعتراضي غونډو جوړېدو ته هم اشاره کړې وايي، ښځو پر زده کړو، کار او عمومي فضا کې د محدودیتونو له لګولو وروسته، د «ډوډۍ کار او آزادۍ» شعارونو په ورکولو سره میدان ته راووتې.
دې بنسټ ویلي، افغان معترضه مېرمنې د طالبانو د حاکمیت په وړاندې د مقاومت په څېرو واوښتې او طالب ځواکونو یې په ځواب کې له تاوتریخوالي، وهلو ټکولو، ګواښلو او خپل سرو نیونو کار واخیست.
د بشري حقونو څار ډلې په خپل راپور کې، په افغانستان کې ترانس جندر وضعیت ته هم کتنه کړې وايي، دا کسان د طالبانو له بیا راتګ وروسته له پراخو ګواښونو او ځورولو سره مخ شوي او ډېری هغو یې هڅه کړې، چې هېواد پرېږدي.
دې بنسټ ویلي، طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې د قوانینو او فرمانونو یوه ټولګه وضع کړې، چې ښخې او نجونې تر ډېره د دوی د جنسیت په دلیل له خپلو اساسي حقونو محرومې شوې دي. د بشري حقونو څارډلې زیاته کړې، له خپلو حقونو د ښځو پراخ او منظم محرومیت، د بشريت په وړاندې د جرم او جنسیتي ځپنې بېلګې دي.
د بشري حقونو څار ډلې ویلي، د افغانستان د روغتیايي سیستم کړکېچ د اقتصادي سقوط، د مرستو کمېدل او د طالبانو د محدودیتونو تر ټولو څرګندې پایلې دي. د بودیجې د کمېدو له امله روغتیايي مرکزونه د اړینو درملو او طبي توکو له کمښت سره مخ دي.
دې بنسټ د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د کډوالو پراخې ستنېدنې ته هم اشاره کړې وايي، داسې هېواد ته، چې په کې د ځورولو، څارلو، ربړولو یا نورو جدي ګواښونو خطر په کې وي، په زور د کسانو لېږل د نړیوالو اصولو خلاف عمل دی.
د بري حقونو د څار سازمان ویلي «نړیوالې غندنې کافي نه دي» او دولتونه باید طالبان د ښځو او نجونو په وړاندې د محدودیتونو پای ته رسولو لپاره تر فشار لاندې ونیسي.
دا بنسټ وايي، نړیواله ټولنه باید د «ملګرو ملتونو د نویو خپلواکو تحقیقاتي میکانېزمونو او د جرمونو نړیوالې محکمې د روانو څېړنو له لارې» په افغانستان کې د طالبانو د ځواب ویلو او عدالت ته د رسېدو د هڅو ملاتړ وکړي.
د بشري حقونو څار ډلې زیاته کړې، نړیواله ټولنه باید د آلمان، کاناډا، استرالیا او هالنډ د هغه نوښت ملاتړ وکړي، چې طالبان د ښځو په وړاندې د هر ډول تبعیض د لمنځه وړلو کنوانسیون د سرغړونو له امله مسوول ګڼي.
دې بنسټ ویلي، دا ډاډ باید تر لاسه شي، چې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري غبرګونو پلان په بشپړه توګه تمویل شوی او دا مرستې ښځو، نجونو، معلولینو او نورو له ګواښ سره مخ ټولنو ته رسېږي.
د بشري حقونو څار ډلې ټینګار کړی، چې نړیواله ټولنه باید افغانستان ته د خلکو جبري ستنول ودروي او له پناه غوښتونکو د ملاتړ لپاره خوندي او قانوني لارې برابرې کاندي.
