د اګست پنځلسمه، پر هېواد د طالبانو د پنځه کلنې واکمنۍ په مناسبت، د افغانستان د ځواب ویونکو څار ډلې، له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې په افغانستان کې د جنسیتي توپیر نظام په رسمیت وپېژني.
رخشانه: دې بنسټ نن (شنبې د زمري ۲۴ مه) په یوه اعلامیه کې لیکلي، په تېرو پنځو کلونو کې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د بشري، بشردوستانه، اقتصادي او ټولنیزو حقونو له ژور او څواړخیزه کړکېچونو سره مخ دی.
د دې بنسټ په اعلامیه کې راغلي، طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې په منظم ډول ښځې او نجونې له زده کړې، کار او عمومي ژوند څخه محرومې کړې دي.
د اعلامیې له مخې، دې ډلې په تېرو پنځو کلونو کې، خبریالان، د بشري حقونو مدافعان، معترضان او خپل مخالفین په خپل سرې توګه نیولي، شکنجه کړي او کورنۍ یې په وېره کې اچولې دي.
په اعلامیه کې راغلي، طالبانو په دې موده کې د قومي او مذهبي لږکیو او رنګین کمان یا LGBTIQ+ ټولنې ځورولو ته دوام ورکړی او د دې قومي- مذهبي او ټولنیزو ډلو حقونه یې په منظم ډول تر پښو لاندې کړي دي.
د افغانستان د ځواب ویونکو څار ډلې ویلي، د طالبانو ډلې د ۲۰۲۱ له اګست وروسته، خپل ځپوونکي سیاستونه او اقدامات، په بشپړ خوندیتوب سره تر سره کړي. دې ډلې په خپله پنځه کلنه واکمنۍ کې له سلو زیات فرمانونه صادر کړي، چې اساسي حقونه یې په شدت سره محدود کړي او عدالت او ځواب ویلو تګلارو ته یې لاسرسی په جدي توګه کم کړی دی.
دې بنسټ زیاته کړې، د طالب چارواکو له خوا خپل سرو نیونو، ربړونې، په عام محضر کې د دورو وهلو، جبري بې درکه کولو، جبري شړلو او غیر قضايي وژنو په ګډون د سختو او پراخو تاوتریخوالو راپورونه د طالبانو د وحشت او غیرانساني چلند یوه وحشتناکه څېره وړاندې کوي.
د افغانستان د ځواب ویونکو څار ډله زیاتوي، د جنسیتي هویت پر بنسټ د ښځو او نجونو په وړاندې د طالبانو بنسټیز شوی نظام «جنسیتي توپیر» ګڼل کېږي او د نړیوالو قوانینو له مخې باید جرم وګڼل شي.
د دې بنسټ په وینا، د قومي او مذهبي لږکیو په ځانګړې توګه د هزاره ګانو ځورول «د بشریت په وړاندې د جنایت بېلګه» ده. دې بنسټ ویلي، د هزاره ګانو په وړاندې د ځورونې او سیستمایتکو بریدونو مستند شوې بېلګې د «د نسل وژنې جرم ځانګړتیاوې» لري.
دغه بنسټ له دولتونو او نړیوالو بنسټونو غوښتي، چې د معافیت د پای ته رسولو لپاره پرېکنده، همغږي او پرلپسې اقدامات وکړي، عاملین یې ځواب ویلو ته چمتو کړي، د افغانستان له خلکو او د هغوی له اساسي حقونو ملاتړ وکړي.
دې بنسټ ویلي، دولتونه او نړیوال بنسټونه باید «کورني قضاوت یا دودیزه نورمونو» ته اجازه ور نه کړي، چې د نړیوالو قوانینو د سرغړونو توجیه کولو لپاره وکارول شي. طالبان باید د دوی د واکمنۍ لاندې تر سره شویو سرغړونو لپاره مسوول وګڼل شي.
د افغانستان د ځواب ویونکو څار ډلې له طالبانو سره تعامل باید «د ښځو او نجونو په وړاندې له تبعیض څخه ډکو محدودیتونو د پای ته رسولو، له اساسي آزادیو د ساتنې، د نیولو شویو کسانو د خوشي کولو او د لږکیو او نورو زیان مننونکو ډلو حقونو ته درناوي» پورې مشروط کړي.
دا بنسټ وايي، دولتونه او نړیوال بنسټونه باید د جنسیت پر بنسټ د ښځو او نجونو د ځپلو بنسټیز شوی نظام په رسمیت وپېژني او د هغو سیاستونو د ننګولو لپاره نړیوال میکانېزمونه وکاروي، چې په سیستماتیک ډول ښځې او نجونې له زده کړې، کار، عمومي ژوند او ټولنې له نورو برخو څنډې ته کوي.
د افغانستان د ځواب ویونکو د څار بنسټ له هېوادونو غوښتي، چې له خطر سره مخ کسانو د جبري نه ستنولو اصل ته ژمن پاتې شي او د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د خلکو په زور ستنولو څخه ډډه وکړي.
دې بنسټ ټینګار کړي، دولتونه باید د یوې جامعې سیاسي پروسې، چې له ښځو، لږکیو، مدنې ټولنې، د بشري حقونو له مدافعانو او د بشري حقونو د سرغړونو د قربانیانو څخه جوړه وي، په افغانستان کې د حکومتولۍ اوسني کړکېچ ته د رسیدګۍ څخه ملاتړ وکړي.
